Ονομάζεται Λέιλα Σαλμάν, και είναι μόνιμη εκπαιδευτικός ΠΕ78 (Κοινωνικών Επιστημών) Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Έχει σπουδάσει Νομική Σχολή στο ΑΠΘ στη Θεσσαλονίκη και διδάσκει το μάθημα της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής στη Γ΄ Γυμνασίου. Μένει μόνιμα στο Ρέθυμνο της Κρήτης. Και εργάζεται σε σχολείο σε ένα χωριό στα πέριξ του Ρεθύμνου.
Στην συνέντευξη που ακολουθεί μας περιγράφει ένα πολύ ζωντανό παράδειγμα αντιφασιστικής ενημέρωσης και αντιπαράθεσης μέσα στο σχολείο με παρόντες φασίστες μαθητές.
- Υπήρχε παρουσία ή δράση φασιστών μαθητών μέσα στο σχολείο; Με ποιο τρόπο εμφανιζόντουσαν; Δήλωναν μέλη της ΧΑ;
Η παρουσία μαθητών με φασιστικές/ακροδεξιές απόψεις ήταν πολύ έντονη τη φετινή σχολική χρονιά με σημαντική διαφορά σε σχέση με προηγούμενα σχολικά έτη. Φέτος υπήρχαν σε κάθε τμήμα περίπου 5-7 μαθητές. Οι 2-3 ήταν πιο φανατισμένοι και οι υπόλοιποι ακολουθούσαν… Ορισμένες παραβατικές συμπεριφορές συνδέονταν με τις ιδέες τους αλλά σε γενικές γραμμές η δράση τους περιοριζόταν κυρίως στο να κάνουν αισθητή την παρουσία τους. Χειρονομίες, συντονισμένα συνθήματα σαν αγέλη, τραγούδια της ΧΑ, σύμβολα στα θρανία και στους τοίχους, καθαρός φασιστικός λόγος και ρητορική μίσους. Βίαιος λόγος, σκληρός και χωρίς συναίσθημα. Από 14-15 χρονών παιδιά. Δεν δήλωναν μέλη της ΧΑ. Ίσως περιμένουν να αποφυλακιστεί ο αρχηγός…
- Πως ακριβώς οργανώθηκε η συζήτηση με την Χρύσα Παπαδοπούλου και τον Κώστα Σκαρμέα;
Δεν μπορούσαμε να κάνουμε πως δεν ακούμε. Θα ήταν το πιο εύκολο. Πολλοί συνάδελφοι/ισσες έλεγαν ότι είναι αντίδραση της εφηβείας και θα τους περάσει. Άλλοι ότι επειδή βλέπουν ότι αντιδράω και με ενοχλεί, εκφράζονται πιο έντονα σε μένα και στο μάθημά μου. Άλλοι ότι δεν έχουν παρατηρήσει τίποτα και πέφτουν από τα σύννεφα. Προβληματιστήκαμε με τους συναδέλφους/ισσες που είναι πιο ευαισθητοποιημένοι/ες με το θέμα του φασισμού, συζητήσαμε πολύ για να κατανοήσουμε την έκταση του φαινομένου, συζητήσαμε με συναδέλφους/ισσες από άλλα σχολεία αλλά και με το σωματείο μας. Διαπιστώσαμε ότι το φαινόμενο είναι γενικό και παρατηρείται σε μικρότερο ή σε μεγαλύτερο βαθμό σε όλα τα σχολεία.
Μίλησα προσωπικά με τους γονείς των παιδιών, οργάνωσα ενημερωτικές παρουσιάσεις (την γιορτή της 17 Νοέμβρη, την Παγκόσμια Ημέρα Μνήμης κατά του Ολοκαυτώματος κλπ), η 5ήμερη εκδρομή τους επιλέχθηκε να γίνει στο Άουσβιτς και άλλα πολλά στην καθημερινότητα του σχολείου. Κάτι όμως έλειπε… Και αυτό που έλειπε ήταν ότι οι μαθητές αδυνατούσαν να κάνουν ευθεία σύνδεση του φασισμού-ναζισμού με τον νεοναζισμό του σήμερα και την εγκληματική δράση της ΧΑ.
Επίσης, παρακολούθησα φέτος ένα χρησιμότατο σεμινάριο του κου Παπαιωάννου που απευθυνόταν σε εκπαιδευτικούς που αντιμετωπίζουν φαινόμενα φασισμού στο σχολείο και άρχισα να συμμετέχω στην αντιφασιστική ομάδα εκπαιδευτικών Ρεθύμνου, μήπως μπορέσω να αντιμετωπίσω το φαινόμενο. Η ζωή μου καθημερινά είχε δυσκολέψει πάρα πολύ και κατάλαβα ότι ζητά πιο συλλογική λύση.
Στην αντιφασιστική συνέλευση αποφασίσαμε να καλέσω στο σχολείο ομιλητές, ειδικούς, για να μιλήσουν με απλά λόγια στα παιδιά για τη Χρυσή Αυγή. Την κα Χρύσα Παπαδοπούλου, την επέλεξα καθώς πριν 20 χρόνια σπουδάζαμε μαζί στη Νομική και κάναμε παρέα και είναι ένας άνθρωπος που έχω σε ιδιαίτερη εκτίμηση. Η κα Χρύσα Παπαδοπούλου (δικηγόρος της οικογένειας του Παύλου Φύσσα στη δίκη της ΧΑ) πρότεινε και τον κο Σκαρμέα (δικηγόρο των Αιγύπτιων αλιεργατών στη ίδια δίκη), και όπως αποδείχθηκε ήταν πολύ σοφή επιλογή. Οπότε αποφασίστηκε να τους προσκαλέσουμε ως αντιφασιστική ομάδα εκπαιδευτικών και να οργανώσουμε δύο παράλληλες εκδηλώσεις. Η μια θα λάμβανε χώρα στο σχολείο μου, και η άλλη, θα ήταν μια ανοιχτή εκδήλωση για το κοινό.
Για την εκδήλωση στο σχολείο, στην αρχή είχα την ενημέρωση ότι χρειάζεται επίσημη άδεια από τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, την οποία έστειλα σε συνεργασία με τη διεύθυνση του σχολείου, αναμένοντας έγκριση. Τελικά, από τη ΔΔΕ μας πληροφόρησαν ότι είναι θέμα κάθε σχολικής μονάδας. Η πρόταση πέρασε από το Σύλλογο Διδασκόντων, ο οποίος αποφάσισε ομόφωνα και η απόφαση έλαβε αριθμό πρωτοκόλλου. Διεξήχθη στα πλαίσια του μαθήματος Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή και των δράσεων του ενεργού πολίτη, στη θεματική «Δικαιοσύνη και Θεσμοί», που είχα αναλάβει. Στην εκδήλωση συμμετείχε όλη η Γ΄ Τάξη, περίπου 80 μαθητές/τριες, στην αίθουσα εκδηλώσεων του σχολείου μας και διήρκεσε 2 διδακτικές ώρες. Εγώ συντόνιζα και 5-6 καθηγητές/τριες, φρόντισαν για την τήρηση της τάξης και της απαραίτητης ησυχίας κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης.
Για την ανοιχτή εκδήλωση, απευθυνθήκαμε στην ΕΛΜΕ Ρεθύμνου και τη ΣΕΠΕΡ, τα σωματεία εκπαιδευτικών δευτεροβάθμιας και πρωτοβάθμιας του Ρεθύμνου, ώστε να καλυφθούν τα έξοδα μετακίνησης και διαμονής των ομιλητών. Χωρίς τη αμέριστη στήριξη των σωματείων μας δεν θα μπορούσε να είχε γίνει με κανέναν τρόπο καμία από τις δύο εκδηλώσεις.
- Ποια ήταν η αντίδραση των μαθητών; Τι ερωτήσεις έκαναν;
Η εκδήλωση είχε την μορφή ερωταπαντήσεων. Οι ομιλητές δεν επέλεξαν να κάνουν εισηγήσεις, ούτε να χρησιμοποιήσουν τεχνικά μέσα. Έδωσαν το λόγο στους μαθητές να απευθύνουν τις ερωτήσεις τους και απαντούσαν με ειλικρίνεια και ευθύτητα σε όλες τις ερωτήσεις. Η τουλάχιστον σε όσες είναι δυνατόν να απαντηθούν… Μερικές θεματικές που προέκυψαν ήταν η προσωπικότητα του Παύλου Φύσσα, ο τρόπος δολοφονίας του, ο τρόπος με τον οποίο στο Εφετείο αποδείχθηκε ότι η ΧΑ είναι εγκληματική οργάνωση, το γιατί είναι ναζιστική οργάνωση και το γιατί οι αρχηγοί είναι στη φυλακή.
Οι περισσότεροι μαθητές που συμμετείχαν ενεργά ήταν οι μαθητές με φασιστικές απόψεις. Οι υπόλοιποι μαθητές φαινόταν σαν να μην γνώριζαν τι είναι η Χ.Α. και όταν κατάλαβαν απόρησαν με τους συμμαθητές τους πώς είναι δυνατόν να πιστεύουν σε κάτι τέτοιο… Παρακολουθούσαν με απόλυτη προσοχή και συγκέντρωση, αποσβολωμένοι θα έλεγα.
Επίσης εκτίμησαν ιδιαίτερα το γεγονός ότι οι ομιλητές είχαν έρθει από την Αθήνα με το αεροπλάνο, μόνο για να μιλήσουν στους ίδιους για αυτό το θέμα.
- Οι φασίστες μαθητές πως αντέδρασαν;
Οι μαθητές με φασιστικές ιδέες, προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να αναιρέσουν/αμφισβητήσουν τα λεγόμενα των ομιλητών. Το καλό είναι ότι η συζήτηση κρατήθηκε σε πολιτισμένο επίπεδο και οι ερωτήσεις θέτονταν με ευγένεια. Αποχωρώντας από την αίθουσα στο τέλος της εκδήλωσης, φώναζαν συνθήματα της Χ.Α. και «Θα το κάψουμε το μπ…..λο…». Παρόλα αυτά ήταν 8 μαθητές στους 80. Οι άλλοι που τους υποστηρίζουν νομίζω πως σοκαρίστηκαν από όσα άκουσαν και έμαθαν και δεν εκφράστηκαν καθόλου.
- Η έκθεση που τους αναθέσατε τι θέμα είχε και τι έδειξε;
Την επομένη ανατέθηκε στους μαθητές/τριες έκθεση με θέμα: «Τι έμαθα από την εκδήλωση;» Επέλεξα το γραπτό λόγο κατά τη διάρκεια του μαθήματος (και όχι στο σπίτι για ευνόητους λόγους) γιατί ο τρόπος με τον οποίο εκφράζονται σε συζήτηση οι φασίστες επικαλύπτει όλες τις υπόλοιπες απόψεις και τα υπόλοιπα παιδιά συνήθως δεν μπορούν ή δεν θέλουν να εκφραστούν καθόλου… Πάνω από 70 μαθητές έγραψαν πολύ όμορφα λόγια τόσο για την πρωτοβουλία να καλέσω τους ομιλητές όσο και για όσα έμαθαν. Πέτυχε το σκοπό της η εκδήλωση, γιατί κατέγραψαν όλα όσα έμαθαν και είναι ακριβώς αυτά που είχε η παρέμβαση ως αρχικό στόχο.
- Υπήρχε επίδραση στους φασίστες μαθητές;
Μια μητέρα ήρθε αυτοπροσώπως στο σχολείο για να με συγχαρεί για την πρωτοβουλία και την υλοποίηση, και με ενημέρωσε ότι το παιδί της είναι πιο δεκτικό στη συζήτηση μετά την ομιλία των δικηγόρων… Οι υπόλοιποι μου έγραψαν τον ύμνο της ΧΑ και ότι δεν έμαθαν τίποτα απολύτως… Πιστεύω όμως ότι όλοι όσοι έχουν επηρεαστεί από αυτή τη ιδεολογία και την πρακτική της ΧΑ, άλλος λιγότερο και άλλος περισσότερο, επηρεάστηκαν χωρίς να μπορούν να συνειδητοποιήσουν στην παρούσα φάση πώς και με ποιο τρόπο
- Τι νομίζετε ότι πρέπει να γίνει στα σχολεία για την αντιμετώπιση του νεοφασιστικού φαινομένου;
Θεωρώ ότι το σχολείο πρέπει να γίνει δημοκρατικό, με την ουσιαστική έννοια του όρου. Να συμμετέχουν ενεργά στις αποφάσεις, να αναλαμβάνουν ρόλους και να νιώθουν μέλη μιας κοινότητας όλοι/ες οι μαθητές/τριες και ιδιαίτερα οι συγκεκριμένοι. Επίσης ένας κούκος δε φέρνει την άνοιξη. Το ζήτημα του φασισμού είναι τόσο σοβαρό, που πρέπει να γίνει πρώτιστο θέμα σε όλη τη σχολική κοινότητα. Το σύνολο των συλλόγων διδασκόντων σε συνεργασία με το σύλλογο γονέων και κηδεμόνων πρέπει να σταθεί καθαρά μπροστά στο τέρας. Εγώ ήμουν τυχερή γιατί κανείς δεν μου στάθηκε εμπόδιο, ούτε η διεύθυνση ούτε ο σύλλογος διδασκόντων. Θέλει όμως ενεργή προσπάθεια από όλες και όλους. Με συντονισμένο κόπο και χωρίς φόβο θα καταφέρουμε να σωθεί η νέα γενιά.
Ευχαριστώ πάρα πολύ για την συνέντευξη, ελπίζω να έβαλα με τον τρόπο μου ένα λιθαράκι εμπειρίας και καλής πρακτικής απέναντι στο φασισμό στα σχολειά μας.
