Το παρακάτω κείμενο είναι βασισμένο στην εισήγηση της Μαρινέλλας Παγιάτσου (Κύπρος) στη συζήτηση με τίτλο «Παγκόσμιοι ανταγωνισμοί και στρατιωτικοποίηση», που πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του 33ου κάμπινγκ Antinazizone-YRE. Οι εισηγήσεις των Sebastian Rave (Γερμανία) και Ecehan Balta (Τουρκία) δημοσιεύτηκαν ή θα δημοσιευτούν τις επόμενες μέρες. Όλες τις εισηγήσεις του κάμπινγκ μπορείτε να τις βρείτε εδώ.
Το γεωπολιτικό πανόραμα στην περιοχή Ελλάδας – Τουρκίας – Κύπρου – Ισραήλ φαίνεται να περνά από μια φάση ακραίας πόλωσης. Από τη μια οι συμμαχίες και η σύγκρουση των εθνικών στρατηγικών, από την άλλη η επιβολή θεσμικών, πολιτικών και οικονομικών αποφάσεων από το ΝΑΤΟ, δημιουργούν ένα εκρηκτικό κλίμα. Ταυτόχρονα, η εγχώρια πολιτική δημαγωγία σε κάθε χώρα διαμορφώνει ένα εκρηκτικό σκηνικό.
Οι κυριότεροι κίνδυνοι που αναδύονται είναι:
1. Η σύνδεση ΝΑΤΟ – Ισραήλ και περιφερειακοί κίνδυνοι
Αν και το Ισραήλ δεν αποτελεί μέλος του ΝΑΤΟ, η στενή αμυντική και τεχνολογική συνεργασία τους έχει σοβαρές επιπτώσεις στην Ανατολική Μεσόγειο:
- Περιφερειακή πόλωση: Το γεγονός ότι το ΝΑΤΟ (και κυρίως οι ΗΠΑ) παρέχει επιχειρησιακή κάλυψη στο Ισραήλ προκαλεί οργή στον αραβικό κόσμο και στο Ιράν. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο υπαρκτών απειλών όχι μόνο μέσω της τρομοκρατίας ή κυβερνοεπιθέσεων στην περιοχή, αλλά και μέσω της πιθανής επέκτασης πολεμικών συγκρούσεων και θερμών επεισοδίων.
- Η αντίδραση της Τουρκίας: Η Άγκυρα χρησιμοποιεί τη σκληρή ρητορική κατά του Ισραήλ για να εμφανιστεί ως προστάτης των μουσουλμάνων. Ταυτόχρονα, όμως, είναι μέλος του ΝΑΤΟ και η στάση της συχνά πατάει σε δύο βάρκες.
Εμπλοκή Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ: Ο άξονας Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ (μέσω κοινών αμυντικών σχεδίων και αγοράς οπλικών συστημάτων), που συνοδεύεται από ενεργειακές συμφωνίες, στοχεύει να αφήσει την Τουρκία έξω από τους «Δυτικούς» σχεδιασμούς, και ταυτόχρονα στοχοποιείται από αυτήν ως προσπάθεια «περικύκλωσης» και απομόνωσής της.
Οι δηλώσεις του Υπουργού Ενέργειας του Ισραήλ, Eli Cohen, ότι η κυβέρνησή του είναι αποφασισμένη να προχωρήσει στην υλοποίηση των ενεργειακών της σχεδίων, τονίζοντας πως ο αγωγός που θα συνδέει το Ισραήλ με την Κύπρο θα προχωρήσει κανονικά, είναι ενδεικτικές και απειλητικές, αφού υπογράμμισε ότι το «Ισραήλ έχει αποδείξει πως μπορεί να προστατεύει τα συμφέροντά του και δεν αποδέχεται εξωτερικές παρεμβάσεις στις αποφάσεις του», «όσοι απειλούν το Ισραήλ έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με σοβαρές συνέπειες τα τελευταία χρόνια».
Ο Ισραηλινός υπουργός αποκάλυψε επίσης ότι η αμερικανική ενεργειακή εταιρεία ExxonMobil βρίσκεται σε προχωρημένες συζητήσεις για να εισέλθει στον τομέα έρευνας υδρογονανθράκων του Ισραήλ.
Την ίδια στιγμή, η Κυπριακή Δημοκρατία υπέγραψε πρόσφατα συμφωνία με την αμερικανική εταιρεία Chevron για τη διαχείριση του τεμαχίου 12 – Αφροδίτη και συνεχίζει τη συνεργασία της με την Αίγυπτο.
2. Θέματα ασφάλειας και έλεγχος της περιοχής
Το διακύβευμα είναι ο έλεγχος των ενεργειακών οδών, των ΑΟΖ και των στρατηγικών περασμάτων:
- Ενεργειακός ανταγωνισμός: Τα κοιτάσματα φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο έχουν μετατραπεί σε αιτία πιθανής πολεμικής σύγκρουσης.*
- Ξένη εξάρτηση: Η ασφάλεια της περιοχής εκχωρείται όλο και περισσότερο σε ιμπεριαλιστικούς παίκτες. Για παράδειγμα, όταν έπεσε το drone στη βρετανική βάση στο Ακρωτήρι την 1η Μαρτίου, η ίδια η Βρετανία ενίσχυσε την αεράμυνα της βάσης με αεροσκάφη, ελικόπτερα και προσωπικό (Wildcat, Merlin), κατέφθασε το αντιτορπιλικό HMS Dragon, η Ελλάδα έστειλε δύο φρεγάτες με μαχητικά F16 – Κίμων / Ψαρά, η Γαλλία απέστειλε τη φρεγάτα Languedoc και ομάδα μάχης του αεροπλανοφόρου Charles de Gaulle. Συνολικά υπήρχαν 9 θέσεις πολεμικών πλοίων γύρω μας.
- Φυσικά και η κυβέρνηση του νότου αγνοεί ότι η παρουσία αμερικανικών και νατοϊκών βάσεων (π.χ. Σούδα, Αλεξανδρούπολη, Νάπολη, Σιγκονέλλα – Σικελίας κ.λπ.) μετατρέπει όλες τις χώρες σε δυνητικούς στόχους αντιπάλων του ΝΑΤΟ, π.χ. Ρωσία, Ιράν.
3. Ανεξέλεγκτες στρατιωτικές δαπάνες και οικονομική αφαίμαξη
Η περιοχή βιώνει έναν νέο, ανεξέλεγκτο εξοπλιστικό ανταγωνισμό:
- Δημοσιονομική πίεση: Το ΝΑΤΟ να πιέζει τα μέλη του για δαπάνες που να φτάσουν στο 5% του ΑΕΠ. Η Ελλάδα, σαν καλός σύμμαχος του ΝΑΤΟ, «αναγκάζεται» να επενδύει δισεκατομμύρια σε Rafale, φρεγάτες Belharra, F-35 και ισραηλινά πυραυλικά συστήματα. Η Ελλάδα είναι πρωταθλήτρια και μέρος της ομάδας «ελίτ» του ΝΑΤΟ μαζί με Πολωνία, Εσθονία, Λιθουανία, Λετονία, που ξοδεύουν πάνω από 3,5% του ΑΕΠ σε εξοπλισμούς.
- Το τουρκικό παράδοξο: Η Τουρκία παράλληλα αυξάνει ραγδαία τον αμυντικό της προϋπολογισμό και την εγχώρια πολεμική της βιομηχανία. Προς το παρόν ξοδεύει γύρω στο 2,83%, με στόχο να το αυξήσει. Λόγω του μεγέθους της οικονομίας της Τουρκίας, τα υφιστάμενα 48 δισεκατομμύρια που ξοδεύει δεν θα επιτρέψουν ποτέ στην Ελλάδα να τα φτάσει. Η προσπάθεια της Ελλάδας να ακολουθήσει, με στρατιωτικό προϋπολογισμό που ήδη υπερβαίνει τα 8 δισ., αφαιρεί πόρους από την Παιδεία, την Υγεία και την κοινωνική πρόνοια.
- Στρατιωτικοποίηση της Κύπρου: Η Κυπριακή Δημοκρατία ενισχύει επίσης το εξοπλιστικό της πρόγραμμα, γιατί έχει απέναντί της έναν πιο ισχυρό εχθρό, την Τουρκία. Η Τουρκία όμως δεν είναι απλά «απέναντι» και ούτε απέχει «κάποια ναυτικά μίλια»· είναι μέσα στο νησί, είναι δίπλα μας, σε ορισμένα σημεία με 1 λεπτό περπάτημα διασχίζεις το οδόφραγμα. Τα τουρκικά στρατεύματα κατέχουν σχεδόν το 40% του κυπριακού εδάφους. Όμως οι πολιτικοί μας εξηγούν ότι ενισχύεται η αποτρεπτική μας ετοιμότητα! Και τρίβουν τα χέρια που η Ευρώπη, στα πλαίσια του REARM Europe, έχει εγκρίνει 1,18 δισ. ευρώ μέσω του μηχανισμού SAFE. Η «ασφάλεια» όμως μέσω εξοπλισμών του νότιου τμήματος της Κύπρου δίνει το άλλοθι και στην Άγκυρα και το χρησιμοποιεί ως πρόσχημα για να διατηρεί και να ενισχύει τα κατοχικά στρατεύματα στον βορρά.
- Όλα αυτά έχουν σχέση με την ασφάλειά μας; Η τραγική εξέλιξη είναι ότι προσπαθούν να αυξήσουν απεγνωσμένα τις στρατιωτικές δαπάνες από 0,48% στο 2% με 2,25%, γιατί υπολείπεται, λέει, ο Υπ. Άμυνας του ποσοστού κρατών όπως η Βόρεια Μακεδονία, η Ολλανδία και η Νορβηγία, που έχουν μικρότερες απειλές ασφάλειας!
Δημαγωγία και εσωτερική κατανάλωση
Η «εθνική απειλή» αποτελεί διαχρονικά το καλύτερο εργαλείο στα χέρια των πολιτικών της περιοχής:
- Τουρκική ρητορική: Η θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας» και οι απειλές για την κυριαρχία των ελληνικών νησιών χρησιμοποιούνται για να συσπειρώσουν το εθνικιστικό ακροατήριο στο εσωτερικό της Τουρκίας.
- «Απέναντι» δημαγωγία: Σε Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ, η καλλιέργεια του φόβου και η συνεχής προβολή εξοπλιστικών προγραμμάτων χρησιμοποιούνται συχνά για τον αποπροσανατολισμό των πολιτών από την ακρίβεια, την οικονομική κρίση και τα καθημερινά προβλήματα διαβίωσης, αλλά και από τη γενοκτονία στη Γάζα και τον πόλεμο στο Ιράν.
Συμπέρασμα:
Μας «ρουφάνε το αίμα» και μας «σκάβουν το λάκκο»!
Η σύνδεση των νατοϊκών συμφερόντων με το Ισραήλ, η συμμαχία των ΗΠΑ με το Ισραήλ ενάντια στο Ιράν, σε συνδυασμό με το διαρκές ελληνοτουρκικό και κυπριακό ζήτημα, μετατρέπει την Ανατολική Μεσόγειο σε μια «πυριτιδαποθήκη».
Οι ανεξέλεγκτες δαπάνες δεν εγγυώνται την ασφάλεια, αλλά τροφοδοτούν έναν φαύλο κύκλο αστάθειας και κλιμάκωσης, όπου οι μόνοι κερδισμένοι είναι οι βιομηχανίες όπλων, οι πολυεθνικές ενεργειακές εταιρείες και οι εθνικιστές που επενδύουν στη δημαγωγία.
Οι συνέπειες είναι ακόμη πιο μεγάλες γιατί όλοι οι εργαζόμενοι στις γύρω χώρες καταδικάζονται στην κοινωνική εξαθλίωση αλλά και στην περιβαλλοντική καταστροφή. Οι εξορύξεις και οι αγωγοί προκαλούν ρύπανση στο θαλάσσιο οικοσύστημα και στην ατμόσφαιρα, και κυρίως η αμυντική βιομηχανία εκπέμπει ρύπους, τοξικά απόβλητα, με δοκιμές όπλων, εκρήξεις και μεγάλες ποσότητες καυσίμων, που συμβάλλουν στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και στην περιβαλλοντική υποβάθμιση.
Μετά μιλάμε για ασφάλεια! Δηλαδή, αν δεν πεθάνουμε από πόλεμο, σίγουρα κάποια σοβαρή ασθένεια θα μας πλακώσει ή κάποια καταιγίδα ή τυφώνας ή σεισμός ή πυρκαγιά θα μας αφανίσει!
Τι μας απομένει;
Μόνο η αντίσταση από τα κάτω για ένα αντιπολεμικό και αντιμιλιταριστικό κίνημα μπορεί να σταματήσει αυτόν τον καταστροφικό φαύλο κύκλο.
Η συνεργασία, συνεπώς, εργαζομένων της βόρειας και νότιας Κύπρου, της Ελλάδας και της Τουρκίας και διεθνώς είναι καθοριστική.
Η αντίστασή μας θα πρέπει να είναι συντονισμένη και σε συνεργασία με όλα τα κινήματα:
- που παλεύουν ενάντια στον πόλεμο και τον μιλιταρισμό,
- που παλεύουν για την προστασία του περιβάλλοντος,
- που παλεύουν ενάντια στην ανισότητα,
- που αγωνίζονται για αλλαγή αυτού του σαθρού συστήματος,
- που παλεύουν για τις ίδιες τις ζωές μας!
* Η Κυπριακή Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) έχει προσελκύσει μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα παγκοσμίως λόγω των σημαντικών ανακαλύψεων φυσικού αερίου (π.χ. κοιτάσματα «Αφροδίτη», «Γλαύκος», «Κρόνος»):
- Εταιρεία Υδρογονανθράκων Κύπρου (ΕΥΚ / CHC): Η κρατική εταιρεία που διαχειρίζεται τα εμπορικά δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
- Eni (Ιταλία) & TotalEnergies (Γαλλία): Λειτουργούν σε στενή κοινοπραξία, έχοντας αναλάβει τα περισσότερα ερευνητικά τεμάχια (οικόπεδα) της κυπριακής ΑΟΖ.
- ExxonMobil & QatarEnergy (Κατάρ): Διαχειρίζονται από κοινού στρατηγικά οικόπεδα (όπως το Τεμάχιο 10 και 5), όπου έχουν εντοπιστεί μεγάλα κοιτάσματα.
- Chevron: Διαχειρίζεται το κοίτασμα «Αφροδίτη», σε συνεργασία με τις NewMed Energy και Shell.
