Αντριάν Μπουλάρι
Στον πίνακα Το πνεύμα της γεωμετρίας, ο Βέλγος ζωγράφος René Magritte απεικονίζει έναν ενήλικα με πρόσωπο μωρού να κρατά ένα μωρό με πρόσωπο ενηλίκου. Το ίδιο σουρεαλιστικό παράδοξο παρατηρείται και στην Ευρώπη το τελευταίο διάστημα, με τη λεγόμενη Gen Z να διεκδικεί δικαιώματα τα οποία οι προηγούμενες γενιές είχαν εγκαταλείψει. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η κατάσταση που επικρατεί στην Αλβανία εδώ και σχεδόν πέντε μήνες, η οποία έχει μετεξελιχθεί από ένα περιβαλλοντικό κίνημα σε μια φοιτητική εξέγερση εναντίον του καθεστώτος Ράμα. Πώς συσχετίζονται τα παραπάνω και τι ακριβώς συμβαίνει στην Αλβανία;
***
Η παραπάνω μετεξέλιξη, δηλαδή η μετάβαση από ένα περιβαλλοντικό κίνημα (το Κίνημα των Φλαμίνγκο) σε μια φοιτητική εξέγερση, δεν είναι τυχαία. Όταν ο Αλβανός πρωθυπουργός Έντι Ράμα ανακοίνωσε τη συνεργασία της αλβανικής κυβέρνησης με τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του Ντόναλντ Τραμπ, στο όνομα της τουριστικής ανάπτυξης και της οικονομικής εξέλιξης, μεγάλο μέρος της αλβανικής κοινωνίας αισθάνθηκε προδομένο και αντέδρασε μαζικά, τόσο απέναντι στη συγκεκριμένη απόφαση όσο και απέναντι στην ίδια την κυβέρνηση. Στο ίδιο κλίμα κινήθηκαν και οι φοιτητές, οι οποίοι, στις 13 Οκτωβρίου, βγήκαν στους δρόμους, καθώς η ακρίβεια και η αδιαφορία του κράτους για την εκπαίδευση περιόρισαν δραστικά τα περιθώρια ανοχής τους. Τα φοιτητικά κινήματα διεκδικούν πλέον βασικά δικαιώματα, όπως η πρόσβαση σε φοιτητική στέγαση και σίτιση, η επαρκής στελέχωση και η αναβάθμιση των πανεπιστημιακών υποδομών, καθώς και η μείωση του κόστους ζωής.
Αρχικά, η κυβέρνηση Ράμα απάντησε με σκληρή αστυνομική βία, εκφοβισμό και καταστολή. Η εξέλιξη αυτή μετέτρεψε την αλβανική πρωτεύουσα σε πεδίο έντονης κοινωνικής αντιπαράθεσης. Ωστόσο, η καταστολή δεν φαίνεται να πτοεί τους φοιτητές, οι οποίοι δηλώνουν αποφασισμένοι να συνεχίσουν τον αγώνα τους, θέτοντας πλέον ως βασικό αίτημα την παραίτηση του πρωθυπουργού. Πάρα την πρόσκληση από το πρωθυπουργικό γραφείου για διάλογο, το φοιτητικό κίνημα, στο σύνολό του, αρνήθηκε να προσέλθει, επιλέγοντας να συνεχίσει τις κινητοποιήσεις του με μεγαλύτερη μαζικότητα και δυναμισμό. Σε δηλώσεις του στα αλβανικά μέσα ενημέρωσης, ο πρωθυπουργός δηλώνει ότι πρόκειται για παραπληροφόρηση και παρέμβαση ξένων δυνάμεων, με σκοπό τη στοχοποίησή του, αλλά και την αποδυνάμωση της χώρας, απορρίπτοντας τις κατηγορίες που τον θέλουν να έχει καταχραστεί δημόσιο χρήμα, να έχει συνεργαστεί στενά με το οργανωμένο έγκλημα στην Αλβανία, ώστε να τον στηρίξουν εκλογικά, καθώς και να ηγείται μιας διεφθαρμένης κυβέρνησης, η οποία εξαπάτησε τον αλβανικό λαό.
***
Τα παραπάνω αποτελούν το κάδρο μιας εικόνας, η οποία χτίζεται εδώ και πολύ καιρό. Πολύς λόγος γίνεται για τον Αλβανό πολίτη και για το τι ωθεί μια τέτοια συμπεριφορά.
Ανά τα χρόνια, η Αλβανία φαίνεται συχνά να καταρρίπτει μια εκμεταλλευτική κυβέρνηση και να οδεύει ηρωικά προς έναν νέο κόσμο, όπως, για παράδειγμα, η πτώση του καθεστώτος Χότζα, η εκλογική ήττα του αμερικανόφιλου Σαλί Μπερίσα και, ερχόμενοι στο σήμερα, η εκλογή του Ράμα, η οποία τείνει προς μια δικτατορικού τύπου ηγεσία.
Στα χρόνια αυτά, ο Αλβανός πολίτης παρέμεινε στάσιμος, παρά τις μαζικές μεταναστεύσεις, παρά την οικονομική ανάπτυξη και παρά την πολιτισμική ποικιλομορφία. Μια ολόκληρη χώρα παρέμεινε φτωχοποιημένη, γερασμένη, χωρίς να μπορεί να πείσει τον λαό της ότι υπάρχει πρόοδος. Δεν πρόκειται λοιπόν για μετάβαση από περιβαλλοντικό σε φοιτητικό κίνημα. Δεν πρόκειται για οργανωμένη επίθεση κατά της κυβέρνησης. Η Αλβανία φλέγεται επειδή ο λαός της δεν θέλει άλλο να κουβαλάει τα κοινωνικοϊστορικά σφάλματα των ηγετών της.
Σε μικροσκοπική ανάλυση και με βάση τα παραπάνω, η αδιαφορία της άρχουσας τάξης για τον λαό, σε συνδυασμό με την υποτίμηση της κατάστασης από τον Αλβανό πρωθυπουργό, έφερε στην επιφάνια μια υπόγεια δεξαμενή βίας, την οποία ο αλβανικός λαός είχε αφήσει πίσω, αλλά αναγκάζεται τώρα να τη χρησιμοποιήσει ενάντια στο κράτος, επικαλούμενος την προσωπική του εμπειρία εκμετάλλευσης από την αλβανική άρχουσα τάξη. Ενδεικτικά, μερικές ιστορίες που ξεχώρισαν: διαδηλωτής, σε ερώτηση δημοσιογράφου σχετικά με τον σκοπό για τον οποίο διαδηλώνει, απαντά: «Για μεγάλο διάστημα έπαιρνα αντικαταθλιπτικά, επειδή μας πέταξε η τράπεζα από το σπίτι μας. Ο πατέρας μου έφυγε στην Ελλάδα για να ξεχρεώσουμε». Παιδιά έντεκα και δεκατριών χρονών διαδηλώνουν για το γεγονός ότι πάρκα και παιδικές χαρές ξηλώνονται, ενώ οι φίλοι τους μεταναστεύουν με τις οικογένειές τους. Μητέρα αγκαλιάζει το παιδί της, το οποίο είναι αστυνομικός, και ξεσπά σε κλάματα, γιατί δεν ξέρει εάν θα τραυματιστεί ή όχι. Διαδηλωτές μοιράζουν μπουκάλια με νερό σε αστυνομικούς, οι οποίοι έχουν ξενυχτήσει λόγω των διαδηλώσεων. Την ίδια στιγμή, τα μέλη της αλβανικής κυβέρνησης ζουν πλουσιοπάροχα, χρησιμοποιώντας πόρους του αλβανικού λαού. Με απλά λόγια, ο αλβανικός λαός διαδηλώνει για καθημερινά ανθρώπινα ζητήματα, των οποίων η συνεχής επαναληψιμότητα από το κράτος τα έχει οικειοποιήσει σε όλους μας, σε σημείο να αναρωτιόμαστε εάν υπερβάλλουμε ή όχι.
Είναι αυτές οι ιστορίες και οι αντιδράσεις, τόσο των διαδηλωτών όσο και της αστυνομίας, όπου, παρά τους αντίθετους ρόλους τους, έχουν καταγραφεί στιγμές κατά τις οποίες και τα δύο μέρη αποκτούν μια αμοιβαία κατανόηση το ένα ως προς το άλλο, που μας αποδεικνύουν ότι δεν μιλάμε για ένα οργανωμένο επαναστατικό κίνημα, αλλά για μια αυθόρμητη αντίδραση ενός δοκιμασμένου λαού. Το παραπάνω αποτελεί τη μία όψη του νομίσματος, όπου όλοι είναι ενωμένοι ενάντια σε ένα καταπιεστικό καθεστώς.
Η άλλη όψη, όμως, κρύβει το ερώτημα: τι θα γίνει όταν η κυβέρνηση ή οι διαδηλωτές υποχωρήσουν; Μπορεί η αντίδραση αυτή να αφομοιωθεί από την κοινωνία και να εξυπηρετήσει πολιτικά τα συμφέροντα του λαού; Μέχρι στιγμής, κανείς δεν μπορεί να απαντήσει σε αυτό.
***
Στον επίλογό μας, επιστρέφουμε ξανά στο Πνεύμα της Γεωμετρίας του Magritte. Καθώς, εάν θέλουμε να αντιληφθούμε γιατί η Ευρώπη βράζει, δεν αρκεί να προσδιορίσουμε την ταυτότητα ενός κινήματος, αλλά ούτε και να απομονώνουμε καταστάσεις και γεγονότα, ώστε να χωρέσουν σε ένα άρθρο ή μια είδηση. Είναι απαραίτητη η έκθεση των ζητημάτων κάθε λαού στη σφαίρα των συλλογικών διεκδικήσεων, ώστε η επιθυμία του να μπορέσει να αποτυπωθεί σε ένα στέρεο κοινωνικοπολιτικό και πολιτισμικό οικοδόμημα, ώστε να μην είναι προφανές ότι καθημερινά το κοινωνικό κράτος συρρικνώνεται, η παραγωγή μεγιστοποιείται και η αξία της ανθρώπινης ζωής γίνεται λογιστικά υπολογίσιμη. Σκοπός είναι οι αρχικά κατά παντός υπευθύνου διαμαρτυρίες να καταφέρουν να εξελιχθούν, στη συνέχεια, σε μια οργανωμένη συνειδητοποίηση της κακομεταχείρισης του ανθρώπου από το κεφάλαιο. Είναι στο χέρι μας να σκεφτούμε, είναι στο χέρι μας να επικοινωνούμε και είναι στο χέρι μας ο ενήλικας να κρατά ένα μωρό και όχι το αντίστροφο.
