Συνέντευξη με τον Σεμπάστιαν Ράβε
Το Internationalist Standpoint μίλησε με τον Σεμπάστιαν Ράβε, εκπρόσωπο της εσωκομματικής τάσης «Αντικαπιταλιστική Αριστερά» (AKL) μέσα στο κόμμα της Αριστεράς, Die Linke, σχετικά με τα αποτελέσματα των εκλογών της περασμένης Κυριακής στη Σαξονία-Άνχαλτ, οι οποίες ανέδειξαν με συντριπτική διαφορά ως νικήτρια την ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD).
Ερ: Στις περιφερειακές εκλογές στη Σαξονία-Άνχαλτ την Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου, η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) αναδείχθηκε νικήτρια, συγκεντρώνοντας σχεδόν 44% των ψήφων. Τα κυρίαρχα κόμματα και οι θεσμοί στη Γερμανία και στην υπόλοιπη Ευρώπη φαίνεται να ανησυχούν σοβαρά για αυτό το αποτέλεσμα. Και ανησυχούν εδώ και αρκετά χρόνια. Γιατί, λοιπόν, απέτυχαν να σταματήσουν την άνοδο της AfD; Τι κρύβεται πίσω από αυτή την εκλογική επιτυχία της ακροδεξιάς;
ΣΡ: Το εκλογικό αποτέλεσμα αποτελεί ιστορικό σοκ. Είναι η πιο οξεία έκφραση, μέχρι στιγμής, της κρίσης της αστικής φιλελεύθερης δημοκρατίας στη Γερμανία. Η άνοδος της ακροδεξιάς στην εξουσία μοιάζει πλέον ασταμάτητη.
Για εβδομάδες, όλες οι πολιτικές εκπομπές και τα ρεπορτάζ σε όλα τα κανάλια ήταν γεμάτα προειδοποιήσεις, αλλά το επιθυμητό αποτέλεσμα δεν ήρθε – το αντίθετο μάλιστα. Όσο περισσότερο οι σχολιαστές έλεγαν πόσο επικίνδυνο είναι το AfD, τόσο περισσότερο αυξανόταν η υποστήριξή του. Όταν το περιοδικό Der Spiegel έβαλε στο εξώφυλλό του το πρόσωπο του υποψηφίου του AfD, Ούλριχ Ζίγκμουντ, με τον τίτλο «Ο πιο επικίνδυνος άνθρωπος στη Γερμανία», εκείνος χρησιμοποίησε το εξώφυλλο ως προεκλογικό διαφημιστικό υλικό, υπογράφοντας αυτόγραφα στα τεύχη που αγόραζαν οι οπαδοί του ως αναμνηστικά.
Δεν θα μπορούσε να είναι πιο ξεκάθαρο: η κινητήρια δύναμη πίσω από το AfD είναι μια διάχυτη, μαζική οργή απέναντι στο πολιτικό κατεστημένο.
Η κυβέρνηση του Μερτς είναι πιο μισητή από οποιαδήποτε άλλη κυβέρνηση στο παρελθόν, παρότι βρίσκεται στην εξουσία μόλις έναν χρόνο και τέσσερις μήνες. Οι πολιτικοί του κυβερνώντος κόμματος, του CDU, στη Σαξονία-Άνχαλτ ζήτησαν από τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς ΝΑ ΜΗΝ έρθει στη Σαξονία-Άνχαλτ για να βοηθήσει στην προεκλογική εκστρατεία, καθώς γνώριζαν ότι η παρουσία του θα έβλαπτε ακόμη περισσότερο τις πιθανότητές τους.
Αλλά το μίσος δεν στρέφεται μόνο εναντίον του CDU (Χριστιανοδημοκράτες), αλλά και εναντίον του κυβερνητικού του εταίρου, του SPD (Σοσιαλδημοκράτες), καθώς και των πρώην κυβερνητικών εταίρων του SPD σε ομοσπονδιακό επίπεδο, των Πρασίνων. Το φιλελεύθερο FDP, που συμμετείχε στην κυβέρνηση της Σαξονίας-Άνχαλτ, εξαφανίστηκε εντελώς από τον εκλογικό χάρτη τη βραδιά των εκλογών.
Η οργή είναι απολύτως δικαιολογημένη. Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι το δεύτερο φτωχότερο κρατίδιο της Γερμανίας και έχει από τους χαμηλότερους μέσους μισθούς. Οι δημόσιες υπηρεσίες, όπως οι συγκοινωνίες και τα σχολεία, υποχρηματοδοτούνται χρόνια, ενώ οι ιατρικές μονάδες συρρικνώνονται. Η ύπαιθρος της Σαξονίας-Άνχαλτ αποτελεί κοινωνική έρημο.
Μετά από τόσα χρόνια στέρησης, είναι φυσικό κάποια στιγμή αυτή η διάθεση να βρει έκφραση. Οι άνθρωποι είναι τόσο απελπισμένοι για αλλαγή, ώστε είναι πρόθυμοι να στραφούν σε ό,τι πιο «ριζοσπαστικό» προσφέρεται. Και όταν το μόνο επιχείρημα εναντίον του AfD είναι ότι είναι ριζοσπαστικό και επικίνδυνό και ότι πρέπει να ψηφίσεις τα κόμματα του κατεστημένου ώστε όλα να παραμείνουν όπως είναι, ο κόσμος δεν θα πείθεται για πάντα.
Ερ: Ποιες είναι οι βασικές θέσεις που χαρακτηρίζουν το AfD σε ζητήματα όπως η μετανάστευση, η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Τραμπ, ο Πούτιν και η οικονομία;
ΣΡ: Σε επίπεδο προγράμματος, το AfD είναι το κόμμα των πλουσίων και των μεσαίων στρωμάτων, των ιδιοκτητών καλών σπιτιών και μεγάλων αυτοκινήτων. Είναι το κόμμα ανθρώπων που φοβούνται μήπως τα κακομαθημένα παιδιά τους χρειαστεί να βρίσκονται στην ίδια σχολική τάξη με παιδιά μεταναστών. Θέλουν να καταργήσουν τη συνεκπαίδευση στα σχολεία, κάτι που σημαίνει επιστροφή στον διαχωρισμό των παιδιών με αναπηρίες ή γλωσσικά εμπόδια.
Θέλουν να μειώσουν τη φορολογία για τους πλούσιους, να περιορίσουν τη δύναμη των συνδικάτων, να περικόψουν τη χρηματοδότηση των δημόσιων ΜΜΕ, να συρρικνώσουν το κοινωνικό κράτος και να αυξήσουν τις στρατιωτικές δαπάνες.
Προφανώς, μόνο μια μικρή μειοψηφία θα επωφελούνταν από αυτές τις πολιτικές. Γι’ αυτό και στο εσωτερικό του AfD υπάρχουν διαρκείς μάχες σχετικά με το ποιο μέρος του προγράμματός του είναι πραγματικό και ποιο αποτελεί απλώς επικοινωνιακό τέχνασμα, ώστε να ακούγεται επικίνδυνο και ριζοσπαστικό – για παράδειγμα, όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Οι πιο ριζοσπαστικοί μέσα στο κόμμα θέλουν την έξοδο από την ΕΕ, αλλά η ηγεσία γνωρίζει πολύ καλά ότι δεν θα μπορούσε να τηρήσει αυτή την υπόσχεση αν βρισκόταν ποτέ στην εξουσία, καθώς η γερμανική οικονομία θα κατέρρεε.
Η κοινωνική δημαγωγία τους είναι ένα ακόμη παράδειγμα. Χρησιμοποιούν χυδαία, λαϊκίστικη προπαγάνδα εναντίον των μεταναστών, κατηγορώντας τους για την άσχημη κατάσταση που επικρατεί. Αντί για ταξική πάλη από τα κάτω προς τα πάνω, καλούν σε μια ρατσιστική πάλη εναντίον των πιο ανήμπορων, των φτωχότερων, των πιο εκμεταλλευόμενων. Εξαιτίας της αδυναμίας της Αριστεράς και του εργατικού κινήματος, αυτή μοιάζει με μια μάχη που είναι ευκολότερο να κερδηθεί.
Υπάρχουν πάρα πολλοί άνθρωποι που πραγματικά πιστεύουν ότι μια καλή λύση για την έλλειψη κατοικιών ή κοινωνικών υποδομών θα ήταν να απελαθούν 20 εκατομμύρια άνθρωποι από τη Γερμανία. Φυσικά, αυτό είναι απόλυτη παράνοια. Η οικονομία και ιδιαίτερα οι κοινωνικές υποδομές θα κατέρρεαν ολοκληρωτικά αν το εργατικό δυναμικό μειωνόταν σε τέτοιο βαθμό.
Η πιθανότητα να πραγματοποιηθεί στην πράξη η «επανεγκατάσταση» (remigration) που προτείνει το AfD είναι μικρή, καθώς η γερμανική βιομηχανία, την οποία θέλει να υπηρετήσει, δεν θα το επέτρεπε. Όμως η Γερμανία έχει την εμπειρία του τι μπορεί να συμβεί όταν τρελοί ρατσιστές χάσουν κάθε έλεγχο…
Αλλά ακόμη κι αν χρησιμοποιούν αυτή τη ρατσιστική ρητορική απλώς ως εργαλείο για να αποπροσανατολίσουν από τον ταξικό τους χαρακτήρα, θα κάνουν τη ζωή όσων δεν ταιριάζουν στην εικόνα τους για τον «σωστό Γερμανό» – λευκό, υγιή, ετεροφυλόφιλο, παραγωγικό και «καθώς πρέπει» – ακόμη πιο δύσκολη.
Ερ: Παρά το αποτέλεσμα, το AfD απέτυχε να εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία, γεγονός που σημαίνει ότι θα χρειαστεί να σχηματίσει κυβερνητικό συνασπισμό. Πόσο πιθανό είναι αυτό; Και τι θα συμβεί αν δεν τα καταφέρει;
ΣΡ: Ο Ούλριχ Ζίγκμουντ τόνιζε πάντα ότι δεν θέλει να κυβερνήσει σε συνασπισμό και ότι το AfD θα προτιμούσε να παραμείνει στην αντιπολίτευση παρά να εξαρτάται από ένα άλλο κόμμα. Πιστεύω ότι τα στελέχη του AfD γνωρίζουν σιωπηρά πως, αν κυβερνήσουν το κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ, δεν θα μπορέσουν να εκπληρώσουν τις ελπίδες που ψευδώς έχουν προβληθεί πάνω τους.
Ωστόσο, αυτή τη στιγμή κυριαρχούν απόλυτα στο πολιτικό τοπίο και όλες οι φιλελεύθερες ελπίδες να συγκεντρωθεί η τελευταία εναπομείνασα υποστήριξη στα κόμματα του status quo απέναντι στο AfD έχουν αποτύχει.
Τις τελευταίες εβδομάδες της προεκλογικής εκστρατείας διοχετεύτηκαν πολλά χρήματα σε μια φιλελεύθερη εκστρατεία υπέρ της «τακτικής ψήφου», με την ελπίδα ότι, αν μπορούσαν να πείσουν τον κόσμο να ψηφίσει SPD και Πράσινους ώστε να ξεπεράσουν το όριο του 5% –στις δημοσκοπήσεις βρισκόταν κάτω από αυτό το όριο–, θα υπήρχε πιθανότητα να αποτραπεί η πλειοψηφία του AfD.
Αλλά ακόμη και με το SPD και τους Πράσινους να ξεπερνούν τελικά το 5% – εις βάρος του Die Linke –, μπορεί να μην είναι αρκετό. Το BSW (Συμμαχία Σάρα Βάκενεχτ), μια δεξιόστροφη διάσπαση από το Die Linke, κατάφερε επίσης να εκλεγεί και ενδέχεται να γίνει ο ρυθμιστής των εξελίξεων για την ακροδεξιά.
Το BSW αξιοποιεί το κλίμα διαμαρτυρίας υιοθετώντας μέρος της ρητορικής του AfD. Παραμένει εντελώς ασαφές πώς θα εξελιχθεί η εκλογή του πρωθυπουργού του κρατιδίου, καθώς καμία πλευρά δεν διαθέτει πλειοψηφία.
Το BSW δηλώνει ότι δεν θα ψηφίσει πρωθυπουργό του AfD, αλλά ποιος ξέρει τι θα κάνουν οι βουλευτές του στην μυστική ψηφοφορία στο κοινοβούλιο. Είναι ακόμη πιθανό κάποιοι διαφωνούντες βουλευτές του CDU να ψηφίσουν κρυφά τον υποψήφιο του AfD, κάτι που θα αποτελούσε ανοιχτή ρήξη με την πολιτική του CDU και θα οδηγούσε σε πλήρες χάος στο κυβερνών κόμμα.
Ο πολιτικός σεισμός δεν έχει τελειώσει. Αυτό θα μπορούσε κάλλιστα να είναι η αρχή του τέλους της κυβέρνησης Μερτς.
Ερ: Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι κρατίδιο της Ανατολικής Γερμανίας. Ορισμένοι σχολιαστές υποστηρίζουν ότι η άνοδος της ακροδεξιάς συνδέεται με την εμπειρία της ΛΔΓ. Ποια είναι η άποψή σου;
ΣΡ: Η AfD κυριαρχεί στο πολιτικό τοπίο σε ολόκληρη τη Γερμανία, όχι μόνο στην ανατολή. Σε όλες τις εθνικές δημοσκοπήσεις βρίσκεται στην πρώτη θέση.
Αλλά έχει σαφή προπύργια: τις αγροτικές περιοχές, όπου υπάρχουν περισσότεροι προκαταλήψεις παρά ξένοι, και τις αποβιομηχανοποιημένες περιοχές, όπου η ανεργία, οι χαμηλοί μισθοί και η έλλειψη προοπτικών αποτελούν καθημερινή εμπειρία.
Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι και τα δύο. Η αποβιομηχάνιση μετά την παλινόρθωση του καπιταλισμού το 1990 ήταν ιδιαίτερα σκληρή στην πρώην καρδιά της χημικής βιομηχανίας της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας (ΛΔΓ). Το 26% του πληθυσμού εγκατέλειψε το κρατίδιο και μετακινήθηκε προς τη Δύση από το 1990, με την πλειονότητα να είναι νεαρές γυναίκες.
Ο Ούλριχ Ζίγκμουντ κατάφερε να παρουσιάσει τον εαυτό του ως έναν αρρενωπό, παραδοσιακό Ανατολικογερμανό. Για παράδειγμα, οργάνωσε μια πομπή με παλιές μοτοσικλέτες «Simson» της ΛΔΓ, η οποία προσέλκυσε χιλιάδες άνδρες σε ένα αλλόκοτο σόου επίδειξης δύναμης.
Επίσης, η Σαξονία-Άνχαλτ έχει γνωρίσει κυβερνήσεις όλων των κομμάτων τα τελευταία 35 χρόνια, χωρίς καμία να φέρει θετική αλλαγή. Το σύνθημα του AfD ότι όλα τα «παλιά κόμματα» είναι στην ουσία ίδια («κομματικό καρτέλ») βρήκε ανταπόκριση στην εμπειρία των ανθρώπων.
Υπάρχουν αρκετοί λόγοι για τους οποίους το AfD κέρδισε για πρώτη φορά ειδικά στη Σαξονία-Άνχαλτ, αλλά κανένας από αυτούς δεν αφορά αποκλειστικά το συγκεκριμένο κρατίδιο ή την ανατολική Γερμανία.
Ερ: Υπάρχουν ανοιχτά ναζιστικές ομάδες μέσα στην AfD; Συνδέονται με βίαιες επιθέσεις εναντίον μεταναστών και της Αριστεράς; Και πώς αντιμετωπίζει η ηγεσία του κόμματος αυτό το ζήτημα;
ΣΡ: Το AfD είναι ένα κόμμα-ομπρέλα για ένα ευρύ φάσμα της ακροδεξιάς. Κάθε λίγους μήνες ξεσπά ένα νέο σκάνδαλο σχετικά με «πρώην» ναζί που εμφανίζονται στο κόμμα ως υπάλληλοι βουλευτών ή σε εκλεγμένα όργανα.
Το τελευταίο αφορούσε πρώην μέλη της HDJ (Heimattreue Deutsche Jugend – «Γερμανική Νεολαία Πιστή στην Πατρίδα»), μιας οργάνωσης που αποτελούσε ανοιχτή αντιγραφή της Χιτλερικής Νεολαίας (HJ) και είχε απαγορευτεί τη δεκαετία του 1990.
Στην αρχή, όταν γίνονταν γνωστά τέτοια σκάνδαλα, οι εκπρόσωποι του AfD αποστασιοποιούνταν από το παρελθόν των συγκεκριμένων μελών. Τώρα απλώς επιτίθενται στα μέσα ενημέρωσης κατηγορώντας τα για συκοφαντία.
Οι ναζιστικές διασυνδέσεις δεν φαίνεται πλέον να βλάπτουν το AfD. Αυτό δείχνει τον κίνδυνο κανονικοποίησης των ακροδεξιών ιδεών. Από την άλλη, το AfD εξακολουθεί να προσπαθεί πολύ να παρουσιάζει τον εαυτό του ως δημοκρατικό κόμμα και να απορρίπτει οποιαδήποτε σύνδεση με τους ναζί.
Σε κάθε περίπτωση, η συνταγή του να καταγγέλλουμε απλώς το AfD ως «φασίστες» και να ελπίζουμε ότι αυτό θα τους σταματήσει έχει αποτύχει παταγωδώς.
Ερ: Γιατί το κόμμα της Αριστεράς (Die Linke) απέτυχε να αναπτυχθεί μέσα σε αυτή την κατάσταση; Τι ευθύνες έχει για την άνοδο της ακροδεξιάς;
ΣΡ: Η δύναμη της ακροδεξιάς είναι η αδυναμία της Αριστεράς. Παρότι το Die Linke διπλασίασε τα μέλη του μέσα σε έναν χρόνο, παραμένει πολύ αδύναμο για να σταματήσει την άνοδο της ακροδεξιάς σε ευρύτερη κλίμακα. Υπάρχουν αρκετοί λόγοι γι’ αυτό.
Πρώτα απ’ όλα, η άνοδος της ακροδεξιάς συνδέεται με την αυταρχική εξέλιξη του καπιταλισμού σε συνθήκες κρίσης, όπου το έθνος-κράτος αποκτά μεγαλύτερο ρόλο, όπου δίνεται έμφαση στις παραδοσιακές αξίες, όπου η απομόνωση γίνεται πιο σημαντική από την αλληλεγγύη κ.ο.κ. Το εργατικό κίνημα στο σύνολό του απέχει πολύ από το να είναι σε θέση να αφήσει αποφασιστικό αποτύπωμα στην κοινωνία.
Υπάρχουν όμως και πιο υποκειμενικοί παράγοντες. Το Die Linke είναι μια αντιφατική δύναμη. Υπάρχουν άνθρωποι που είναι μέλη του επειδή θέλουν να αγωνιστούν για ένα σοσιαλιστικό μέλλον. Υπάρχουν όμως και εκείνοι που θεωρούν αναγκαίο να οικοδομηθούν κυβερνητικοί συνασπισμοί με το SPD και τους Πράσινους, τους οποίους εξακολουθούν να θεωρούν «προοδευτικούς», παρά την εμπειρία της εφαρμογής νεοφιλελεύθερης λιτότητας από αυτά τα κόμματα όταν βρίσκονταν στην κυβέρνηση.
Η πλειοψηφία στο Die Linke της Σαξονίας-Άνχαλτ ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Η υποψήφια του Die Linke, Εύα φον Άνγκερν, δεν κουράστηκε να τονίζει ότι θα έκαναν τα πάντα για να σταματήσουν το AfD, ακόμη και να συνεργαστούν με το CDU.
Αυτό βοήθησε μόνο το AfD και επιβεβαίωσε το επιχείρημά του περί «κομματικού καρτέλ».
Από τη στιγμή που το Die Linke δεν παρουσιάζει τον εαυτό του ως κάτι εντελώς διαφορετικό από τα άλλα φιλελεύθερα και αστικά κόμματα, αλλά απλώς ως κάτι απλά πιο προοδευτικό, δεν είναι σε θέση να αξιοποιήσει τη μαζική οργή που υπάρχει.
Ένα ακόμη πρόβλημα αφορά τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνεί τις θέσεις του για τον πόλεμο και τον μιλιταρισμό. Παρότι το τελευταίο εθνικό συνέδριο πήρε σαφή θέση ενάντια στη στρατιωτικοποίηση, τμήματα του κόμματος δεν θέλουν να κάνουν εκστρατεία πάνω σε αυτό το ζήτημα, επειδή θεωρείται «περίπλοκο» ή όχι τόσο «ενωτικό» όσο άλλα ζητήματα, όπως η στέγαση.
Αυτό άφησε χώρο στο AfD να παρουσιάσει τον εαυτό του ως το κόμμα που τάσσεται υπέρ της διπλωματίας αντί για την επιθετικότητα απέναντι στη Ρωσία. Λόγω μιας διαφορετικής ιστορικής εμπειρίας με τη Ρωσία στην ανατολή, αυτό αποτέλεσε στο παρελθόν σημαντικό παράγοντα για τη δύναμη του AfD.
Ερ: Πρόσφατα είδαμε μαζικές κινητοποιήσεις της νεολαίας στη Γερμανία ενάντια στη στρατιωτικοποίηση. Ποια είναι η απάντηση του αντιρατσιστικού-αντιφασιστικού κινήματος στην άνοδο της ακροδεξιάς;
ΣΡ: Προς το παρόν, το κυρίαρχο συναίσθημα είναι η απελπισία. Αριστεροί και αντιφασίστες είναι σοκαρισμένοι από το γεγονός ότι το 43,8% ψήφισε ένα ανοιχτά ρατσιστικό κόμμα.
Υπήρξαν αυθόρμητες κινητοποιήσεις στις μεγαλύτερες πόλεις, αλλά έμοιαζαν περισσότερο με μια υποχώρηση στον ίδιο μας τον χώρο. Το Die Linke κάνει τώρα δημόσιες εκκλήσεις για να πλαισιωθεί αυτό το κίνημα, κάτι που είναι θετικό, αλλά δεν θα είναι αρκετό χωρίς μια συζήτηση για τη στρατηγική του κόμματος και για το πώς θα αντιμετωπίσουμε την ακροδεξιά.
Ο διάχυτος φόβος για μια θεμελιώδη αλλαγή προς το χειρότερο είναι δικαιολογημένος. Αλλά δεν μπορούμε να αφήσουμε τον εαυτό μας να παραλύσει από τον κίνδυνο και την απελπισία. Πρέπει να καταλάβουμε ότι μεγάλα τμήματα των ψηφοφόρων του AfD μπορούν να κερδηθούν. Όχι όμως υπερασπιζόμενοι το status quo, αλλά αμφισβητώντας το.
