Το παρακάτω κείμενο είναι βασισμένο στην εισήγηση του Leonard Τraistariu στη συζήτηση με τίτλο «Το αόρατο κόστος της ΑΙ», που πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του 33ου κάμπινγκ Antinazizone-YRE. Μπορείτε να βρείτε όλες τις εισηγήσεις του κάμπινγκ εδώ.
Θα μιλήσω για ορισμένες πλευρές της τεχνητής νοημοσύνης που θεωρώ σημαντικές.
Από την κυκλοφορία της πρώτης έκδοσης του ChatGPT, τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο κάνουμε έρευνα, μαθαίνουμε και επικοινωνούμε μεταξύ μας.
Σε τι υποδομές λειτουργεί αυτή η τεχνολογία; Προφανώς, δεν μπορεί να λειτουργήσει σε κάποιον υπολογιστή που θα μπορούσα να έχω εγώ ή εσείς – δεν διαθέτουν ούτε κατά διάνοια την απαραίτητη ισχύ. Λειτουργούν σε εξαιρετικά προηγμένες υποδομές επιχειρηματικού επιπέδου, μέσα σε τεράστια κέντρα δεδομένων (data centers). Σε διακομιστές με πολλές κάρτες γραφικών, ειδικά σχεδιασμένες για τις λειτουργίες που χρειάζεται η τεχνητή νοημοσύνη, και σε συστήματα αποθήκευσης που μπορούν να αποθηκεύσουν τοπικά petabytes δεδομένων εκπαίδευσης.
Με τη χρήση συγκεκριμένων μαθηματικών υπολογισμών πάνω σε αυτά τα δεδομένα, καταλήγουμε σε ένα σύνολο τιμών που καθορίζουν την πιθανότητα να ακολουθεί μια λέξη μια άλλη. Αυτά είναι, με πολύ απλά λόγια, τα βασικά χαρακτηριστικά των LLM. Δεν είναι «έξυπνα».
Αυτό ακούγεται αρκετά απλό και αθώο. Όμως, όπως συμβαίνει με πολλά πράγματα στον καπιταλισμό, τα προβλήματα κρύβονται κάτω από την επιφάνεια.
***
Μίλησα για τα data centers και τις υποδομές που βρίσκονται μέσα σε αυτά. Αυτό που δεν ανέφερα είναι πόση ενέργεια χρειάζονται. Ένα data center, ιδιαίτερα ένα σχεδιασμένο για τεχνητή νοημοσύνη, χρειάζεται εκατοντάδες μεγαβάτ. Για να καταλάβουμε το μέγεθος, υπάρχει ένα data center ισχύος 500 MW στη Ρουμανία, κοντά στην πόλη Κραϊόβα. Αυτό το data center καταναλώνει περισσότερη ενέργεια από ολόκληρη την πόλη. Στην πραγματικότητα, καταναλώνει πολλαπλάσια ισχύ από αυτή που χρειάζεται συνεχώς μια πόλη 250.000 κατοίκων.
Παράλληλα, παράγει τεράστιες ποσότητες θερμότητας – τόσο μεγάλη θερμότητα, ώστε είναι αδύνατο να ψυχθεί η εγκατάσταση με τις παραδοσιακές μεθόδους. Τα data centers ψύχονται με υγρά, και πιο συγκεκριμένα με νερό.
Από πού προέρχεται όλη αυτή η ενέργεια; Από το δίκτυο. Και αυτό δημιουργεί προβλήματα.
Μπορώ να δώσω ένα συγκεκριμένο παράδειγμα από τη Ρουμανία. Η Ρουμανία παράγει μεγάλο μέρος της ενέργειάς της από υδροηλεκτρικά φράγματα και πυρηνική ενέργεια, με τον Δούναβη να παίζει σημαντικό ρόλο. Όπως ίσως γνωρίζετε, η στάθμη του Δούναβη έχει βρεθεί πρόσφατα σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Αυτό ανάγκασε τις ρουμανικές αρχές να περιορίσουν μέρος της παραγωγής πυρηνικής ενέργειας. Παράλληλα, μειώνει την ποσότητα ενέργειας που μπορούν να παράγουν τα υδροηλεκτρικά εργοστάσια στον Δούναβη.
Τα data centers, όμως, χρειάζονται συνεχή λειτουργία. Αν σταματήσουν, η εταιρεία που τα χρησιμοποιεί θα αντιμετωπίσει προβλήματα και θα χάσει χρήματα. Δεν πρόκειται, λοιπόν, να μειώσουν την κατανάλωση ενέργειάς τους.
Αυτό σημαίνει ότι το ρουμανικό κράτος θα χρειαστεί να εισάγει ενέργεια από γειτονικές χώρες, συχνά σε πολύ υψηλές τιμές. Και αν οι γειτονικές χώρες αντιμετωπίζουν αντίστοιχες ελλείψεις, αυτό μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε διακοπές ρεύματος.
Μάλιστα, ο πρωθυπουργός μας συνέστησε στους πολίτες να μειώσουν την κατανάλωση ενέργειας κατά 20–23%. Τι ακριβώς σημαίνει αυτό, όμως, δεν είναι ξεκάθαρο. Να μη βλέπουν τηλεόραση; Να αποσυνδέσουν το ψυγείο; Να βγάλουν τον υπολογιστή από την πρίζα; Να εγκαταλείψουν κάθε μορφή ψυχαγωγίας στο σπίτι;
***
Η ψύξη με υγρά ασκεί επίσης πίεση στα αποθέματα νερού. Θα πρέπει άραγε να περιμένουμε από τον πρωθυπουργό να μας ζητήσει σύντομα να μειώσουμε και την κατανάλωση νερού;
Φυσικά, οι φιλελεύθεροι οικονομολόγοι θα έρθουν να μας πουν ότι η αγορά θα ρυθμίσει τα πάντα και θα δημιουργήσει μια αγορά για την επέκταση των ενεργειακών υποδομών. Αυτό πιθανότατα θα συμβεί.
Πρέπει όμως να περιμένουμε ότι αυτή η ενέργεια θα προέρχεται από την ηλιακή ή την αιολική ενέργεια; Σε μεγάλο βαθμό, μάλλον όχι. Αυτό δεν είναι το πώς λειτουργεί ο καπιταλισμός, ο οποίος επιδιώκει τη μέγιστη δυνατή αξιοποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού, ιδιαίτερα σε μια ημιπεριφερειακή χώρα όπως η Ρουμανία.
Αυτό που μπορούμε, αντίθετα, να περιμένουμε είναι η επαναλειτουργία μονάδων άνθρακα και η γενικευμένη εισαγωγή μονάδων φυσικού αερίου, οι οποίες σήμερα παρουσιάζονται ως μια «πιο πράσινη» εναλλακτική. Και αυτό απαιτεί χρόνο – δεν μπορούμε να τις κατασκευάσουμε από τη μια μέρα στην άλλη.
Με τη σειρά του, αυτό επιταχύνει την υπερθέρμανση του πλανήτη.
***
Εντάξει, ποια είναι τα οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης;
Ένα από τα επιχειρήματα που ακούμε είναι ότι αυξάνει την παραγωγικότητα. Ισχύει αυτό; Ναι και όχι.
Πολλές εταιρείες κατασκευάζουν data centers πολύ πριν διαπιστώσουν αν αυτά θα μπορέσουν πράγματι να αποφέρουν κέρδη. Δεν υπάρχει κάποια έτοιμη συνταγή για να γίνουν πιο αποτελεσματικές οι εσωτερικές διαδικασίες μιας επιχείρησης. Δεν υπάρχει κάποια έτοιμη συνταγή για να αυξηθεί η παραγωγή εμπορευμάτων.
Αυτό μπορεί να αποτελέσει μία από τις αιτίες μιας γενικευμένης κρίσης του καπιταλισμού στο μέλλον.
Άλλες επιχειρήσεις, όμως, θα μπορέσουν να το πετύχουν. Σημαίνει αυτό ότι οι εργαζόμενοι θα δουλεύουν λιγότερο για τον ίδιο μισθό;
Φυσικά και όχι.
Θα σημαίνει απολύσεις και, στην πράξη, χαμηλότερους μισθούς. Θα σημαίνει επίσης λιγότερη κατανάλωση, άρα μια ακόμη πιθανή κατεύθυνση προς μια κρίση.
Οι εργαζόμενοι που θα παραμείνουν θα παράγουν περισσότερο, ιδιαίτερα σε θέσεις εργασίας που απαιτούν διανοητική και δημιουργική εργασία.
Ένα επιχείρημα που ακούγεται είναι ότι, ενώ ορισμένες επιχειρήσεις θα απολύουν εργαζόμενους, τα data centers θα δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας. Αυτό είναι εντελώς λανθασμένο. Τα data centers είναι σχεδιασμένα έτσι ώστε να χρειάζονται πολύ λίγους εργαζόμενους.
***
Είμαστε εμείς, ως σοσιαλιστές, ενάντια στην τεχνολογία;
Καθόλου. Το αντίθετο. Βλέπουμε την τεράστια δυνατότητα που έχει η τεχνολογία να διευρύνει τα όρια της ανθρώπινης κοινωνίας.
Βλέπουμε, όμως, τον τρόπο με τον οποίο οι παραγωγικές δυνάμεις δεσμεύονται από τις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής. Το κίνητρο του κέρδους, η αναρχία της αγοράς και οι αντιφάσεις του καπιταλισμού σημαίνουν ότι η τεχνολογία δεν μπορεί να απελευθερώσει την ανθρωπότητα.
Οι άνθρωποι εξακολουθούν να δουλεύουν οκτώ ώρες την ημέρα, πολλές φορές και περισσότερο. Ο καπιταλισμός εξακολουθεί να περνάει κρίσεις που οδηγούν, στην πράξη, στην καταστροφή παραγωγικών μέσων.
Ο καπιταλισμός έχει επίσης καταφέρει να ενσωματώσει την τεχνητή νοημοσύνη σε στρατιωτικές εφαρμογές, στις τεχνολογίες των drones.
Έτσι, το ζήτημα της τεχνητής νοημοσύνης είναι, σε τελική ανάλυση, το γενικότερο ζήτημα του καπιταλισμού και της ταξικής πάλης.
***
Σε μια σχεδιασμένη οικονομία, όπου οι εργαζόμενοι θα αποφάσιζαν δημοκρατικά τι πρέπει να παραχθεί και θα σχεδίαζαν προσεκτικά πού πρέπει να κατασκευάζονται τα παραγωγικά μέσα, συμπεριλαμβανομένων των data centers, και όπου η παραγωγή ενέργειας θα είχε επαναστατικοποιηθεί, η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για σκοπούς χρήσιμους για την κοινωνία.
Για την αυτόματη ανίχνευση ιατρικών προβλημάτων – όχι απλώς για chatbots που σκοτώνουν την ανία. Για εργαλεία εκπαίδευσης και χειραφέτησης – όχι για εργαλεία πολέμου.
