Χρ. Κεφαλής: Οι Πολωνοί κομμουνιστές απέναντι στον Στάλιν

Δημοσιεύουμε Δελτίο Τύπου του βιβλίου του Χρήστου Κεφαλή, «Οι Πολωνοί κομμουνιστές απέναντι στον Στάλιν»

Οι Πολωνοί κομμουνιστές απέναντι στον Στάλιν

Εκδόσεις Redmarks, Αθήνα 2022, σελ. 494, 20 €

Οι σταλινικές εκκαθαρίσεις του 1936-38 στην ΕΣΣΔ παρέσυραν χιλιάδες ξένους κομμουνιστές, ηγέτες και ακτιβιστές των εθνικών τμημάτων της Κομιντέρν. Οι Πολωνοί κομμουνιστές υπέστησαν τις συνέπειές τους χειρότερα από όλους τους άλλους. Από μια εκατοντάδα ηγετικών στελεχών του ΚΚ Πολωνίας, μελών του ΠΓ και της ΚΕ, βουλευτών, κ.ά., επέζησε μόνο ένας. Από τα 3817 μέλη του κόμματος που βρίσκονταν στα 1936 στην ΕΣΣΔ επέζησαν λιγότερα από 100 και από τους 15.000 Πολωνούς αντιφασίστες πρόσφυγες λίγες εκατοντάδες. Το ίδιο το ΚΚ Πολωνίας διαλύθηκε τον Αύγουστο του 1938 με απόφαση της Κομιντέρν, μετά από εντολή του Στάλιν, σαν μια πρακτορική οργάνωση. Οι ηγέτες και τα στελέχη του, παλιοί, δοκιμασμένοι αγωνιστές, σύντροφοι της Ρόζας Λούξεμπουργκ, συμμέτοχοι στην Οκτωβριανή Επανάσταση και το ρωσικό εμφύλιο, φυλακισμένοι για χρόνια στην Πολωνία από τη δικτατορία του Πιλσούντσκι, κατηγορήθηκαν ότι ήταν πράκτορες της POW, της Πολωνικής Στρατιωτικής Οργάνωσης. Στη συνέχεια οι διώξεις επεκτάθηκαν στον πολωνικό πληθυσμό της ΕΣΣΔ, κοστίζοντας στα 1937-38 περίπου 110.000 θύματα και δεκάδες χιλιάδες ακόμη, αιχμαλώτους πολέμου και εκτοπισμένους μετά το 1939.

Στο παρόν βιβλίο ο Χρήστος Κεφαλής αφηγείται την άγνωστη και από πολλές απόψεις συνταρακτική ιστορία των Πολωνών κομμουνιστών, αλλά και των άλλων αθώων που συμπαρέσυραν οι διώξεις. Τεκμηριώνει τη σταθερή δέσμευσή τους στην υπόθεση του σοσιαλισμού, εξηγώντας τους πραγματικούς λόγους της εκκαθάρισής τους. Ταυτόχρονα, φωτίζει τους αγώνες τους κατά το Μεσοπόλεμο και αργότερα, όσων βρίσκονταν στην Πολωνία και των ελάχιστων που επέζησαν στην ΕΣΣΔ, στην αντιφασιστική κομμουνιστική αντίσταση και τη μεταπολεμική Πολωνία.

Το βιβλίο περιλαμβάνει ένα μέρος ντοκουμέντων και σπάνιο φωτογραφικό υλικό.

Πληροφορίες: Εκδόσεις Redmarks, Κλαζομενών 1-3, τηλ. 8233761, [email protected]


Διαβάστε παρακάτω απόσπασμα από το βιβλίο

Ο Ρόμαν Μπορτνόβσκι ήταν γιος του Σαούλ Αμστερντάμ και θετός γιος του Μπρόνισλαβ Μπορτνόβσκι, ηγετικών στελεχών του ΚΚ Πολωνίας που εκτελέστηκαν στις σταλινικές εκκαθαρίσεις. Η μητέρα του Στέλλα Μπορτνόβσκα εξορίστηκε σε στρατόπεδο εργασίας στο Βορρά, ενώ ο ίδιος και η αδελφή του στάλθηκαν σε ορφανοτροφεία. Το παρόν είναι μέρος των αναμνήσεών του εκείνων των χρόνων. Απόσπασμα από τα «Ντοκουμέντα», στο βιβλίο του Χρήστου Κεφαλή, «Οι Πολωνοί κομμουνιστές απέναντι στον Στάλιν», εκδ. Redmarks, σελ. 471-476.

Ο Στάλιν είναι ο πατέρας μας

του Ρόμαν Μπορτνόβσκι

Στον Πατέρα μου και στον Πατριό μου – αντί επιτάφιου 

στις ανύπαρκτες ταφόπλακες των άγνωστων τάφων τους

Έζησα στη Σοβιετική Ένωση για 14 χρόνια – από το 1933 ως το 1947. Σχολείο στη Μόσχα, σύλληψη των γονιών μου, ορφανοτροφείο, μελέτη στο ινστιτούτο, επιστροφή στην Πολωνία. Τώρα, στις μέρες του Γκορμπατσόφ, της περεστρόικα, της γκλάσνοστ και της εξάλειψης των «λευκών κηλίδων», αποφάσισα να περιγράψω τη νιότη μου, να γυρίσω την ταινία της ζωής μπροστά στα μάτια μου από την αρχή, καρέ-καρέ. Καθώς το έκανα αυτό, συνειδητοποίησα ότι η επιθυμία να «βγάλω έξω» αυτές τις αναμνήσεις από τον εαυτό μου με βασάνιζε για καιρό, με πίεζε σαν ένα λιθάρι τοποθετημένο στο στήθος μου.

Στην εξιστόρηση της νιότης μου, αποφάσισα να παρουσιάσω τα πραγματικά γεγονότα όπως τα είδα τότε, στις περισσότερες περιπτώσεις χωρίς σχόλια. Αφήνω τα σχόλια στον αναγνώστη.

***

Το έτος 1936 ήρθε, το έτος του ισπανικού εμφυλίου πολέμου, το έτος της πρώτης διάσημης πολιτικής δίκης της Μόσχας.

Πραγματοποιήθηκε το VII Συνέδριο της Κομιντέρν. Οι εφημερίδες και το ραδιόφωνο ήταν γεμάτα νέα σχετικά με τους «εχθρούς του λαού», τους «προδότες απέναντι στη μητέρα πατρίδα», εκκλήσεις για επαγρύπνηση. Η ως τότε χαρούμενη και φωτεινή διάθεση στο σπίτι μας άρχισε να σκοτεινιάζει, σύννεφα μαζεύονταν στον ορίζοντα.

Το φθινόπωρο του 1936, ο πατέρας μου ήρθε και πάλι στη Μόσχα, αυτή τη φορά από το Παρίσι (εκείνη την εποχή υπήρχε ένα Πολιτικό Γραφείο του κόμματος εκεί). Ως συνήθως, έμεινε στο Λουξ. Σε αντίθεση με τις προηγούμενες επισκέψεις, δεν βιαζόταν, έμοιαζε κάπως ήσυχος, καταβεβλημένος, είχε πολύ ελεύθερο χρόνο. Συχνά με έπαιρνε από το σπίτι για μεγάλες βόλτες. Ακριβώς στο τέλος του χρόνου, αρρώστησα με οστρακιά. Για να μη μολύνω την αδελφή μου ηλικίας δυόμισι ετών (η αδερφή μου, η μητέρα και ο πατριός μου, και εγώ ζούσαμε σε δύο μικρά δωμάτια σε ένα κοινόχρηστο διαμέρισμα, η είσοδος στο παιδικό δωμάτιο ήταν μέσω του δωματίου των γονέων), έγινα δεκτός στο νοσοκομείο για όλη τη διάρκεια της ασθένειάς μου. Αφού πήρα εξιτήριο, πέρασα 10 ημέρες σε καραντίνα στο δωμάτιο του πατέρα μου στο Λουξ. Και τον μόλυνα, ισχυρά. Ο 39χρονος άνδρας, συνωμότης, φυλακισμένος των πολωνικών αρχών, κόλλησε μια παιδική ασθένεια – οστρακιά. Τώρα εισήχθη στο νοσοκομείο. Ξεκίνησαν οι επιπλοκές. Ποτέ δεν είδα ξανά τον πατέρα μου στη ζωή μου. Στο σπίτι, μου είπαν ότι ήταν ακόμα άρρωστος – ότι στάλθηκε σε ένα σανατόριο, και ακόμη αργότερα – ότι δεν μπορούσα ακόμη να τον συναντήσω, καθώς θα μπορούσα να φέρω την ασθένεια στο σπίτι.

Η ατμόσφαιρα στο σπίτι γινόταν όλο και πιο ζοφερή. Μερικές φορές, όταν ερχόμουν σπίτι από το σχολείο, έβλεπα τη μητέρα μου να κλαίει. Συχνά συζητούσαν κάτι με τον πατριό μου, κλείνοντας μόλις πλησίαζα. Οι επισκέπτες έρχονταν στο σπίτι μας πολύ λιγότερο συχνά. Και όταν υπήρχαν, δεν υπήρχε διασκέδαση και αστεία. Μιλούσαν για τον πόλεμο που πλησίαζε εναντίον της ΕΣΣΔ, για την αναπόφευκτη θανάσιμη μάχη με το φασισμό, για την επιδεινούμενη κατάσταση στα μέτωπα της αγωνιζόμενης Ισπανίας. Αρκετές φορές ο Γιόζεφ Στανισλάβοβιτς Ούνσλιχτ, ένας πολύ σεβαστός παλιός Μπολσεβίκος, ένας κοντός, ρωμαλέος και νευρώδης άνδρας σε στρατιωτικό χιτώνα με τέσσερις «ρόμβους» στις οπές του, ήρθε να δει τον πατριό μου. Κάθονταν με τον πατριό στο παιδικό δωμάτιο και μιλούσαν για κάτι για πολλή ώρα. Μετά το τέλος της συνομιλίας, οι πόρτες άνοιγαν, κάθονταν για σκάκι, κάπνιζαν, έπιναν τσάι και έπαιζαν σιωπηλά.

Στα τέλη Μάη 1937, μετά την αποφοίτηση, η μητέρα, η αδελφή μου και εγώ πήγαμε στην ντάτσα στο Ιλίνσκογιε, στο δρόμο του Καζάν. Ο πατριός έμεινε στη Μόσχα, ερχόταν σε μας τα σαββατοκύριακα (τότε στην ΕΣΣΔ υπήρχε ένα ρεπό κάθε έκτη μέρα). Μια μέρα ρεπό ήταν η 12η Ιούνη, και ο πατριός μου δεν ήρθε. Η ανήσυχη μητέρα μάς άφησε με τη Μαρούσια και πήγε στη Μόσχα. Επέστρεψε λίγες ώρες αργότερα. Η τότε νεαρή, 36χρονη γυναίκα είχε το γκριζωπό, λερωμένο με δάκρυα πρόσωπο μιας ηλικιωμένης. Σαν να απαγγέλλει ένα απομνημονευμένο κείμενο, με μια ανάσα, μου είπε ότι ο πατέρας μου και ο πατριός μου συνελήφθησαν από το NKVD, ότι ήταν αναμφίβολα μια παρανόηση που θα διευκρινιζόταν τις επόμενες ημέρες. Αποδείχθηκε ότι ο πατέρας μου συνελήφθη κάπου στα τέλη Φλεβάρη και αρχές Μάρτη.

Επιστρέψαμε στη Μόσχα, σπίτι. Το μεγαλύτερο δωμάτιο, το χολ της εισόδου, ήταν ένα πλήρες χάος. Σκορπισμένα χαρτιά, βιβλία, φωτογραφίες ήταν διάσπαρτα στο πάτωμα, στο τραπέζι, στο περβάζι. Οι πόρτες του παιδικού δωματίου ήταν κλειδωμένες και σφραγισμένες με μεγάλη κόκκινη σφραγίδα.

Ήταν ένα μακρύ, λυπημένο καλοκαίρι του 1937. Επικεφαλής του πολωνικού τμήματος της Κομιντέρν ήταν ο Jan Paszyn-Bielewski, ένας παλιός φίλος του πατέρα μου. Με τον γιο του Ρόμεκ, δύο χρόνια μεγαλύτερο από μένα, που ζούσε στο Λουξ, ήμασταν φίλοι. Θυμάμαι πώς η μητέρα μου πήγε σε αυτόν στην Κομιντέρν, παίρνοντας μαζί εμένα και τη Μαρούσια. Ο Paszyn ήταν ένας κοντός, γεροδεμένος άνδρας με μαύρα μαλλιά και μαύρο μουστάκι α λα Στάλιν (έτσι, λαθραίως, το κομματικό ψευδώνυμο του Paszyn στο ΚΚ Πολωνίας ήταν «Μαύρος»). Ο Paszyn, όπως ο Leński και ο πατέρας μου, ήταν ένας από τους ηγέτες της «μειοψηφίας» στο ΚΚ Πολωνίας (υπήρχε μια «μειοψηφία» και μια «πλειοψηφία» στο ΚΚ Πολωνίας στη δεκαετία του 1920, αυτές οι ομάδες δεν είχαν καμία σχέση με τους Μπολσεβίκους και τους Μενσεβίκους στο ΡΣΔΕΚ). Σε απάντηση στην ερώτηση της μητέρας: «Γιάνεκ, εξηγήστε μου τι συμβαίνει;» ανασήκωσε κάπως τους ώμους του ανήμπορα και έριξε κάτω τα χέρια του χωρίς λέξη. Αρκετούς μήνες αργότερα συνελήφθη και καταστράφηκε.

Κάθε μέρα μαθαίναμε ότι ένας από τους γνωστούς μας είχε συλληφθεί. Κάποτε, όταν ήμασταν στο σπίτι, χτύπησε τρεις φορές το κουδούνι (το διαμέρισμα, όπως είπα, ήταν κοινόχρηστο, μας ειδοποιούσαν τρεις φορές). Έτρεξα στο διάδρομο και άνοιξα την πόρτα του χολ. Στην πόρτα, ντυμένος με ανοιχτό γκρι κοστούμι, στεκόταν ο Julian Leński (μέχρι το 1937 ο Γενικός Γραμματέας του ΚΚ Πολωνίας), ο οποίος μόλις είχε φτάσει στη Μόσχα από το Παρίσι, όπου ήταν εκείνη την εποχή το Πολιτικό Γραφείο της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚ Πολωνίας. Από έκπληξη, βρυχήθηκα και κρεμάστηκα στο λαιμό του («τελικά όλα θα ξεκαθαριστούν, θα πάει στον Στάλιν και αυτός ο εφιάλτης θα τελειώσει …»), και τον έβαλα μέσα. Μόλις έκλεισα την πόρτα στο δωμάτιό μας, η μητέρα μου φώναξε αντί να τον χαιρετήσει: «Γιούλεκ, ο Μπρόνεκ συνελήφθη!…»

Ο Leński ήταν μύωπας, φορούσε γυαλιά. Και μετά είδα τα τεράστια, γαλάζια μάτια του Leński σαν να πετάγονται από τις κόγχες των ματιών μέσα από τα γυαλιά του. Τότε με έδιωξαν από το δωμάτιο στην κοινή κουζίνα, δεν ήμουν στη συνομιλία τους. Όταν επέστρεψα στο δωμάτιο, είδα ότι η μητέρα μου, καθισμένη στο τραπέζι, έκλαιγε. Ο Leński στεκόταν από πάνω της, σκύβοντας πάνω της, χαϊδεύοντας το κεφάλι της με το χέρι του και επαναλαμβάνοντας: «Στέλλα, μην κλαις, μην κλαις… Θα πάω κατευθείαν από εδώ να μάθω για όλα αυτά…»

Από όσο ξέρω, κανείς από τους Πολωνούς κομμουνιστές δεν είδε ξανά τον Leński. Όπως και οι σύντροφοί του, συνελήφθη και καταστράφηκε. Τη μοίρα του μοιράστηκε μαζί του η σύζυγός του Τζούλια, μια Ρωσίδα. (Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Πολωνίας το 1938 διαλύθηκε με απόφαση της Κομιντέρν. Αυτή η απόφαση ακυρώθηκε το 1955).

Σχεδόν κάθε μέρα πηγαίναμε με τη μητέρα μου και τη Μαρούσια στο χώρο υποδοχής του NKVD, στην 22 Κουζνέτσκι Μοστ, απέναντι από το σπίτι μας. Στεκόμασταν σε μεγάλες ουρές, προσπαθούσαμε να ανακαλύψουμε κάτι, να παραδώσουμε τα φάρμακα που χρειαζόταν ο πατριός μου (οι σύντροφοί του τα έφερναν στη Μόσχα από το εξωτερικό, ο Leński έφερε την τελευταία δόση), να μεταφέρουμε μικρά ποσά χρημάτων για τσιγάρα. Μάταια! Ακριβώς τέτοιες ουρές εμφανίζονται στην γεωργιανή ταινία Μετάνοια.

Συναντιόμασταν συχνά με τη φίλη της μητέρας μου Βλάντια Προύχνιακ και τo γιο της Βολόντια, ο οποίος ήταν ένα χρόνο νεότερος από μένα. Εκείνη και η μητέρα μου έκλαιγαν μαζί, διαμαρτυρόμενες για την αδικία και τη μοίρα. Έψαχναν για μια εξήγηση για το τι συνέβη στις λεπτομέρειες των βιογραφιών των συζύγων τους. Χωρίς αποτέλεσμα. Εκτός από τον σύζυγό της, τον Stefan Żbikowski, έναν επιφανή στρατιωτικό άνδρα ο οποίος κατά τη διάρκεια της επανάστασης ήταν διοικητής του Κόκκινου Συντάγματος της Επαναστατικής Βαρσοβίας, ο μεγαλύτερος αδελφός της Βλάντια, ο Edward Próchniak, ένας παλιός κομμουνιστής που συνεργάστηκε με τον Λένιν στην περίοδο του Παρισιού, συνελήφθη επίσης.

Γενικά, εκείνο τον καιρό συναντιόμαστε μόνο με άτομα που οι δικοί τους είχαn ήδη συλληφθεί. Ανάμεσά τους ήταν η Λένα, η δεύτερη σύζυγος του φίλου του πατριού μου, Felix Gurski. Πριν τον Felix, σύζυγος της Λένα ήταν ο ποιητής Mikhail Svetlov, ο συγγραφέας του διάσημου ποιήματος «Γρενάδα, Γρενάδα, Γρενάδα μου…» Ο Felix συνελήφθη μία ή δύο μέρες μετά τη σύλληψη του πατριού μου, κατά τη διάρκεια της έρευνας, όπως μου είπαν, αυτοκτόνησε στην εσωτερική φυλακή του NKVD στη Λουμπιάνκα.

Ήρθε το φθινόπωρο, άρχισα να πηγαίνω στο σχολείο, στην έκτη τάξη. Η μητέρα έγραψε μια δήλωση στο NKVD για να επιτραπεί να αφαιρεθούν από το σφραγισμένο δωμάτιο τα ζεστά ρούχα της ίδιας και των παιδιών της. Ήρθαν τη νύχτα, αφαίρεσαν τις σφραγίδες, επέτρεψαν να πάρουμε τα πράγματα και ξανασφράγισαν την πόρτα. Κοιμόμουν. Η νυχτερινή επίσκεψη δεν με ξύπνησε. Όταν η μητέρα μου μου είπε γι’ αυτήν το πρωί, ταράχτηκα από το φόβο: μπορεί να έρθουν το βράδυ για τη μητέρα μου, αλλά δεν θα ξυπνήσω, και δεν θα πούμε αντίο, όπως δεν είπα αντίο ούτε στον πατέρα, ούτε στον πατριό μου. Από τότε, άρχισα να κοιμάμαι στα πόδια του μεγάλου καναπέ των γονιών μου, κάτι που με έκανε να νιώθω πιο ασφαλής. Και όταν ήρθαν πραγματικά, δεν ξύπνησα ξανά. Η μητέρα με ξύπνησε. Καθόταν σε μια ρόμπα δίπλα μου στο σοφά και χάιδευε το κεφάλι μου. Η μικρή Μαρούσια κοιμόταν ακόμα στο κρεβάτι της. Ήταν εντελώς σκοτεινά έξω, η λάμπα έλαμπε με έντονο φως. Στο δωμάτιο υπήρχαν δύο του NKVD, στην πόρτα, γέρνοντας στο πλαίσιο, στεκόταν ένας μάρτυρας – ένας θυρωρός με λευκή ποδιά. Η έρευνα είχε ήδη τελειώσει, οι αξιωματικοί κάθονταν στο τραπέζι και συνέτασσαν ένα πρωτόκολλο. Στη συνέχεια, είπαν στη μητέρα μου να ντυθεί και να μαζέψει τα απαραίτητα πράγματα. Ξύπνησε τη Μαρούσια, εμείς, κλαίγοντας, την αποχαιρετήσαμε και ένας από τους αξιωματικούς του NKVD την πήρε για οκτώ μακριά χρόνια. Ένας άλλος στρατιώτης πλησίασε το τηλέφωνο που κρεμόταν στον τοίχο από το παράθυρο, τηλεφώνησε τον αριθμό, έδωσε το όνομά του και είπε ότι το αυτοκίνητο μπορούσε να έρθει στο 19 Κουζνέτσκι Μοστ, να τον αφήσουν να οδηγήσει στην αυλή και να δώσει ένα σήμα. Μου είπε να πακετάρω τα πράγματά μας, τα δικά μου και της Μαρούσια, σε ξεχωριστές βαλίτσες. Σύντομα ακούστηκε μια κόρνα αυτοκινήτου στην αυλή. Ο στρατιώτης πήρε και τις δύο βαλίτσες στα χέρια του και είπε: «Πάμε!» Εγώ, ένας 13χρονος, πήρα στην αγκαλιά μου μια τρίχρονη Μαρούσια που έκλαιγε ακόμα, και φύγαμε από το σπίτι. Οι γείτονες δεν κοίταξαν έξω από τα δωμάτιά τους. Μόνο ο θυρωρός έμεινε μπροστά από την κλειστή πόρτα του ήδη σφραγισμένου δωματίου μας.

Στη μέση της νύχτας, μετέφεραν εμένα και τη Μαρούσια στον παιδικό οίκο Ντανίλοβσκι του NKVD, περιβαλλόμενο από έναν χοντρό πλίνθινο τοίχο, που βρίσκεται στο κτίριο της μονής Ντανίλοβσκι. Μπήκαμε στην αίθουσα αναμονής. Μας κάθισαν με τη σειρά σε μια ψηλή ξύλινη καρέκλα με κεφάλι, όπως σε ένα κομμωτήριο, και μας φωτογράφισαν, αμφάς και προφίλ, με το όνομα και το επώνυμο στο στήθος, σχηματισμένα από γράμματα σε ένα ειδικό πλαίσιο. Φοβόμουν ότι θα χωριζόμουν από τη Μαρούσια, και έτσι αποκαλούσα τον εαυτό μου με το επώνυμο του πατριού μου. Το θέμα ήταν ότι το 1933 εγώ και η μητέρα μου ήμασταν στη Σοβιετική Ένωση με ένα «ψεύτικο» διαβατήριο, στο οποίο υπήρχε ένα επώνυμο που δεν είχε τίποτα κοινό με το δικό μας. Λόγω της αμέλειας της μητέρας και του πατριού μου (οι πραγματικοί επαναστάτες δεν δίνουν προσοχή σε τέτοια «μικροπράγματα»), παρέμεινα στο σχολείο με αυτό το «ψεύτικο» επώνυμο, και φυσικά, η αδερφή μου και εγώ δεν είχαμε έγγραφα.

Έτσι, νωρίς το πρωί της 13ης Σεπτέμβρη 1937, μπροστά σε έναν υπάλληλο του NKVD που χασμουριόταν χωρίς να καταλαβαίνει τη σοβαρότητα της στιγμής, με δική μου επιλογή, με δική μου απόφαση, νομιμοποίησα όλες τις διατυπώσεις της υιοθεσίας μου από τον Μπρόνισλαβ Μπορτνόβσκι. Για όλη μου τη ζωή παρέμεινα ο Ρόμαν Μπορτνόβσκι, μόνο πήρα το πατρογονικό μου «Αλεξάντροβιτς», αφού ο πατέρας μου ονομαζόταν Όλεκ στο σπίτι. Εκείνη τη στιγμή και σε αυτή την κατάσταση, προφανώς, θα μπορούσα να είχα προφέρει οποιοδήποτε όνομα και επώνυμο, θα ήταν αποδεκτό χωρίς αμφιβολία ως στοιχείο απογραφής.

Πήραν τα δακτυλικά μου αποτυπώματα. Δεν τα κατάφεραν με τη Μαρούσια. Φώναξε, τράβηξε τα χέρια της, τα ίχνη των αποτυπωμάτων λερώθηκαν και κουράστηκαν από αυτή την αναστάτωση, την άφησαν. Πρόσφατα στο περιοδικό Znamya (Νο 10, 1987) διάβασα ένα ποίημα της Ναταλίας Αστάφιεβα, στην παιδική ηλικία της Natka Sochacka, η παλιά παιδική μου φίλη από την περίοδο του Βερολίνου, κόρη ενός διακεκριμένου ηγέτη του ΚΚ Πολωνίας, του Jerzy Sochacki, καταπιεσμένου από το NKVD. Αυτό το ποίημα περιέχει τις ακόλουθες γραμμές:

Αίθουσα Ντανίλοβσκι. Υποδοχή παιδιών.

Παίρνουν τα δακτυλικά μας αποτυπώματα εκεί…

Στη συνέχεια, βγάζοντας έξω μια ωρυόμενη Μαρούσια, την πήγαν στο κτίριο των κοριτσιών και με πήγαν στο κτίριο των αγοριών. Με πήγαν σε ένα μεγάλο δωμάτιο, στο οποίο υπήρχαν δώδεκα κρεβάτια και, χωρίς να ανάψουν το φως, με διέταξαν να πάρω ένα άδειο κρεβάτι. Χωρίς να γδυθώ, ξάπλωσα απευθείας στην κουβέρτα.

Η αυγή χάραζε. Δεν κοιμήθηκα. Πονούσα από το χωρισμό από τη μητέρα μου, και ταυτόχρονα σκεφτόμουν ήδη την επερχόμενη συνάντηση με τους νέους συντρόφους μου, οι οποίοι, ήμουν σίγουρος για αυτό, θα ήταν άστεγα παιδιά, όπως είχα δει στην ταινία Ο Δρόμος της Ζωής. Αναρωτήθηκα πώς πρέπει να συμπεριφερθώ όταν ξυπνήσουν, γιατί, πιθανώς, θα ορμούσαν αμέσως πάνω μου να με χτυπήσουν και να με κλέψουν. Είχε φέξει τελείως, ξεκίνησε η πρώτη μέρα του χωρισμού από το σπίτι. Μερικά από τα κρεβάτια δεν ήταν κατειλημμένα. Ο θάλαμος είχε μια δεύτερη πόρτα που οδηγούσε στο διπλανό δωμάτιο. Χτύπησε το κουδούνι του εγερτηρίου. Τα παιδιά άρχισαν να ξυπνούν. Η πόρτα άνοιξε, εκείνη η δεύτερη, και ένας μεγάλος λαμπερός κοκκινομάλλης τύπος περίπου στα δεκαέξι, με σορτς και ένα μπλουζάκι, με μια πετσέτα κρεμασμένη στον ώμο του, εμφανίστηκε σε αυτή. Περπάτησε στο δωμάτιό μας για να καθαρίσει. Βλέποντάς με, «νέο», περπάτησε στην κουκέτα μου.

«Τώρα θα ξεκινήσει», σκέφτηκα, «και είναι τόσο μεγάλος και δυνατός». Ο τύπος ήρθε και με κοίταξε αφηρημένα. Μετά είπε:

– Εσύ!… Σε έχω συναντήσει κάπου…

Ήμουν σιωπηλός.

Ξαφνικά ο τύπος ρώτησε:

– Πες μου, ζούσες στο Βερολίνο πριν τον Χίτλερ;

– Ναι.

– Πήγαινες σχολείο στην εμπορική μας αποστολή;

– Ναι.

– Γνωριζόμαστε λοιπόν από το σχολείο, παρατήρησε ο τύπος με ικανοποίηση.

Σήκω, έλα στο δωμάτιό μας.

Το όνομα του τύπου ήταν Γιούρκα Βάγκνερ, είπαν γι’ αυτόν ότι ήταν ο γιος του στρατάρχη Μιχαήλ Tουχατσέφσκι, για τη δίκη και την εκτέλεση του οποίου, ως εχθρού του λαού και προδότη της πατρίδας, επικεφαλής μιας μεγάλης ομάδας στρατιωτικών, ανέφεραν οι εφημερίδες τον Ιούνη.

Τα μεγαλύτερα αγόρια ζούσαν σε ένα μικρό δωμάτιο, ανάμεσά τους ο Όλγκερντ, ο γιος του στρατηγού Πούτνα, ο οποίος μόλις πριν από λίγες εβδομάδες επέστρεψε στη Μόσχα από το Λονδίνο, όπου ο πατέρας του ήταν ο στρατιωτικός ακόλουθος της ΕΣΣΔ. Ο Όλγκερντ ήταν ένα εξαιρετικά όμορφο 15χρονο αγόρι, με εκφραστικό πρόσωπο και ελαφριές μπούκλες, όπως στους πίνακες των παλιών μετρ. Ο νεότερος σε αυτό το θάλαμο ήταν ένα 11χρονο αγόρι με ξυρισμένο κεφάλι και προεξέχοντα αυτιά. Το όνομά του ήταν επίσης Γιούρκα, ήταν ο γιος του Γκεόργκι Πιατακόφ, καταδικασμένου σε εκτέλεση στην ανοιχτή δίκη της Μόσχας το 1937, παλιού Μπολσεβίκου και συμμαχητή του Λένιν, ενός από τους έξι μεγάλους ηγέτες του κόμματος και του σοβιετικού κράτους, που περιλαμβάνονται στο γράμμα του Λένιν στο XII Συνέδριο. Αυτό το μικρό δωμάτιο είχε άδεια κρεβάτια, ένα από τα οποία επέλεξα για τον εαυτό μου.

7,127ΥποστηρικτέςΚάντε Like
595ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
1,111ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
392ΣυνδρομητέςΓίνετε συνδρομητής