«Η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν έχει πλέον ολοκληρωθεί. Συγχαρητήρια σε όλους!… …Πλοία όλου του κόσμου, βάλτε μπρος τις μηχανές σας. Ας ρεύσει το πετρέλαιο!» (Bloomberg, 17 Ιουνίου)
Με το γνώριμο θριαμβευτικό και αλαζονικό ύφος του, ο Ντόναλντ Τραμπ διακήρυξε τη νίκη του απέναντι στο Ιράν. Σύμφωνα με τη δική του αφήγηση, ανάγκασε το Ιράν να εκλιπαρήσει για συμφωνία και να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ, ώστε να διασφαλιστεί η ελεύθερη ροή πετρελαίου στις παγκόσμιες αγορές.
Το Μνημόνιο Κατανόησης (MOU) που υπογράφηκε στο Ισλαμαμπάντ του Πακιστάν ανοίγει τα Στενά του Ορμούζ στη ναυσιπλοΐα και το εμπόριο πετρελαίου και παραγώγων, ενώ «παρατείνει» την εκεχειρία για ακόμη 60 ημέρες (και περισσότερο αν χρειαστεί, σύμφωνα με τις ΗΠΑ). Σε αυτό το διάστημα, οι δύο πλευρές θα διαπραγματευτούν την τελική συμφωνία για τα ζητήματα στα οποία υπάρχουν σοβαρές διαφωνίες: κυρίως το ζήτημα του εμπλουτισμού ουρανίου που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυρηνικών όπλων, καθώς και το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ.
«Δεν ήταν εύκολο, μπορώ να σας το πω» είπε ο Τραμπ στους συνδαιτυμόνες του στις Βερσαλλίες. Και ο Μακρόν, που μόλις πρόσφατα είχε χλευαστεί και ταπεινωθεί δημόσια από τον Τραμπ, απάντησε αναφωνώντας «Μπράβο»…
Ποιος ήταν απελπισμένος;
Λίγοι βλέπουν τα πράγματα όπως τα παρουσιάζει ο Τραμπ.
Την Παρασκευή 19 Ιουνίου, ο Τραμπ δήλωνε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (Truth Social):
«Δεν ήμασταν εμείς αυτοί που απελπισμένοι θέλαμε να πάμε σε διαπραγματεύσεις, το Ιράν ήταν. Έχουν ΤΕΛΕΙΩΣΕΙ!»
Άρα, ο πανίσχυρος πρόεδρος της πανίσχυρης υπερδύναμης έσπευσε να διευκρινίσει ότι δεν ήταν οι ΗΠΑ αυτές που προσήλθαν απεγνωσμένες στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, αλλά το Ιράν. Γιατί χρειάστηκε αυτή η διευκρίνιση; Επειδή η συμφωνία εκλαμβάνεται ευρέως –ακόμη και από υποστηρικτές του Τραμπ– ως αποτέλεσμα της αδυναμίας των ΗΠΑ να πετύχουν τους στόχους τους στον πόλεμο.
Η πραγματικότητα του πολεμικού μετώπου δείχνει ότι ο Τραμπ έπεσε στην παγίδα που ο ίδιος είχε στήσει και αναγκάστηκε να κάνει υποχωρήσεις για να πετύχει συμφωνία. Και καταλήγει λέγοντας για το Ιράν ότι «έχουν ΤΕΛΕΙΩΣΕΙ» (με κεφαλαία γράμματα). Όμως κάθε στοιχειωδώς νηφάλιος παρατηρητής στον πλανήτη γνωρίζει ότι «δεν έχουν τελειώσει».
Το να αντέξει θα ισοδυναμούσε με νίκη
Το μόνο που χρειαζόταν να κάνει το Ιράν σε αυτή την αντιπαράθεση ήταν να αντέξει και να επιβιώσει από τις επιθέσεις. Αν το κατάφερνε, το καθεστώς θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι νίκησε.
Στο βαθμό που ο άξονας ΗΠΑ-Ισραήλ δεν κατάφερε να ανατρέψει το καθεστώς και να εγκαθιδρύσει μια φιλική προς τη Δύση κυβέρνηση, να καταστρέψει ή να καταλάβει τις πυρηνικές εγκαταστάσεις και το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν, ή να διαλύσει τα συστήματα πυραύλων και drones και την ικανότητα αναπαραγωγής τους, τότε ολόκληρη η στρατιωτική επιχείρηση μπορεί να χαρακτηριστεί αποτυχία.
Το Ιράν κατάφερε να αντέξει. Ήταν πολύ καλύτερα προετοιμασμένο από όσο είχαν υπολογίσει ο Τραμπ και τα επιτελεία του. Ο εξοπλισμός του ήταν πιο ανεπτυγμένος από ότι περίμεναν ΗΠΑ και Ισραήλ. Είχε επίσης τη στήριξη Ρωσίας και Κίνας (σε επίπεδο παροχής δορυφορικών πληροφοριών για στόχους και στρατιωτικού εξοπλισμού) – κάτι που δεν έχει αποδειχθεί πλήρως, αλλά θεωρείται δεδομένο από τα αστικά ΜΜΕ.
Έτσι, παρά τις 40 ημέρες αεροπορικών επιδρομών και επιθέσεων σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις, το Ιράν παρέμενε στρατιωτικά μια σοβαρή απειλή για τις επιτιθέμενες δυνάμεις. Οι ΗΠΑ δεν τόλμησαν να επιχειρήσουν χερσαία κατάληψη εδαφών ή νησιωτικών θέσεων, παρά τις επανειλημμένες απειλές του Τραμπ. Μια εισβολή στο Ιράν θα ήταν αυτοκτονική και επομένως αδύνατη – όπως είχαμε προβλέψει εξαρχής.
Το αποτέλεσμα ήταν το κλείσιμο του Ορμούζ, η εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου και η άνοδος του πληθωρισμού παγκόσμια. Η υποστήριξη προς τον Τραμπ στις ΗΠΑ κατέρρεε, με τα ποσοστά υπέρ του πολέμου να κυμαίνονται σε λίγο πάνω από 35% σε πρόσφατες δημοσκοπήσεις. Οι ΗΠΑ δεν είχαν τρόπο να διασφαλίσουν την ελεύθερη διέλευση στα Στενά του Ορμούζ. Η παγκόσμια οικονομία απειλούνταν με ύφεση.
Ο Τραμπ, σε κάποια φάση, φαίνεται να αντιλήφθηκε την πραγματικότητα που είχε δημιουργήσει. Στις 17 Ιουνίου, την ημέρα υπογραφής του MOU, (Μνημόνιο Κατανόησης του Ισλαμαμπάντ) δήλωσε:
«Ο μόνος πρόεδρος που δεν ήθελα να γίνω ήταν ο αείμνηστος, σπουδαίος Χέρμπερτ Χούβερ. Δεν το ήθελα αυτό, και ποιος ξέρει τι θα μπορούσε να είχε συμβεί».
Αυτό δείχνει ποιος ήταν πραγματικά απελπισμένος για μια συμφωνία. Ο Χούβερ ήταν ο πρόεδρος που οδήγησε τις ΗΠΑ στη μεγαλύτερη οικονομική κρίση της ιστορίας τους, τη Μεγάλη Ύφεση μετά το κραχ του 1929 και την κρίση της δεκαετίας του 1930 που ακολούθησε.
Ο Νετανιάχου θυμωμένος
Ο Νετανιάχου χρειάστηκε μία ολόκληρη μέρα για να σχολιάσει δημόσια τη συμφωνία και όταν το έκανε περιορίστηκε να πει:
«Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες ο Πρόεδρος Τραμπ και εγώ δεν βλέπουμε τα πράγματα με τον ίδιο τρόπο».
Ο Economist (16.06.2026), σε άρθρο με τίτλο «Το τέλος του πολέμου στο Ιράν μπορεί να γίνει μια “ένδοξη αποτυχία” για το Ισραήλ», περιγράφει αρκετά εύστοχα την κατάσταση:
«Η συμφωνία του Ντόναλντ Τραμπ με το Ιράν αφήνει τον σύμμαχο της Αμερικής χωρίς κανένα στρατηγικό κέρδος… Στις 28 Φεβρουαρίου εκατοντάδες αμερικανικά και ισραηλινά πολεμικά αεροσκάφη απογειώθηκαν ταυτόχρονα για να εξαπολύσουν την πρώτη φάση του πολέμου… Όμως η συμφωνία που επετεύχθη μεταξύ Τραμπ και των ηγετών του Ιράν σημαίνει το τέλος του πολέμου και αλλάζει τη φύση αυτής της συνεργασίας. Το Ισραήλ αποκλείστηκε από τις διαπραγματεύσεις με το Ιράν. Και η συμφωνία που υπογράφηκε στις 17 Ιουνίου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν ικανοποιεί ελάχιστες, αν όχι καμία, από τις ανησυχίες του Ισραήλ». (δική μας έμφαση)
Αυτό πιθανά να οδηγήσει την κυβέρνηση Νετανιάχου σε κρίση, ειδικά καθώς έρχονται εκλογές το φθινόπωρο.
Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά στους υπολογισμούς του Νετανιάχου, που δεν πρέπει να υποτιμηθεί: μπορεί να μην είναι σε θέση να επιτεθεί στο Ιράν χωρίς τη στήριξη των ΗΠΑ, αλλά θα συνεχίσει τις επιθέσεις στον Λίβανο με το πρόσχημα της άμυνας απέναντι στη Χεζμπολάχ, καθώς και την επέκταση της ισραηλινής παρουσίας στη Δυτική Όχθη και τη Γάζα.
Η συμφωνία με το Ιράν είναι εύθραυστη. Και ο Νετανιάχου θα κάνει ότι περνά από το χέρι του για να τη διαλύσει, αν αυτό είναι δυνατό.
Για το ζήτημα του ιρανικού καθεστώτος
Η αντίθεση στην ιμπεριαλιστική επέμβαση και τον πόλεμο κατά του Ιράν δεν πρέπει να συγχέεται με υποστήριξη στο θεοκρατικό, βάρβαρο, αντεργατικό και μισογυνικό καπιταλιστικό καθεστώς των μουλάδων.
Λέγοντας αυτό, απλά επαναλαμβάνουμε θέσεις που έχουν ήδη διατυπωθεί και σε προηγούμενη αρθρογραφία μας (δείτε εδώ και εδώ), αλλά είναι αναγκαίο να υπογραμμιστούν ξανά. Η επίθεση των ΗΠΑ σε μια χώρα που έχει στραγγαλιστεί για δεκαετίες μέσω κάθε μορφής ιμπεριαλιστικών πιέσεων πρέπει να καταδικάζεται από τους εργαζόμενους και την Αριστερά διεθνώς, ανεξάρτητα από τον αντιδραστικό χαρακτήρα της κυβέρνησής της. Τα πιο προχωρημένα τμήματα του εργατικού κινήματος και της Αριστεράς πρέπει να στοχεύουν στην ήττα της ιμπεριαλιστικής επέμβασης, όχι μόνο αναπτύσσοντας προπαγάνδα απέναντι στα ιμπεριαλιστικά ψέματα και την υποκρισία, αλλά και με κάθε δυνατό πρακτικό μέσο: οργάνωση διαδηλώσεων, οργάνωση απεργιών, μπλοκάρισμα μεταφοράς όπλων στα πολεμικά μέτωπα, αγώνα ενάντια στις κυβερνήσεις που στηρίζουν τα σχέδια ΗΠΑ και Ισραήλ, κοκ.
Τα δύο μέτρα και δύο σταθμά της Δύσης σε σχέση με τον πόλεμο στην Ουκρανία και τη γενοκτονία στην Παλαιστίνη αποτελούν ισχυρό επιχείρημα στα χέρια των ακτιβιστών κατά του πολέμου και της Αριστεράς. Αν το καθεστώς στο Ιράν ανατρεπόταν και στη θέση του εγκαθιδρυόταν ένα φιλοδυτικό, το νέο καθεστώς δεν θα ήταν ούτε δημοκρατικό ούτε θα σεβόταν ανθρώπινα, συνδικαλιστικά, φεμινιστικά κ.λπ. δικαιώματα – οι εμπειρίες σε Ιράκ, Λιβύη και Συρία είναι ενδεικτικές, για να μην αναφερθούμε στο Αφγανιστάν, όπου οι Ταλιμπάν επέστρεψαν στην εξουσία μετά από 20 χρόνια αμερικανικής παρουσίας.
Βέβαια, η αποτυχία του ιμπεριαλισμού να απαλλαγεί από το καθεστώς, σημαίνει ότι αυτό θα ενισχυθεί. Αυτό είναι ένα αντικειμενικό δεδομένο. Παρ’ όλα αυτά, η βασική θέση πρέπει να είναι ξεκάθαρη: ο κύριος εχθρός είναι ο ιμπεριαλισμός. Οι νίκες του ενισχύουν τη θηλιά του πάνω στην εργατική τάξη διεθνώς· οι ήττες του ενθαρρύνουν την πάλη ενάντια στο σύστημα σε διεθνές επίπεδο. Η απελευθέρωση των ιρανικών μαζών μπορεί να προκύψει μόνο μέσα από τη δική τους πάλη, όχι μέσω της στρατιωτικής επέμβασης ιμπεριαλιστικών δυνάμεων.
Γι’ αυτό η Αριστερά, και πιο συγκεκριμένα η αντικαπιταλιστική, πρέπει να έχει ανεξάρτητη θέση: πρώτα και κύρια ενάντια στον ιμπεριαλισμό, αλλά ταυτόχρονα και ενάντια στο καταπιεστικό καθεστώς.
Εύθραυστη κατάσταση
Η εύθραυστη φύση του Μνημονίου του Ισλαμαμπάντ αποκαλύφθηκε μέσα σε λίγες ώρες από την υπογραφή του.
Συμφωνήθηκε συνάντηση στη Ελβετία, στις όχθες της λίμνης Λουκέρνη, την Παρασκευή 19 Ιουνίου, για την έναρξη των διαπραγματεύσεων της τελικής συμφωνίας. Όμως αναβλήθηκε μετά την αντίδραση του Ιράν, καθώς στο μεταξύ το Ισραήλ ξεκίνησε νέες επιθέσεις στη Βηρυτό. Μεταφέρθηκε για την Κυριακή 21 Ιουνίου. Όμως το Σάββατο 20 Ιουνίου, το Ιράν προχώρησε ξανά στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, λόγω της συνέχισης των ισραηλινών επιθέσεων στον Λίβανο. Οι αρχικές δηλώσεις του Τραμπ στράφηκαν κατά των ισραηλινών επιθέσεων, όμως το πρωί της Κυριακής κατηγόρησε το Ιράν ως υπεύθυνο για τις υποτιθέμενες προκλήσεις της Χεζμπολάχ κατά του Ισραήλ και απείλησε ξανά με μαζικούς βομβαρδισμούς. Η αντίδραση της ιρανικής αντιπροσωπείας ήταν να αποχωρήσει από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων μετά από 80 λεπτά, έχοντας ήδη αρνηθεί να φωτογραφηθεί μαζί με την αμερικανική αντιπροσωπεία στην αρχή της συνάντησης.
Παρόλα αυτά, και οι δύο πλευρές επέστρεψαν τελικά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, παρά τις εντάσεις. Ο λόγος είναι ότι και οι δύο χρειάζονται μια λύση στη σύγκρουση: οι ΗΠΑ επειδή δεν μπορούν να συνεχίσουν έναν πλήρους κλίμακας πόλεμο, και το Ιράν επειδή βρίσκεται σε θέση να αποσπάσει παραχωρήσεις και πιθανά να τερματίσει, έστω μερικώς, τις αμερικανικές κυρώσεις.
Έχοντας κάνει όμως αυτή τη διαπίστωση, θα ήταν αφελές να περιμένει κανείς ειρήνη στην περιοχή.
Τι ήθελε ο Τραμπ και τι του έδωσε το MOU;
Μια προσεκτική ανάγνωση του Μνημονίου του Ισλαμαμπάντ αποσαφηνίζει την εικόνα για το ποιος τελικά κερδίζει περισσότερα από αυτό. Κατ’ αρχήν χρειάζεται να θυμηθούμε τους στόχους του Τραμπ (και του Ισραήλ) σε αυτόν τον πόλεμο:
- Ήθελαν αλλαγή καθεστώτος. Δολοφόνησαν βασικά πρόσωπα στην ιρανική κυβέρνηση, αλλά δεν κατάφεραν να βρουν πιστούς υποστηρικτές για να τους αντικαταστήσουν – αντίθετα, οι σκληροπυρηνικοί ενισχύθηκαν.
- Απηύθυναν κάλεσμα στον ιρανικό λαό να εξεγερθεί και να έρθει σε επαφή μαζί τους, ώστε να ανατραπεί το καθεστώς – αυτό δεν συνέβη.
- Απηύθυναν κάλεσμα σε κουρδικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ να συμμετάσχουν στον πόλεμο κατά του Ιράν – δεν συνέβη.
- Ήθελαν να καταστρέψουν το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και να κατασχέσουν το ήδη εμπλουτισμένο ουράνιο – δεν συνέβη.
- Ήθελαν να καταστρέψουν τα πυραυλικά συστήματα του Ιράν – απέτυχαν.
Το Μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ (διαβάστε το πλήρες επίσημο κείμενο εδώ) δεν αντιμετωπίζει κανένα από τα ουσιαστικά ζητήματα που οδήγησαν στον πόλεμο, ιδιαίτερα το ζήτημα των πυρηνικών όπλων. Σε αυτό το σημείο, μάλιστα, βρίσκεται πίσω ακόμη και από τη συμφωνία Ομπάμα με το Ιράν το 2015 (βλ. παρακάτω).
Αυτό που «πέτυχε» το MOU ήταν το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ· όμως τα στενά ήταν ήδη ανοιχτά πριν ο Τραμπ και ο Νετανιάχου ξεκινήσουν τον πόλεμο. Σήμερα είναι ξανά ανοιχτά, αλλά με το Ιράν σε θέση να διαπραγματεύεται την επιβολή τελών στα πλοία που διέρχονται από αυτά (βλ. παρακάτω).
Στην πραγματικότητα, για να αποσπάσουν τη συμφωνία του Ιράν στο MOU, οι ΗΠΑ αναγκάστηκαν να κάνουν σημαντικές υποχωρήσεις. Αυτό γίνεται σαφές αν εξετάσει κανείς προσεκτικά το ίδιο το μνημόνιο (οι υπογραμμίσεις δικές μας).
- Το 1ο σημείο του Μνημονίου αναφέρει ότι «Οι ΗΠΑ και το Ιράν και οι σύμμαχοί τους κηρύσσουν άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».
Πρόκειται για σαφή παραχώρηση προς το ιρανικό αίτημα για διακοπή των ισραηλινών επιθέσεων κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
- Το 2ο σημείο αναφέρει: «Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν δεσμεύονται να σέβονται την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα η μία της άλλης και να απέχουν από την ανάμειξη στις εσωτερικές υποθέσεις της άλλης».
Αυτό στην πράξη ζητά από τις ΗΠΑ να αποδεχθούν (έστω και σε επίπεδο διατύπωσης) ότι δεν θα υποστηρίζουν ούτε θα ενθαρρύνουν εσωτερική αντιπολίτευση στο ιρανικό καθεστώς.
- Το σημείο 5 αναφέρει ότι «Με την υπογραφή του MOU, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα μεριμνήσει, με κάθε δυνατή προσπάθεια, για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων χωρίς χρέωση για 60 ημέρες… Το Ιράν θα διαβουλευθεί με το Σουλτανάτο του Ομάν για τον μελλοντικό τρόπο διαχείρισης των Στενών του Ορμούζ…»
Αυτό δίνει στο Ιράν (και στο Ομάν) άμεσο ρόλο στον καθορισμό του καθεστώτος των Στενών. Η διέλευση θα είναι ελεύθερη χωρίς χρεώσεις αλλά μόνο για 60 ημέρες· το μέλλον θα καθοριστεί μέσω διαπραγματεύσεων.
- Στο σημείο 6 αναφέρεται: «Οι ΗΠΑ δεσμεύονται, μαζί με περιφερειακούς εταίρους, να αναπτύξουν ένα οριστικό, αμοιβαία συμφωνημένο σχέδιο ύψους τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων για την ανασυγκρότηση και οικονομική ανάπτυξη του Ιράν».
Πρόκειται για τεράστιο ποσό. Είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν θα συγκεντρωθεί και θα δοθεί ποτέ. Ωστόσο, το γεγονός ότι οι ΗΠΑ αναγκάζονται να το δεχθούν έχει σημασία. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι στόχος είναι η οικονομική διείσδυση των ΗΠΑ στο έδαφος του Ιράν, κάτι που όμως δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί ρεαλιστικό καθώς δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι η ιρανική ηγεσία θα αποδεχθεί κάτι τέτοιο.
- Το 7ο σημείο του Μνημονίου αναφέρει: «Οι ΗΠΑ δεσμεύονται να άρουν όλες τις κυρώσεις κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν… συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και όλων των μονομερών κυρώσεων…»
Πρόκειται για άλλη μια τεράστια παραχώρηση προς το Ιράν, καθώς κυρώσεις υπάρχουν από την επανάσταση του 1979. Η συμφωνία Ομπάμα το 2015 δεν έφτανε τόσο μακριά – αφορούσε κυρίως τις δευτερογενείς κυρώσεις που σχετίζονταν με το πυρηνικό πρόγραμμα.
- Το σημείο 8 αναφέρει ότι το Ιράν δεσμεύεται να μην αποκτήσει πυρηνικά όπλα – δεν προσθέτει κάτι ουσιαστικά νέο (βλ. παρακάτω).
- Το σημείο 9 αναφέρει πως «Το Ιράν θα διατηρήσει το υφιστάμενο καθεστώς του πυρηνικού του προγράμματος και οι ΗΠΑ δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις ούτε θα αναπτύξουν επιπλέον δυνάμεις στην περιοχή».
Εδώ ικανοποιείται ένα σαφές ιρανικό αίτημα.
- Το σημείο 10 αναφέρει ότι «Οι ΗΠΑ δεσμεύονται να εκδώσουν άμεσα άδειες για την εξαγωγή ιρανικού πετρελαίου και παραγώγων…»
Με άλλα λόγια, παρά τις κυρώσεις (διεθνείς και αμερικανικές), το Ιράν θα μπορεί να πουλά πετρέλαιο αμέσως μετά τη συμφωνία, μέσω αμερικανικών αδειών. Άλλη μια ιρανική απαίτηση που ικανοποιείται.
- Το σημείο 11αφορά τα παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία και αναφέρει: «Οι ΗΠΑ δεσμεύονται να καταστήσουν πλήρως διαθέσιμα τα παγωμένα ή δεσμευμένα κεφάλαια του Ιράν…»
Πρόκειται για ακόμη μία μεγάλη παραχώρηση. Τα ποσά εκτιμώνται μεταξύ 124 και 167 δισ. δολαρίων.
- Τέλος, το σημείο 14 αναφέρει: «Η τελική συμφωνία θα εγκριθεί από δεσμευτικό ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ».
Με βάση αυτό το σημείο, η τελική συμφωνία θα πρέπει να περάσει από το Συμβούλιο Ασφαλείας – το ίδιο ΣΑ το οποίο ο Τραμπ επιχείρησε να διαλύσει δημιουργώντας το (γελοίο και πολεμοχαρές) «Συμβούλιο Ειρήνης» του για να επιφέρει, δήθεν, ειρήνη στο Παλαιστινιακό. Στο ΣΑ του ΟΗΕ η Ρωσία και η Κίνα συμμετέχουν με δικαίωμα βέτο. Πρόκειται για ιρανική απαίτηση, που επιδιώκει να εισάγει τις δύο αυτές δυνάμεις ως “εγγυήτριες”.
Κάθε ένα από τα παραπάνω σημεία αποτελεί παραχώρηση των ΗΠΑ. Πρόκειται για όρους που επιβλήθηκαν στις ΗΠΑ από την ικανότητα του Ιράν να αντέξει τις επιθέσεις και να κρατήσει όμηρο την παγκόσμια οικονομία μέσω του κλεισίματος του Ορμούζ, έχοντας σαν συνέπεια όχι μόνο την άνοδο του πληθωρισμού αλλά και την πιθανότητα βαθιάς ύφεσης.
Το CNN συνοψίζει εύστοχα την ευρύτερη στάση των κυρίαρχων καπιταλιστικών ΜΜΕ διεθνώς:
«Το καθεστώς στην Τεχεράνη παραμένει στη θέση του και ο πόλεμος θεωρείται ευρέως ότι ανέδειξε τα όρια της αμερικανικής ισχύος».
Τα πυρηνικά
Το MOU δεν καταπιάνεται με το θέμα του εμπλουτισμού ουρανίου και τις διαφορές ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν. Το Ιράν αποδέχεται τον όρο να μην αποκτήσει πυρηνικά όπλα αλλά αρνείται να εγκαταλείψει το δικαίωμά του στον εμπλουτισμό ουρανίου για ειρηνικούς σκοπούς.
Ο Τραμπ παρουσιάζει τη συμφωνία του Ιράν να μην κατέχει πυρηνικά όπλα ως μεγάλη νίκη της «ιδιοφυΐας» του. Το σημείο 8 του MOU αναφέρει:
«…Το Ιράν επαναβεβαιώνει ότι δεν θα παράγει ποτέ πυρηνικά όπλα».
Ωστόσο, αυτό είχε ήδη συμφωνηθεί από το Ιράν στη συμφωνία που είχε υπογράψει με τον Ομπάμα το 2015 (γνωστή ως JCPOA – Joint Comprehensive Plan of Action), όπου αναφερόταν ότι:
«…υπό καμία συνθήκη το Ιράν δεν θα επιδιώξει, αναπτύξει ή αποκτήσει πυρηνικά όπλα».
Μάλιστα, η διατύπωση στη JCPOA είναι αυστηρότερη από εκείνη του πρόσφατου MOU.
Βάσει της JCPOA, το Ιράν επιτρεπόταν να εμπλουτίζει ουράνιο μόνο έως 3,67%, πολύ μακριά από το 90% που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικών όπλων. Σύμφωνα με τη συμφωνία, οι ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις θα βρίσκονταν υπό τη στενή παρακολούθηση της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA) – κάτι που όντως συνέβαινε.
Η κίνηση του Τραμπ στην πρώτη του θητεία να καταργήσει τη συμφωνία του Ομπάμα, το 2018, ώθησε το Ιράν να προχωρήσει σε πιο βαθιές υπόγειες εγκαταστάσεις, στα πλαίσια της προετοιμασίας του για μια ενδεχόμενη σύγκρουση, ενισχύοντας ταυτόχρονα τα πυραυλικά και μη επανδρωμένα (drone) συστήματα του. Παράλληλα προχώρησε σε εμπλουτισμό ουρανίου πολύ πάνω από το 3,67% της JCPOA, φτάνοντας στο 60% – επίπεδο που επιτρέπει πολύ γρήγορη μετάβαση (σε μερικές βδομάδες) στο 90% που απαιτείται για πυρηνικά όπλα.
Οι ΗΠΑ, μαζί με το Ισραήλ, επιτέθηκαν στο Ιράν ήδη τον Ιούνιο του 2025 στον πόλεμο των 12 ημερών. Τότε ο Τραμπ διακήρυξε το τέλος του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, ότι δηλαδή «καταστράφηκε» από τις βόμβες και τους πυραύλους των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Οκτώ μήνες αργότερα (Φεβρουάριος 2026) ξεκίνησε νέο πόλεμο με στόχο ξανά την καταστροφή των πυρηνικών δυνατοτήτων του Ιράν – αυτών που, όπως υποστήριζε, είχε ήδη καταστρέψει το 2025. Σήμερα, με την υπογραφή του Μνημονίου του Ισλαμαμπάντ, το Ιράν απλώς αποδέχεται να μην αποκτήσει πυρηνικά όπλα, όπως έκανε πάντα. Ο Τραμπ μπορεί να το παρουσιάζει ως μεγάλη νίκη, αλλά στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για κάτι νέο.
Τη Δευτέρα 22.06.2026, ο αντιπρόεδρος του Τραμπ, J.D. Vance, δήλωσε ότι το Ιράν αποδέχθηκε την παρουσία της IAEA στη χώρα — άλλη μία «μεγάλη επιτυχία» του Τραμπ. Όμως η IAEA βρισκόταν ήδη εκεί, μέχρι που ο Τραμπ ώθησε το Ιράν να την απομακρύνει το 2018.
Συμπερασματικά
Ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός είναι ξεκάθαρα ο χαμένος της αντιπαράθεσης με το Ιράν. Το καθεστώς Νετανιάχου μένει εκτεθειμένο. Το Ιράν βγαίνει ενισχυμένο ως περιφερειακή δύναμη. Τα κράτη του Κόλπου –Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κατάρ κ.λπ.– που είχαν βασίσει την άμυνά τους στις «εγγυήσεις» των ΗΠΑ, διαπιστώνουν ότι οι ΗΠΑ δεν μπόρεσαν να τα «προστατεύσουν» από ιρανικές επιθέσεις. Οι αμερικανικές βάσεις στην περιοχή έγιναν οι ίδιες στόχοι ιρανικών drones και πυραύλων, τους οποίους τα συστήματα αεράμυνας δεν μπόρεσαν να αναχαιτίσουν πλήρως.
Η συμφωνία κάνει αναφορά σε τεράστια ποσά, τα οποία, στο βαθμό που διατεθούν, θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν όχι μόνο για να πάρει το Ιράν μια οικονομική ανάσα, αλλά και για περαιτέρω ενίσχυση των στρατιωτικών του δυνατοτήτων. Οι συμμαχικές δυνάμεις του Ιράν –στην Παλαιστίνη (Χαμάς), στον Λίβανο (Χεζμπολάχ), στην Υεμένη (Χούθι) και άλλες μικρότερες δυνάμεις σε άλλες χώρες της περιοχής– θα συνεχίσουν να λαμβάνουν οικονομική και στρατιωτική στήριξη. Ταυτόχρονα, Ρωσία και Κίνα ενισχύονται (π.χ. όπως αναφέρει το CNN «Η Κίνα μετρά τα κέρδη της από τον πόλεμο στο Ιράν») μαζί με τον βασικό τους σύμμαχο στην περιοχή.
Ρεαλιστικά, δεν πρέπει να υπάρχουν προσδοκίες για μια πραγματική και διαρκή ειρήνη. Δεν είναι καν βέβαιο ότι όλες οι προβλέψεις του MOU θα εφαρμοστούν. Αλλά ακόμη κι αν εφαρμοστούν, δεν θα σημαίνουν ειρήνη. Οι αντίπαλες πλευρές θα συνεχίσουν να έχουν το «χέρι στη σκανδάλη». Παρότι ένας νέος μεγάλος πόλεμος ανάμεσα σε Ιράν και ΗΠΑ-Ισραήλ δεν φαίνεται άμεσα πιθανός, οι επιθέσεις και οι συγκρούσεις θα συνεχιστούν. Η ειρήνη σε Λίβανο και Παλαιστίνη παραμένει μακρινή προοπτική. Το Ισραήλ θα αξιοποιήσει κάθε ευκαιρία και πρόκληση για να επιτεθεί και να υπονομεύσει το MOU και την πιθανή τελική συμφωνία.
Η περιοχή δεν έγινε πιο σταθερή ούτε πιο ειρηνική μετά τον πόλεμο και το Μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ. Σε πολλά επίπεδα είναι ακόμη πιο ασταθής. Ο καπιταλισμός-ιμπεριαλισμός δεν έχει κανένα τρόπο να λύσει τις εθνικές, θρησκευτικές, οικονομικές και στρατηγικές αντιθέσεις της περιοχής.
