Το παρακάτω κείμενο είναι βασισμένο στην εισήγηση του Γιάννη Καψάλη στη συζήτηση με τίτλο «Το αόρατο κόστος της ΑΙ», που πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του 33ου κάμπινγκ Antinazizone-YRE. Μπορείτε να βρείτε όλες τις εισηγήσεις του κάμπινγκ εδώ.
Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης (AI) προβάλλεται ως μια κορυφαία τεχνολογική τομή των καιρών μας, ικανή να μετασχηματίσει εκ βάθρων την εργασία, την επικοινωνία και την επίλυση δυσεπίλυτων ζητημάτων. Ωστόσο, πίσω από τις δυνατότητες των μοντέλων αυτών ελλοχεύει ένα δυσβάσταχτο κόστος: υπέρογκες ενεργειακές απαιτήσεις, τεράστια κατανάλωση νερού και αφόρητες πιέσεις στις τοπικές κοινωνίες που φιλοξενούν τα data centers, μέσα σε ένα οικονομικό πλαίσιο αστρονομικών επενδύσεων. Το διακύβευμα, λοιπόν, δεν αφορά την άρνηση της τεχνολογίας, αλλά το ποιον σκοπό τελικά εξυπηρετεί, ποιος πληρώνει το περιβαλλοντικό τίμημα και ποιος στο τέλος θα καρπωθεί τα κέρδη της.
Αρχικά πρέπει να ξεκαθαρίσουμε η ΑΙ τεχνολογία είναι μια αναγκαία και πολύ χρήσιμη τεχνολογική εξέλιξη που αν χρησιμοποιηθεί προς το όφελος της κοινωνίας και όχι ως ένα μέσο για να πλουτίσουν οι μεγαλοεπενδυτές και το μεγάλο κεφάλαιο, μπορεί να προσφέρει πολλές διευκολύνσεις στην καθημερινή ζωή και να βοηθήσει στην επιτάχυνση άλλων τεχνολογικών επιτευγμάτων. Η κριτική που ασκείται προς την ΑΙ, απέχει πολύ από το λουδιτισμό ή τον αφορισμό της τεχνολογικής αυτής εξέλιξης (οι Λουδίτες ήταν ένα κίνημα που ξεκίνησε τον 19o αιώνα στην Αγγλία από υφαντουργούς οι οποίοι εξεγέρθηκαν κατά των νεοκατασκευασθέντων μηχανημάτων της βιομηχανικής επανάστασης).
***
Για να λειτουργήσουν τα μοντέλα της ΑΙ, χρειάζονται τεράστια υπολογιστική ισχύ που άμεσα σημαίνει ότι χρειάζονται και τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας. Οι εταιρείες ΑΙ, χτίζουν τα δικά τους data centers ώστε να μπορούν να υποστηρίξουν τις ανάγκες του και να μην εξαρτώνται από ανταγωνιστές όπως η Google ή η Amazon που έχει ήδη μια εκτεταμένη υποδομή σε data centers. Πολλά από τα data centers χτίζονται στην Αμερική και συγκεκριμένα σε περιοχές όπου η γη είναι φθηνή όπως η Nevada και η Arizona ή σε πολιτείες όπου οι εταιρείες ΑΙ απολαμβάνουν μεγάλες φοροαπαλλαγές.
Μερικά μεγέθη που θα βοηθήσουν να καταλάβουμε το εύρος των αναγκών που έχει η ΑΙ: με τους σημερινούς ρυθμούς ανάπτυξης, η AI θα επιβαρύνει την ατμόσφαιρα με 100 εκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα μέχρι το 2030, μέγεθος που αντιστοιχεί στους ρύπους 10 έως 15 εκατομμυρίων οχημάτων στους δρόμους των ΗΠΑ. Όσον αφορά την ηλεκτρική ενέργεια μόνο το ChatGPT της OpenAI, καταναλώνει ετησίως αντίστοιχη ποσότητα ενέργειας με αυτήν που επαρκεί για να καλύψει τις ετήσιες οικιακές ανάγκες σε ηλεκτρικό ρεύμα σχεδόν 3 εκατομμυρίων ανθρώπων στην Υποσαχάρια Αφρική. Οι ΗΠΑ θα καταναλώνουν περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια για data centers από ό,τι για την παραγωγή αλουμινίου, χάλυβα, τσιμέντου, χημικών ουσιών και όλων των άλλων ενεργοβόρων αγαθών μαζί.
***
Ένας επιπλέον φυσικός πόρος που καταναλώνεται σε μεγάλες ποσότητες από τα data centers είναι το νερό το οποίο χρησιμοποιείται για την ψύξη των υπολογιστικών συστημάτων. Υπολογίζεται ότι η ετήσια κατανάλωση νερού για τις ανάγκες της ΑΙ αναμένεται να αγγίξει τα 731 έως 1.125 εκατομμύρια κυβικά μέτρα, ποσότητα ίση με τις οικιακές ανάγκες 6 έως 10 εκατομμυρίων Αμερικανών πολιτών. Αξίζει να σημειωθεί ότι σε πολλές περιοχές όπου έχουν χτιστεί data centers η τοπική κοινωνία έχει βρεθεί χωρίς νερό καθώς τα data center παίρνουν προτεραιότητα στην παροχή.
Όπως καταλαβαίνουμε η επιβάρυνση στο περιβάλλον για να λειτουργεί το ΑΙ είναι σημαντική. Γίνεται μία προσπάθεια να πιεστούν οι ΑΙ εταιρείες να επενδύσουν η να στηριχτούν σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αλλά στην Αμερική του Τραμπ και του drill baby drill, η απεξάρτηση από τους υδρογονάνθρακες γίνεται όλο πιο δύσκολη.
***
Παρακάτω θα αναφερθούν κάποια οικονομικά μεγέθη που αφορούν τις εταιρείες AI. Συνολικά οι εταιρείες ΑΙ έχουν επενδύσει, 1.5 τρισεκατομμύρια ενώ ο συνολικός τζίρος φτάνει μόλις τα 770 δισεκατομμύρια. Ενδεικτικά η Amazon έχει κάψει περίπου 273 δισεκατομμύρια δολάρια σε υποδομές τεχνητής νοημοσύνης, ενώ έχει δημιουργήσει μόνο 40 δισεκατομμύρια δολάρια σε έσοδα από την τεχνητή νοημοσύνη. Η μητρική εταιρεία της Google, Alphabet, παρουσιάζει έλλειμμα 227 δισεκατομμυρίων δολαρίων, έχοντας δαπανήσει 287 δισεκατομμύρια δολάρια για να κερδίσει 60 δισεκατομμύρια δολάρια. Οι αριθμοί της Meta είναι ακόμη χειρότεροι – 230 δισεκατομμύρια δολάρια δαπανήθηκαν, 3 δισεκατομμύρια δολάρια κερδήθηκαν. Παράλληλα πολλές εταιρείες ΑΙ σκοπεύουν να βγουν σε δημόσια προσφορά δλδ, στο χρηματιστήριο με αξίες που αγγίζουν 28 φορές τον ετήσιο τζίρο τους, ενώ συνήθως οι εταιρείες τεχνολογίας αποτιμούνται σε χρηματιστηριακή αξία 5-8 φορές του τζίρου τους. Τι σημαίνουν αυτά τα νούμερα; Ότι το μεγάλο κεφάλαιο έχει κάνει ένα μεγάλο ποντάρισμα/τζογάρισμα στην ΑΙ και προσπαθεί να πολλαπλασιάσει τα λεφτά του στις πλάτες της παγκόσμιας γνώσης. Γιατί όλα τα μοντέλα ΑΙ έχουν αναπτυχθεί χρησιμοποιώντας τα δεδομένα και τις γνώσεις που όλοι εμείς έχουμε παράξει χωρίς να πληρώσουν ούτε ένα σεντ για αυτό.
***
Δυστυχώς το σύστημα που διαμορφώνεται σήμερα ήδη συγκεντρώνει την ισχύ προς τα πάνω, μετακυλίοντας ταυτόχρονα το περιβαλλοντικό κόστος και τους κινδύνους της πληροφορίας στην υπόλοιπη κοινωνία. Στο περιβαλλοντικό σκέλος, αυτό που πρέπει να διεκδικήσουμε είναι τα κέντρα δεδομένων να καταναλώνουν αποκλειστικά ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να χτίζονται σε περιοχές που το κλίμα ή οι γεωλογικές συνθήκες ευνοούν την κατασκευή τους. Παράλληλα να υπάρχουν ανεξάρτητες μελέτες και κεντρικός σχεδιασμός για το που θα δημιουργηθούν τα κέντρα δεδομένων και η τελική απόφαση να εξαρτάται και από τη σύμφωνη γνώμη των τοπικών κοινωνιών. Δεν πρέπει να αφήσουμε τις εταιρείες ΑΙ να κάνουν ότι θέλουν. Προτεραιότητα πρέπει να είναι το όφελος των κοινωνιών και όχι το κέρδος. Το περιβαλλοντικό κόστος που θα πληρώσουμε πρέπει να γυρίσει στην κοινωνία ως πολλαπλάσιο όφελος στις ζωές μας και να είναι διαθέσιμα σε όλο το λαό. Ειδικά σε αυτή τη φάση που τα οφέλη της ΑΙ πέρα από τον τομέα του κώδικα δεν είναι ξεκάθαρα, πρέπει να είμαστε προσεκτικοί όσον αφορά τις θυσίες που είμαστε διατεθειμένοι να κάνουμε. Στη γενικότερη εικόνα το ελάχιστο για το οποίο μπορούμε να παλέψουμε, είναι ο δημοκρατικός έλεγχος των εταιρειών αυτών και αντί ενός οικονομικού μοντέλου που στοχεύει στον υπερπλουτισμό του κεφαλαίου να διεκδικήσουμε μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης ανοιχτά κώδικα τα οποία να είναι ελεύθερα και προσβάσιμα σε όλους.
Πηγές:
- United Nations University – ENVIRONMENTAL COST OF AI’S ENERGY USE
- nature.com: Environmental impact and net-zero pathways for sustainable artificial intelligence servers in the USA
- eenews.net: 3-year study maps CO2 spikes from AI data center boom
- isaiprofitable.com
- netzeroinsights.com: The Environmental Cost of Data Centers
- greenpeace.org: The energy and environmental impact of AI and how it undermines democracy
