Τάκης Γιαννόπουλος, Γιώργος Λυγουριώτης
Τον τελευταίο χρόνο πληθαίνουν τα περιστατικά οργανωμένης φασιστικής παρέμβασης με επίκεντρο τη νεολαία και ιδιαίτερα τα σχολεία.
Μόνο τα μέσα στον Ιούνιο είχαμε μέχρι στιγμής τα εξής: Στη Μυτιλήνη ομάδα περίπου 20 ανήλικων συγκεντρώθηκε έξω από το Μπίνειο, στέκι του αντιεξουσιαστικού χώρου, φωνάζοντας συνθήματα όπως «Πατρίς – Θρησκεία – Οικογένεια» και «Ανάρχες βγείτε έξω». Στην Αλεξανδρούπολη, για συνεχόμενες ημέρες, δεκάδες μαθητές γυμνασίου και λυκείου φώναζαν συνθήματα υπέρ της Χρυσής Αυγής (ΧΑ), αναπαρήγαγαν ναζιστικούς χαιρετισμούς και επιτέθηκαν λεκτικά σε πολίτες και συλλογικότητες. Αντίστοιχα περιστατικά καταγράφηκαν και σε μια γειτονιά του Βόλου, όπου 20 μαθητές έκαναν πορεία φωνάζοντας συνθήματα υπέρ της ΧΑ.
Πρόκειται μόνο για την κορυφή του παγόβουνου. Το Αντιφασιστικό Δίκτυο Παιδείας κατέγραψε μέσα σε λίγες εβδομάδες δεκάδες φασιστικές προκλήσεις σε σχολεία. Μόνο τους μήνες Νοέμβρη και Δεκέμβρη καταγράφηκαν οργανωμένες φασιστικές δράσεις σε 33 σχολεία 20 περιοχών της Αττικής, με στόχο τη ματαίωση εκδηλώσεων για το Πολυτεχνείο και τη στοχοποίηση προοδευτικών εκπαιδευτικών και μαθητών.
Ο αριθμός, η πανελλαδική έκταση των περιστατικών και ο παρόμοιος τρόπος δράσεων δείχνει ότι δεν πρόκειται για τυχαία περιστατικά κάποιων «παραστρατημένων» νέων αλλά για οργανωμένο σχέδιο σε εξέλιξη που στόχο έχει την επανεμφάνιση νεοφασιστικών οργανώσεων και ταγμάτων εφόδου στους δρόμους. Εξάλλου, σε πρόσφατο άρθρο της η ΧΑ έδωσε πλήρη κάλυψη στα γεγονότα της Αλεξανδρούπολης.
Πρόσφατα ο Μιχαλολιάκος, που μέχρι το τέλος της δίκης της ΧΑ παρίστανε τον βαριά άρρωστο, εξήγγειλε τον στόχο του ξαναχτισίματος της Χρυσής Αυγής. Παράλληλα, ο Κασιδιάρης εξήγγειλε την συμμετοχή του σε κόμμα τον ερχόμενο Σεπτέμβριο που θα έχει βγει από την φυλακή.
Η αναζωπύρωση του φασιστικού φαινομένου δεν αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα. Είναι μέρος της διεθνούς ανόδου της ακροδεξιάς. Τα πρόσφατα πογκρόμ εναντίον μεταναστών στο Μπέλφαστ υπενθυμίζουν πόσο γρήγορα η φασιστική δημαγωγία μπορεί να μετατραπεί σε μαζική βία. Το έχουμε ζήσει και στην Ελλάδα, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το οργανωμένο πογκρόμ της Χρυσής Αυγής στο κέντρο της Αθήνας το 2011.
Απέναντι σε αυτή την απειλή χρειάζεται έγκαιρη και οργανωμένη απάντηση. Η εμπειρία της περιόδου 2012-2019 μάς έχει διδάξει ότι δεν πρέπει να περιμένουμε ούτε πογκρόμ ούτε νέους νεκρούς για να κινητοποιηθούμε.
Κεντρικό πεδίο της μάχης είναι σήμερα τα σχολεία. Εκεί ακριβώς προσπαθούν οι φασιστικές οργανώσεις να αποκτήσουν νέους πυρήνες και να στρατολογήσουν νέα μέλη. Γι’ αυτό το πρωτεύον καθήκον είναι η ενημέρωση, η πολιτική αντιπαράθεση με τις φασιστικές ιδέες και η συσπείρωση της μεγάλης πλειοψηφίας των μαθητών που απορρίπτει τον ρατσισμό και τον φασισμό.
Σε αυτή την ανάγκη απαντά η δημιουργία του Αντιφασιστικού Δικτύου Παιδείας (ΑΔΠ). Η μεγάλη ανταπόκριση εκπαιδευτικών και γονέων αποκάλυψε ότι υπάρχει ένα πλατύ στρώμα που ανησυχεί για την ανάπτυξη των φασιστικών ομάδων και αναζητά τρόπους συλλογικής δράσης. Το άπλωμα του ΑΔΠ σε άλλες πόλεις δείχνει ότι η πρωτοβουλία αυτή έχει δυναμική και προοπτική.
Το αντιφασιστικό και αντιρατσιστικό κίνημα έχει οργανώσει πολιτικά γεγονότα και πρωτοβουλίες που μπορούν να λειτουργήσουν ως μπούσουλας για το πώς πετυχημένα μπορούμε να φράξουμε το δρόμο στους φασίστες. Γεγονότα και πρωτοβουλίες όπως ο «Αντιφασιστικός Σεπτέμβρης» του Συλλόγου Πολιτισμού «Παύλος Killah P Φύσσας», το Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ με 26 χρόνια ζωής, τα κάμπινγκ Antinazizone-YRE με 33 χρόνια ζωής, η ενωτική δράση του Αντιφασιστικού Συντονισμού Αθήνας-Πειραιά και η εμπειρία χτισίματος αντιφασιστικών επιτροπών στις γειτονιές την περίοδο 2012-2013 είναι τέτοια παραδείγματα.
Έχουμε πλέον την εμπειρία, τα εργαλεία και τις πρώτες οργανωμένες δομές για να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά τη φασιστική απειλή. Χρειάζεται να τσακίσουμε έγκαιρα κάθε προσπάθεια φασιστικής αναβίωσης πριν αποκτήσει μεγαλύτερες διαστάσεις. Ενωτικά, μαχητικά και αποφασιστικά.
Γιατί οι φασίστες καταφέρνουν και επηρεάζουν ένα κομμάτι της νεολαίας;
Η επανεμφάνιση φασιστικών πυρήνων στα σχολεία και στις γειτονιές δεν εξηγείται μόνο από την οργανωτική δραστηριότητα της Χρυσής Αυγής ή άλλων νεοναζιστικών ομάδων. Αυτές αποτελούν έναν κρίσιμο παράγοντα, αλλά δεν δρουν στο κενό. Αποκτούν επιρροή πατώντας πάνω σε υπαρκτά κοινωνικά αδιέξοδα και ανάγκες που παραμένουν αναπάντητες. Ένα από τα βασικά ερωτήματα δεν είναι γιατί οι φασίστες στρατολογούν νέους, αλλά γιατί βρίσκουν έδαφος μέσα σε ένα τμήμα της νεολαίας.
Η σημερινή νεολαία μεγαλώνει μέσα σε συνθήκες διαρκούς κοινωνικής και οικονομικής αστάθειας. Πρόκειται για μια γενιά που έχει γνωρίσει οικονομική κρίση, πανδημία, ακρίβεια και πολεμικές συγκρούσεις. Αυτή η πραγματικότητα ειναι που της δείχνει με τον πιο σκληρό τρόπο ότι το μέλλον της θα είναι χειρότερο από αυτό των προηγούμενων γενιών.
Η διάλυση των συλλογικών χώρων
Οι δομές που παλιότερα έδιναν στους νέους τη δυνατότητα να συναντιούνται, να δημιουργούν και να αγωνίζονται μαζί (μαθητικοί σύλλογοι, αθλητικά σωματεία, πολιτιστικά κέντρα) έχουν υποβαθμιστεί ή εξαφανιστεί. Τα σχολεία μετατρέπονται σε εξεταστικά κέντρα, όπου κυριαρχούν το άγχος των επιδόσεων και ο ανταγωνισμός. Ο χρόνος για δημιουργία και συμμετοχή περιορίζεται συνεχώς.
Παράλληλα, οι δημόσιοι χώροι συνάντησης εγκαταλείπονται. Οι αθλητικές εγκαταστάσεις είναι ανεπαρκείς, τα πολιτιστικά κέντρα είναι ελάχιστα, ενώ οι ελεύθεροι χώροι στις γειτονιές συρρικνώνονται. Για πολλούς νέους οι επιλογές περιορίζονται στο σπίτι μπροστά στις οθόνες ή στην άσκοπη περιπλάνηση στους δρόμους. Μεγαλώνουν χωρίς ουσιαστική συμμετοχή σε συλλογικές δραστηριότητες που καλλιεργούν τη συνεργασία και την αλληλεγγύη. Έτσι, παρέες γύρω από τραμπουκισμούς και οπαδική βία γίνονται ελκυστικές για όσους νιώθουν «αόρατοι».
Η ανάγκη για ταυτότητα
Σε αυτές τις συνθήκες, η ανάγκη για ταυτότητα, αναγνώριση και ένταξη γίνεται εκρηκτική. Κάθε νέος θέλει να ανήκει κάπου, να είναι μέρος μιας ομάδας με στόχο και προοπτική. Όταν η μαζική Αριστερά αδυνατεί να δώσει απαντήσεις, το κενό το καλύπτουν οι φασίστες. Προσφέρουν μια ψεύτικη αίσθηση δύναμης και μια απλοϊκή ερμηνεία που αποδίδει όλα τα προβλήματα σε «εχθρούς» όπως οι μετανάστες, οι μειονότητες και όσοι θεωρούνται «διαφορετικοί».
Από τον εκφοβισμό στη φασιστική ιδεολογία
Το φασιστικό φαινόμενο δεν γεννιέται από το πουθενά. Πολλές φορές συναντά μια κουλτούρα βίας και ιεραρχίας που ήδη υπάρχει στα σχολεία, στα γήπεδα, στις γειτονιές. Δεν σημαίνει ότι κάθε νέος που εμπλέκεται σε τέτοια φαινόμενα οδηγείται αυτόματα στον φασισμό. Ωστόσο, αυτή η κουλτούρα βίας και ιεραρχίας αποτελεί πρόσφορο έδαφος για τη φασιστική προπαγάνδα. Οι φασίστες πολιτικοποιούν τον εκφοβισμό, τον οργανώνουν και του δίνουν μια ψεύτικη «αντισυστημική» ταυτότητα, πατώντας στην ανασφάλεια και την ανάγκη για δύναμη που βιώνουν πολλοί νέοι.
Ο χουλιγκανισμός λειτουργεί συχνά ως πεδίο εκτόνωσης. Η ταύτιση με μια «ομάδα» και η λογική «εμείς εναντίον όλων» μπορούν εύκολα να μετατοπιστούν από τον αθλητικό ανταγωνισμό στη φασιστική προπαγάνδα και δράση.
Μέσα σε όλα αυτά, τα social media ενισχύουν αυτές τις τάσεις. Οι αλγόριθμοι προωθούν ακραίο, προκλητικό και επιθετικό περιεχόμενο. Φασιστικές οργανώσεις αξιοποιούν αυτό το περιβάλλον παρουσιάζοντας τη βία ως μορφή «αντίστασης» μέσα από σύντομα βίντεο και memes.
Η απουσία της Αριστεράς
Η άνοδος αυτών των ιδεών δεν εξηγείται μόνο από την προπαγάνδα. Η κρίση της Αριστεράς και η αδυναμία της να έχει μια σταθερή παρουσία στους χώρους νεολαίας δημιουργεί πολιτικό κενό. Σε αυτό το κενό, οι φασίστες εμφανίζονται ως «αντισυστημική» δύναμη, ενώ στην πραγματικότητα υπερασπίζονται τα συμφέροντα του κεφαλαίου.
Η έλλειψη μιας μαχητικής Αριστεράς που να συνδέει τα καθημερινά προβλήματα της νεολαίας με μια προοπτική ανατροπής αφήνει χώρο στις φασιστικές δυνάμεις να παρουσιάζονται ως η μόνη «λύση», καπελώνοντας την αγωνία και την οργή μιας γενιάς που ψάχνει απεγνωσμένα διέξοδο.
Η αντιφασιστική απάντηση
Δεν πρόκειται για μια «χαμένη γενιά» ούτε για μια νεολαία που στρέφεται μαζικά προς τον φασισμό. Ένα τμήμα της νεολαίας βρίσκεται σε σύγχυση, υπό πίεση και χωρίς απαντήσεις. Η απάντηση του αντιφασιστικού κινήματος είναι να ξαναγίνουν οι γειτονιές, τα σχολεία και οι χώροι δουλειάς τόποι συνάντησης και αγώνα, όπου η οργή των νέων θα μετατρέπεται σε διεκδίκηση, προκειμένου να μην αφήσουμε τους φασίστες να μετατρέπουν αυτή την οργή σε βία και μίσος εναντίον των πιο αδύναμων.
Ταυτόχρονα πρέπει να δώσουμε τη μάχη ενάντια στο ίδιο το σύστημα που παράγει την ανασφάλεια, την ανεργία, την απομόνωση και όλα τα αδιέξοδα πάνω στα οποία πατάει ο φασισμός για να αναπτυχθεί.
