Το παρακάτω κείμενο είναι βασισμένο στην εισήγηση του Νίκου Αναστασιάδη στην συζήτηση «Νέα Κόμματα – Παλιές πολιτικές. Μπορεί η Αριστερά και τα κινήματα να αλλάξουν την κατάσταση;» που πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του 33ου κάμπινγκ Antinazizone-YRE. Η εισήγηση του Σωκράτη Μπέκου-Ρόκου εκ μέρους της Αναμέτρησης θα δημοσιευτεί τις επόμενες μέρες. Μπορείτε να βρείτε όλες τις εισηγήσεις του κάμπινγκ εδώ.
Η ζωή στην Ελλάδα έχει μια τραγικότητα. Μια χώρα που θέλουν να την επισκεφτούν τόσοι άνθρωποι (το 2025 είχαμε 40 εκατομμύρια τουρίστες), την στιγμή που για τους ντόπιους η ζωή είναι αβίωτη. Ένα παράδειγμα να αναφέρουμε μόνο, και φέτος όπως και όλα τα τελευταία χρόνια είχαμε πυρκαγιές να καταστρέφουν μεγάλο μέρος των δασών. Χτυπητό όμως είναι πως ενώ Γαλλία και Ισπανία αντιμετώπισαν πολύ μεγαλύτερης έκτασης πυρκαγιές, στην Ελλάδα είχαμε 5 νεκρούς ενώ εκεί κανένα.
Τα κυβερνητικά παπαγαλάκια προσπαθούν να σερβίρουν την καραμέλα του ελληνικού «success story».
Κανονικά δεν θα χρειαζόταν να αποδείξουμε ότι πρόκειται για απάτη, αλλά προσπαθούν να μας βγάλουν τρελούς:
Το δελτίο της Τράπεζας της Ελλάδος για τον Απρίλιο του 2024 ξεκινά με την εξής φράση: «Ελλάδα: Πέρα από κάθε αμφιβολία ένα διεθνές παράδειγμα επιτυχίας»
Επιτυχίας όμως για ποιους;
Ας δούμε μερικούς επίσημους δείκτες για να πάρουμε μια εικόνα
- Η Ελλάδα παραμένει πρώτη στην ΕΕ στις εβδομαδιαίες ώρες εργασίας, με 39,8 ώρες την εβδομάδα, έναντι μέσου όρου 36,1 ωρών στην ΕΕ, ενώ βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της ΕΕ ως προς την αγοραστική δύναμη του κατώτατου μισθού (μάχη με την Βουλγαρία).
- Περίπου 26% του πληθυσμού βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Το 2025, 201 εργάτες έχασαν την ζωή τους σε εργατικά δυστυχήματα, ο μεγαλύτερος αριθμός των τελευταίων 20 χρόνων!
- Με βάση στοιχεία ΟΗΕ για την μετανάστευση το 2023, η Ελλάδα βρίσκεται στην 11η θέση στον κόσμο σε απόλυτο αριθμό ανθρώπων που μετανάστευσαν από τη χώρα, καθώς το 2023 έφυγαν 159.000 άτομα. Εάν μάλιστα καταταχθούν οι χώρες με βάση το ποσοστό της «καθαρής» μετανάστευσης σε σχέση με τον πληθυσμό, τότε η Ελλάδα έρχεται 3η, έχοντας χάσει το 1,56% του πληθυσμού της, πίσω από το Σουδάν που έρχεται πρώτο με 2,7% και το Κόσοβο δεύτερο με 1,69% (αφαιρώντας τα πολύ μικρά νησιωτικά κράτη που τα ποσοστά τους δεν είναι συγκρίσιμα).
Βέβαια, τα παραπάνω στοιχεία δεν αποτελούν κάποιου είδους «ελληνική πρωτοτυπία». Διεθνώς βλέπουμε κρίσεις παντού- πόλεμοι, γενοκτονία στη Γάζα, γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί, ανισότητες, κλιματική κατάρρευση, άνοδος της Ακροδεξιάς, κα.
Το παράδοξο
Είμαστε αντιμέτωποι/ες όμως με ένα παράδοξο: έχουμε κρίση του συστήματος αλλά παράλληλα και κρίση της Αριστεράς- που υποτίθεται θα έπρεπε να είναι σε άνοδο, γιατί προέβλεπε αυτή την κρίση, εξηγούσε τις αιτίες της και έχει να προσφέρει μια εναλλακτική λύση.
Και έχουμε ένα ακόμα «παράδοξο μέσα στο παράδοξο»: όλες οι εκδοχές της Αριστεράς βρίσκονται σε κρίση, από την φθαρμένη ρεφορμιστική Αριστερά μέχρι την επαναστατική Αριστερά.
Στην Ελλάδα αυτό το φαινόμενο εκφράζεται με το εξής πρόβλημα: έχουμε φθορά της κυβέρνησης αλλά ακόμα κρατιέται και η ΝΔ εμφανίζεται πρώτο κόμμα.
Γιατί;
Ας το δούμε με συγκεκριμένα παραδείγματα.
Ένα κομμάτι κόσμου συζητάει, «μήπως πρέπει να κλείσουμε τις μύτες μας και να πάμε να ψηφίσουμε Τσίπρα» (ο οποίος, ανεξαρτήτως τι γνώμη έχουμε εμείς, θεωρείται αριστερός από τους περισσότερους);
Αυτή η τάση είναι κατανοητή. Ένας κόσμος είναι απηυδισμένος και θα ψήφιζε σχεδόν τον οποιονδήποτε που δεν είναι πιο δεξιά από τον Μητσοτάκη. Και ο μόνος πρακτικός τρόπος που βλέπει να γίνεται αυτό είναι ο Τσίπρας (και πιο πριν η Καρυστιανού). Με αυτό τον κόσμο μας συνδέει κοινή αγωνία- θέλουμε να φύγει αυτή η κυβέρνηση.
Εμείς όμως δεν συμφωνούμε με την οπτική που βλέπει τον Τσίπρα ως κάποια λύση στα προβλήματα μας.
ΕΛΑΣ
Τι πραγματικά διαφορετικό προτείνει ο Τσίπρας;
Το πρόγραμμα του είναι ένα προοδευτικό ευχολόγιο. Ειρήνη, εργασία, ασφάλεια, ανάπτυξη, δικαιοσύνη, δημοκρατία. Ποιος διαφωνεί με αυτά; Το θέμα είναι στην πράξη πως θα γίνουν;
Έχει κάνει σημαία του την μάχη ενάντια στην διαφθορά:
«Με τη διαφθορά ή με την εντιμότητα;» ήταν το σύνθημα στο Εθνικό Συμβούλιο της ΕΛΑΣ, ενώ μίλησε για «Ηθική Επανάσταση»
Η διαφθορά είναι όντως αυτό που χτυπάει πρώτο, αυτό που ο κόσμος βλέπει και θέλει να αλλάξει και λέει έστω και αυτό να κάνει…
Και προφανώς πρέπει να παλεύουμε ενάντια στη διαφθορά όπου την συναντάμε.
Αλλά γιατί υπάρχει διαφθορά; Είναι ελληνικό φαινόμενο;
Η διαφθορά υπάρχει σε όλες τις καπιταλιστικές χώρες. Να αναφέρουμε μόνο τα παραδείγματα της Volkswagen και της Novartis (που ήταν διεθνές σκάνδαλο, δεν είχε μόνο την ελληνική του πτυχή). Στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες είναι μεγαλύτερη γιατί πρέπει να τρώνε ταυτόχρονα και οι ιμπεριαλιστές και το ντόπιο κεφάλαιο.
Μπορούν τα «καθαρά» πρόσωπα να λύσουν το θέμα; Θα ήταν απλό αν μπορούσαν.
Η διαφθορά είναι ενδημική, ειδικά στις χώρες που είναι στο χαμηλότερο τμήμα της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας. Η διαπλοκή δε, που είναι νόμιμη, δεν μπορεί να χτυπηθεί αν δεν υπάρχει σύγκρουση με τα συμφέροντα.
Να αναφέρουμε μόνο το παράδειγμα της Ιταλίας, με την επιχείρηση «Καθαρά χέρια» το ‘90. Είχαμε πάνω από 1000 καταδίκες για διαφθορά, ενώ ο πρωθυπουργός Μπετίνο Κράξι διέφυγε στην Τυνησία και καταδικάστηκε ερήμην. Μερικά χρόνια μετά πως κρίθηκε το αποτέλεσμα; Η διαφθορά προσαρμόστηκε στα νέα δεδομένα και βρήκε άλλους τρόπους να παρακάμπτει τις καινούργιες νομοθεσίες και ρυθμίσεις.
Πως μπορούμε να δώσουμε χτυπήματα στην διαφθορά; Μόνο αν ανοίξουμε το θέμα του εργατικού και κοινωνικού ελέγχου και διαχείρισης στο δημόσιο, αλλά και στις μεγάλες εταιρείες του ιδιωτικού τομέα. Μόνο οι εργαζόμενοι ξέρουν τι κρύβεται από πίσω, και μόνο αυτοί δεν έχουν συμφέρον να κρύβεται. Και όταν είναι πολλοί και εναλλάσσονται, δεν μπορούν να χρηματιστούν. Αλλά ο Τσίπρας δεν λέει τίποτα από αυτά, ίσα ίσα απομακρύνεται από τέτοιες θέσεις.
Πιο γενικά, ποιο είναι το πρόβλημα, η ρίζα του προβλήματος σήμερα;
Γιατί συμβαίνουν όλα αυτά που ο Τσίπρας (σωστά) καταγγέλλει; Γιατί δεν συμβαίνουν αυτά που εξαγγέλλει;
Η επικέντρωση στα πρόσωπα και στη διαφθορά ήταν η ουσία των πολιτικών και της προηγούμενης κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ μετά τον συμβιβασμό.
Και εδώ πάμε στο άλλο μεγάλο πρόβλημα.
Ποιος έφερε τον Μητσοτάκη;
Η κρίση του ‘07-‘08 δημιούργησε ευκαιρίες για την Αριστερά και διέλυσε τον δικομματισμό.
Παρά τα λάθη του, ο ΣΥΡΙΖΑ άδραξε την ευκαιρία. Η κατάσταση με το 2015, τις εκλογές του Γενάρη και το δημοψήφισμα του Ιούλη, έδειξε ότι η σαφής πλειοψηφία της κοινωνίας ήταν διατεθειμένη να μπει στον αγώνα για ανατροπή της λιτότητας.
Το γεγονός ότι ο ΣΥΡΙΖΑ και ο Τσίπρας πέταξαν στα σκουπίδια αυτή την ευκαιρία και πέρασαν στην πλευρά του κατεστημένου, ήταν που νεκρανάστησε την ΝΔ και μετά το ΠΑΣΟΚ και έφερε τον Μητσοτάκη στην εξουσία.
Είναι η λογική του μικρότερου κακού που φέρνει τελικά το μεγαλύτερο κακό. Θέλουμε να λύσουμε ένα πρόβλημα και τελικά καταλήγουμε να δημιουργούμε ένα μεγαλύτερο.
Είναι κατανοητή η διάθεση να βρεθεί μια λύση «εδώ και τώρα», αλλά όταν αυτή υποσκάπτει τις προοπτικές του μέλλοντος και μας βάζει σε φαύλο κύκλο, τότε δεν είναι πραγματικά «λύση». Γιατί στην συνέχεια παίρνει η μπάλα όλη την Αριστερά, επικρατεί η άποψη ότι «όλοι ίδιοι είναι» και προετοιμάζεται το έδαφος για την Ακροδεξιά.
Ας δούμε ένα παράδειγμα από τις ΗΠΑ. Είχαμε την εκλογή του Ομπάμα που παρουσιάστηκε σαν προοδευτικός. Η αποτυχία του όμως να δώσει ουσιαστικές λύσεις στα προβλήματα των εργαζομένων, και η επιλογή της Χίλαρι Κλίντον ως υποψήφιας – που ήταν σάρκα από τη σάρκα του κατεστημένου – οδήγησε στην εκλογή Τραμπ. Μετά την πρώτη θητεία Τραμπ εκλέχτηκε ο Μπάϊντέν, ως το μικρότερο κακό, ο οποίος εφάρμοσε αντιλαϊκές πολιτικές, για να φέρει ξανά τον Τραμπ στην εξουσία.
Εκτός από τα παραπάνω, να πούμε ότι Τσίπρας δεν είναι απλά ασυγχώρητα αφελής. Υπάρχει σαφής σύνδεση του με συγκεκριμένα συμφέροντα που τον προωθούν. Και φυσικά αυτό που φτιάχνει δεν είναι κόμμα- είναι ένα προσωποκεντρικό σχήμα που αυτός αποφασίζει και διατάσσει. Αυτό που γίνεται με τους βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ (που ο Τσίπρας απαιτεί την παραίτηση τους προκειμένου να σκεφτεί αν θα τους δεχτεί) είναι η απόλυτη ξεφτίλα.
Καρυστιανού
Το προσωποκεντρικό στοιχείο, είναι ένα κοινό σημείο με το κόμμα Καρυστιανού (Ελπίδα για την Δημοκρατία).
Και εδώ μπορεί να πει κάποιος ότι χάθηκε μια μεγάλη ευκαιρία. Η Καρυστιανού αναδείχτηκε μέσα από ένα συγκλονιστικό κίνημα αλλά στην ουσία ήρθε σε ρήξη με τα βασικά του στοιχεία.
Το κίνημα των Τεμπών ήταν μια έκφραση συνολικής αγανάκτησης. Έβγαλε εκατοντάδες χιλιάδες στους δρόμους, στην πιο μαζική γενική απεργία της πρόσφατης ιστορίας. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει την βάση για την δημιουργία ενός κινήματος (πχ με τοπικές επιτροπές σε κάθε γειτονιά) αλλά και πιθανά και την βάση για ένα πολιτικό φορέα.
Η Καρυστιανού το περιόρισε στο αίτημα για απονομή δικαιοσύνης εντός των πλαισίων του συστήματος.
Βλέπουμε και εδώ μια επικέντρωση πάλι στα πρόσωπα και στη διαφθορά. Στην περίπτωση της Καρυστιανού, αυτό συνδυάστηκε και με μια αντίληψη «ούτε δεξιά ούτε αριστερά». Το πρόγραμμά της περιγράφει ένα μοντέλο «υγιούς καπιταλισμού» που ειδικά σήμερα είναι σαφές ότι είναι αδύνατο να υπάρξει, ενώ φλερτάρει με ακροδεξιές απόψεις.
Αυτός είναι ο λόγος που, ενώ αρχικά φαινόταν να παίρνει μεγάλα ποσοστά, αυτή τη στιγμή κάνει μια χαμηλή πτήση και σπαράσσεται από συνεχείς εσωκομματικές κρίσεις.
ΚΚΕ και εξωκοινοβουλευτική Αριστερά
Από την άλλη φυσικά υπάρχει ένα κομμάτι του αριστερού χώρου που θεωρεί ότι αρκεί η καταγγελία των προβλημάτων και του συστήματος και κάποιες συμβολικές κινητοποιήσεις και κάποια στιγμή θα έρθει ο κόσμος με το μέρος μας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα το ΚΚΕ και δυνάμεις της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς. Παρά το πολύ σημαντικό δυναμικό που έχει και το ΚΚΕ και άλλες δυνάμεις στις γραμμές τους, και που δίνει μάχες με αυταπάρνηση και αυτοθυσία, η γνώμη μας είναι ότι αυτή η πολιτική δεν μπορεί να φέρει αποτελέσματα.
Δεν είναι αρκετό να καταγγέλλουμε τα πάντα, ούτε να μιλάμε μόνο για το τι κακός που είναι ο καπιταλισμός και τι καλός που θα είναι ο σοσιαλισμός. Χρειάζεται να βρούμε τρόπους να παρέμβουμε στο σήμερα, να ψάξουμε τρόπους να έχουμε πρακτικές νίκες.
Και είναι βαθιά προβληματική η στάση που θεωρεί όλους τους άλλους εχθρούς και επιδιώκει μόνο μια κομματική καταγραφή, στις εκλογές ή στο κίνημα. Η παράδοση των ξεχωριστών συγκεντρώσεων είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της λογικής- αν δεν μπορούμε να δίνουμε κοινές μάχες ενάντια στον κοινό εχθρό παρά τις διαφορές μας, δεν θα μπορέσει το κίνημα να ορθοποδήσει.
Τι Αριστερά χρειάζεται
Έχουμε χρέος να δοκιμάσουμε να περιγράψουμε τα ουσιαστικά χαρακτηριστικά που πρέπει να έχει η Αριστερά σήμερα:
- Χρειάζεται μια ρεαλιστική και ψύχραιμη εκτίμηση της πραγματικότητας– όταν έχουμε ήττα να την πούμε ήττα- αλλά και όταν έχουμε ευκαιρίες να μην βλέπουμε μόνο τα αρνητικά στοιχεία της περιόδου.
- Χρειάζεται ένα πρόγραμμα που να έχει ουσιαστικά ανατρεπτικά χαρακτηριστικά– είναι λάθος να καλλιεργούνται αυταπάτες γιατί τελικά το κίνημα θα τις πληρώσει ακριβά-. Χρειάζεται εμπιστοσύνη στην εργατική τάξη ότι μπορεί να αλλάξει την πορεία των πραγμάτων.
- Χρειάζεται εμπλοκή στους αγώνες και τα κινήματα– δεν αρκούν οι καλές απόψεις αλλά πρέπει να δοκιμάζονται στην πράξη.
- Χρειάζεται μια πολιτική Ενιαίου Μετώπου. Ο εχθρός είναι κοινός, είναι το κεφάλαιο και οι καπιταλιστές. Φυσικά θα υπάρχουν διαφορετικές απόψεις και πολιτική αντιπαράθεση μεταξύ των δυνάμεων της Αριστεράς, αλλά η μάχες πρέπει να δίνονται με την μεγαλύτερη δυνατή δύναμη πυρός.
- Χρειάζεται εσωτερική δημοκρατία– δεν μπορεί να πάει μακριά κανένα προσωποκεντρικό ή γραφειοκρατικό μοντέλο.
Τέλος, χρειάζεται συνειδητοποίηση ότι χωρίς ενεργοποίηση δεν πρόκειται να αλλάξει κάτι σημαντικό προς το θετικό. Αυτό δεν το λέμε σαν αφ’ υψηλού κριτική, αλλά σαν αντικειμενική πραγματικότητα. Υπάρχουν δυσκολίες, αλλά από κάπου πρέπει να ξεκινήσουμε. Υπάρχουν ήδη πολλές τοπικές πρωτοβουλίες, αντιφασιστικά μέτωπα, περιβαλλοντικές κινήσεις, σωματεία, δομές αλληλεγγύης και φυσικά πολιτικές οργανώσεις στις οποίες μπορεί κανείς να ενεργοποιηθεί.
Πρωτοβουλία
Σαν Ξεκίνημα δίνουμε αυτή τη μάχη για το χτίσιμο μιας τέτοιας Αριστεράς και σας καλούμε όλους/ες σε αυτό τον αγώνα.
Το τελευταίο διάστημα, μαζί με άλλες 4 οργανώσεις (Αναμέτρηση, ΑΠΟ, ΔΕΑ, Μετάβαση) έχουμε συγκροτήσει την Πρωτοβουλία για μια νέα Ενωτική και Ανατρεπτική Αριστερά. Θέλουμε να δημιουργήσουμε ένα χώρο διαλόγου και κοινής δράσης που να κινείται με άξονα τις παραπάνω ιδέες, με διαφορές και διαφορετικές απόψεις, με πραγματική δημοκρατία, με ουσιαστική συμβολή στο κίνημα. Η προσπάθεια είναι δύσκολη αλλά πρέπει να αποδεχτούμε την πρόκληση.
Η λογική της Πρωτοβουλίας είναι πως δεν θέλουμε να κάνουμε άλλη μία διάσπαση, ούτε άλλο ένα μικρό αριστερό κόμμα, ούτε άλλη μία εκλογική συνεργασία τελευταίας στιγμής.
Αλλά θέλουμε:
- ενότητα στη δράση
- δημοκρατική λειτουργία με σεβασμό οργανωμένων ρευμάτων και αγωνιστών που δεν εντάσσονται σε πολιτικές οργανώσεις
- πρόγραμμα ρήξης με αντικαπιταλιστικό προσανατολισμό και διεθνισμό
- στήριξη/συμμετοχή στα κινήματα
Παρά τις δυσκολίες και πατώντας στα πόδια μας, δίνουμε αυτή τη μάχη με αισιοδοξία!
