Το κείμενο που ακολουθεί είναι βασισμένο στην τοποθέτηση του συντρόφου Ανδρέα Παγιάτσου στην εκδήλωση της Πρωτοβουλίας για μια Νέα Ενωτική και Ανατρεπτική Αριστερά στο Πάντειο Πανεπιστήμιο το Σάββατο 17.10.2026.
Στο site του «Ξ» έχουν ήδη αναρτηθεί τις προηγούμενες μέρες οι ομιλίες των κεντρικών εισηγητών, Κώστα Μάρκου και Ελένης Μήτσου. Μπορείτε να παρακολουθήσετε ολόκληρη την εκδήλωση στο διαδίκτυο, εδώ.
Συντρόφισσες και σύντροφοι
Ζούμε σε μία εποχή η οποία προσφέρει τεράστιες ευκαιρίες για τις επαναστατικές ιδέες με την έννοια ότι οι ιδέες αυτές είναι επίκαιρες όσο ποτέ. Την ίδια αυτή εποχή όμως η επαναστατική αριστερά αντιμετωπίζει μερικές από τις πιο μεγάλες δυσκολίες της ιστορίας της.
Εδώ υπάρχει μία αντίφαση η οποία ασφαλώς έχει την ερμηνεία της. Από τη μία μας βαραίνουν κάποιες ιστορικές ήττες που κάνουν την εμπιστοσύνη στην Αριστερά να βρίσκεται σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα. Μία τέτοια ιστορική ήττα ήταν κατάρρευση του Σταλινισμού, όπως έχει ήδη αναφέρει προηγούμενος ομιλητής. Μια άλλη ιστορικής σημασίας ήττα, ήταν η αδυναμία του κινήματος διεθνώς να αντιμετωπίσει την κρίση του 2007-8-9 μέσα από τα μεγάλα κινήματα των χρόνων που ακολούθησαν (συμπεριλαμβανομένων των επαναστάσεων στον αραβικό κόσμο που οδηγήθηκαν τελικά σε ήττα).
Έχουμε την ευθύνη να αναγνωρίσουμε τις δυνατότητες που μας προσφέρει η εποχή μας. Τις οποίες βλέπουμε να προκύπτουν διαρκώς μέσα από τα τεράστια και εκρηκτικά κινήματα στον πλανήτη, από τη μία άκρη μέχρι την άλλη με μια πρωτοφανή «τακτικότητα». Αυτή την περίοδο βλέπουμε τη νέα γενιά, την Gen Z, που ήδη μας έδωσε σπουδαία δείγματα αγώνων και την προηγούμενη χρονιά, να βρίσκεται στους δρόμους απ’ άκρη σ’ άκρη στην Ευρώπη: Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Γερμανία, Αλβανία κοκ. Με τάσεις επέκτασης και σε άλλες χώρες.
Έχουμε την ίδια στιγμή την ευθύνη να αναγνωρίσουμε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε λόγο της απαξίωσης της Αριστεράς – κάτι που κάνει τη δουλειά μας δύσκολη. Ζούμε μια απαξίωση της Αριστεράς που έχει να κάνει με τις προδοσίες και τα ξεπουλήματα τύπου ΣΥΡΙΖΑ αλλά και με τον κατακερματισμό της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς – που βλέπουμε παντού κι όχι μόνο στην Ελλάδα.
Το αποτέλεσμα όλων αυτών είναι, παρά τους μεγάλους κοινωνικούς αγώνες, να βλέπουμε την Ακροδεξιά να αποτελεί την κύρια δύναμη που ωφελείται κοινωνικά και εκλογικά.
Έχουμε την ευθύνη εξετάσουμε αυτοκριτικά όλα τα εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν στο παρελθόν και να κάνουμε τις απαιτούμενες διορθώσεις, για να μπορέσει η δική μας Αριστερά να μιλήσει τη γλώσσα των εργατικών στρωμάτων, ιδιαίτερα της νέας γενιάς, και να θέσει τις βάσεις για το μέλλον – για μια αριστερά «που δεν ξεπουλάει και δεν ξεπουλιέται», που θα φέρει δηλαδή σε πέρας το μεγάλο έργο της ανατροπής του καπιταλισμού και του χτισίματος της σοσιαλιστικής-κομμουνιστικής κοινωνίας.
***
Ο καπιταλισμός δεν έχει τρόπο να ξεφύγει από την κρίση που τον μαστίζει. Και αυτό θα μας παρέχει δυνατότητες ξανά και ξανά, καθώς και τον χρόνο για να κάνουμε τις απαιτούμενες προσαρμογές.
Όπως αναφέρθηκε ήδη από τους εισηγητές, ζούμε στην εποχή των χαμηλότερων ρυθμών ανάπτυξης στην ιστορία του καπιταλισμού, με την πιο μεγάλη υπερχρέωση στην ιστορία του, με την πιο μεγάλη κρίση που αντιμετώπισε το περιβάλλον εδώ και χιλιάδες χρόνια, με οξύτατους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς και πολέμους. Και συμπληρωματικά σε αυτά έρχεται η χιονοστιβάδα της Τεχνητής Νοημοσύνης και της ρομποτικής.
Είναι πραγματικά επικίνδυνο αυτό που ετοιμάζει ο καπιταλισμός για την ανθρωπότητα, στον βαθμό που δεν το εμποδίσουν οι δυνάμεις του εργατικού κινήματος και της Αριστεράς. Μέσα στην επόμενη δεκαετία υπολογίζεται ότι θα μπούνε στην παραγωγή ένα δισεκατομμύριο ανθρωπόμορφα ρομπότ εξοπλισμένα με τεχνητή νοημοσύνη (σύμφωνα με άλλους θα χρειαστούν δύο δεκαετίες γι’ αυτό – η ουσία παραμένει η ίδια).
Είναι αστείο να θεωρεί κανείς ότι αυτό δεν θα έχει σεισμικές συνέπειες στις εργασιακές συνθήκες, πέρα από όλα τα άλλα – τις συνέπειες στο περιβάλλον, την δημιουργία των data centers που θα απορροφούν τεράστια ενέργεια και θα εξαντλούν τα αποθέματα νερού ολόκληρων περιοχών, κοκ.
Υπάρχει όμως ένας ακόμα κίνδυνος που αποκτά όλο και μεγαλύτερες διαστάσεις την τελευταία περίοδο, και αυτός είναι να τεθεί η τεχνητή νοημοσύνη εκτός ελέγχου. Ο κίνδυνος είναι πραγματικός, αν δεν υπάρξουν γρήγορα και αποφασιστικά μέτρα ελέγχου της ΤΝ. Η κυβέρνηση Τραμπ αρνείται να προχωρήσει σε μέτρα, λόγω του ανταγωνισμού με την Κίνα. Ο Μπιλ Γκέιτς στην τελευταία του τοποθέτηση είπε ότι η ΤΝ είναι το πιο επικίνδυνο εργαλείο που δημιούργησε ποτέ ο άνθρωπος, το οποίο μπορεί να στραφεί ενάντια στο ανθρώπινο είδος, αν δεν παρθούν μέτρα τώρα, χωρίς να υπάρχει τρόπος να ελεγχθεί, μετά από κάποιο στάδιο.
Για μία ακόμη φορά ο καπιταλισμός μας δείχνει το πραγματικό, παρανοϊκό του πρόσωπο: μια νέα τεχνολογική εξέλιξη η οποία μπορεί να αποτελέσει για την ανθρωπότητα ευλογία, βάζοντας τις μηχανές να κάνουν την δουλειά που σήμερα κάνει ο άνθρωπος για την επιβίωση και αναπαραγωγή του, κινδυνεύει να μετατραπεί σε εφιάλτη και κατάρα.
Αυτά, όπως και πολλά άλλα που ήδη αναφέρθηκαν, με κατεξοχήν τη φτώχεια, την ακρίβεια και τον πόλεμο, καθορίζουν συνειδήσεις. Και αποτελούν το υπόβαθρο πίσω από αυτά τα φανταστικά κινήματα οποία βλέπουμε σήμερα (και χτες και προχτές) να αναπτύσσονται.
Τα κινήματα που βλέπουμε σήμερα στη μια χώρα μετά την άλλη, μπορεί να αποτελέσουν τη βάση στην επόμενη περίοδο για μία τρίτη γενιά αριστερών σχηματισμών.
Η προηγούμενη γενιά αποτελούνταν από κόμματα όπως ο ΣΥΡΙΖΑ, το Ποδέμος και άλλα πολλά παρόμοια, τα οποία γεννήθηκαν μέσα από την κρίση του 2007-8-9 (εμείς στην Ελλάδα το ζήσαμε σαν κρίση χρέους από το 2010 και μετά) και τα μεγάλα κινήματα που ακολούθησαν διεθνώς. Αυτή η Αριστερά έχει απαξιωθεί στη συνείδηση του της κοινωνίας γιατί πρόδωσε τα οράματα της.
Τα μεγάλα κινήματα όμως δημιουργούν τις προϋποθέσεις για να εμφανιστούν σε κάποια στιγμή αριστερά κόμματα. Και βλέπουμε κάποια πρώτα σημαντικά παραδείγματα. Βλέπουμε τι γίνεται σήμερα στην Αμερική, με την εμφάνιση του DSA και νίκες όπως αυτή του Ζόραν Μαμντάνι που κέρδισε την δημαρχία της Νέας Υόρκης.
Πρόσφατα είχαμε μια ακόμη πολύ μεγάλη ιστορική επιτυχία στο Βερολίνο, με το Die Linke (το κόμμα της Αριστεράς) να εκλέγεται πρώτη δύναμη, με επικεφαλής μια μετανάστρια από την Τουρκία.
Ας σημειώσουμε ότι τον τελευταίο χρόνο περίπου, το Die Linke διπλασίασε τα μέλη του μέσα από μία μαζική είσοδο νεολαίας στις γραμμές του – μιας νεολαίας που αναζητά ριζοσπαστικές διεξόδους και είναι ήδη στους δρόμους ενάντια στον μιλιταρισμό.
Νέα αριστερά κόμματα θα εμφανιστούν κάποια στιγμή και αλλού. Αλλά ας μην υπάρχει καμία αυταπάτη. Θα είναι όλα ρεφορμιστικά. Δεν θα λύσουν, δηλαδή, το πρόβλημα που εμείς προσπαθούμε να λύσουμε, της απουσίας του υποκειμενικού, επαναστατικού, παράγοντα.
Απέναντι σε αυτά τα νέα σχήματα/κόμματα οι επαναστάτες-σοσιαλιστές-μαρξιστές-κομμουνιστές οφείλουμε να έχουμε μια προσεγγιστική στάση. Κι αυτό μας φέρνει στο θέμα της τακτικής του Ενιαίου Μετώπου. Το Ενιαίο Μέτωπο, εξ ορισμού, αποτελεί συνεργασία ανάμεσα στους επαναστάτες Μαρξιστές με δυνάμεις στον χώρο του ρεφορμισμού.
Ασφαλώς υπάρχουν όροι και προϋποθέσεις για τη συνεργασία με ρεφορμιστικές δυνάμεις. Και στις συγκεκριμένες συνθήκες της εποχής που ζούμε στην Ελλάδα ο απαραίτητος όρος και προϋπόθεση, η κόκκινη γραμμή για οποιαδήποτε συνεργασία της πρωτοβουλίας μας πρέπει να είναι το να μην έχει υπάρξει συμμετοχή σε μνημονιακές κυβερνήσεις, είτε σαν πολιτικός φορέας είτε σαν άτομα.
Και βέβαια η ανεξαρτησία των Μαρξιστών είναι όρος απαράβατος σε οποιουδήποτε είδους συνεργασία ή συμμαχία με ρεφορμιστικές δυνάμεις.
Η συντρόφισσα από την ΑΝΤΑΡΣΥΑ ανέφερε ότι πρέπει να είμαστε, σαν αντικαπιταλιστική αριστερά, ανεξάρτητοι απέναντι στο ΚΚΕ και το ΜΕΡΑ25.
Πολύ σωστά!
Ανεξάρτητοι όμως δεν σημαίνει να μην συνεργαζόμαστε.
Αντίθετα, αν οι σοσιαλιστές-επαναστάτες-κομμουνιστές θέλουν να τους κοιτάει η κοινωνία με σοβαρότητα, πρέπει να συνεργάζονται με άλλα ρεύματα μέσα στο εργατικό κίνημα που δεν είναι επαναστατικά – είναι δηλαδή ρεφορμιστικά. Ο «κανόνας» έχει ήδη αναφερθεί από τους εισηγητές: ενιαίο μέτωπο σημαίνει «βαδίζουμε χωριστά, χτυπάμε μαζί».
Αυτό έχουμε ευθύνη να κάνουμε ή καλύτερα να προτείνουμε και προς το ΚΚΕ και προς το ΜΕΡΑ25 και προς άλλες δυνάμεις: θα βαδίζουμε ξεχωριστά, είμαστε ανεξάρτητοι, αλλά προτείνουμε να χτυπάμε μαζί τον αντίπαλο, που είναι το κεφάλαιο και οι επιθέσεις που εξαπολύει διαρκώς εναντίον μας.
Οι δυνατότητες της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλες, αν μπορούσε μόνο να υιοθετήσει την τακτική του Ενιαίου Μετώπου και να απαλλαγεί από τον κατακερματισμό που την χαρακτηρίζει.
Πίσω από σχεδόν κάθε σημαντικό κίνημα όλων των τελευταίων χρόνων βρίσκονται οι δυνάμεις της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς. Όμως στο επίπεδο της κοινωνίας δεν εμφανίζει καθόλου μαζική απήχηση, η κοινωνία δεν παίρνει την αντικαπιταλιστική Αριστερά στα σοβαρά, δεν μπορούμε να κινητοποιήσουμε παρά μόνο κάποιες εκατοντάδες στην καλύτερη περίπτωση μερικές χιλιάδες άτομα ακόμα και για τα πιο σοβαρά θέματα. Στο δε εκλογικό επίπεδο τα αποτελέσματα είναι πενιχρά.
Όταν όμως μία φορά η αντικαπιταλιστική Αριστερά κατέβηκε ενωμένη και συνεργαζόμενη με ρεφορμιστικά ρεύματα όπως το ΜΕΡΑ25, τα αποτελέσματα ήταν ιστορικά. Αναφέρομαι βέβαια στις τοπικές εκλογές του 2023 (που έχουν ήδη αναφερθεί) όπου οι συνεργαζόμενες δυνάμεις μας πήραν πάνω από 6% στην Αθήνα, σχεδόν 6% στη Θεσσαλονίκη και πάρα πολύ αξιόλογα ποσοστά όπου και αν κατέβηκαν.
Οι δυνατότητες λοιπόν είναι εδώ, συντρόφισσες και σύντροφοι. Ας βγάλουμε τα απαραίτητα συμπεράσματα. Ας κάνουμε τις απαραίτητες προσαρμογές.
Και ας βγούμε στην κοινωνία, να εμπλακούμε στα κινήματα που υπάρχουν και στα νέα που μπορούμε να δημιουργήσουμε. Εκεί θα κριθούμε.
Μπορεί να έχουμε ακόμα και το καλύτερα επεξεργασμένο πολιτικό πρόγραμμα – αυτό δεν φτάνει. Η επιτυχία μας θα εξαρτηθεί από το βαθμό στον οποίο δείξουμε στην κοινωνία, στα εργατικά-λαϊκά στρώματα, ειδικά τη νέα γενιά, ότι μιλάμε τη γλώσσα της και ξέρουμε να παλεύουμε με τον καλύτερο τρόπο για τα προβλήματά που την απασχολούν.
