Flavia Rovella, Μπιλμπάο
«Η μαζική απεργία δεν είναι κάτι που μπορεί να “κατασκευαστεί” τεχνητά, ούτε να “αποφασιστεί” αυθαίρετα, ούτε να “διαδοθεί”. Είναι ένα ιστορικό φαινόμενο που, σε μια δεδομένη στιγμή, προκύπτει με ιστορική αναγκαιότητα από τις κοινωνικές συνθήκες».
— Ρόζα Λούξεμπουργκ, Η Μαζική Απεργία, 1906
«Τώρα κάνουμε μια γενική απεργία, αλλά θα πρέπει να κλιμακώσουμε την πίεση».
— Αλίθια ντελ Ρίο, Ένωση Ενοικιαστών Μαδρίτης, σε συνέντευξη στο El Salto, 9 Νοεμβρίου 2026
Στις 11 Νοεμβρίου, εκατομμύρια εργαζόμενοι συμμετείχαν στην πρώτη γενική απεργία στην Ισπανία εδώ και 14 χρόνια, προκαλώντας εκτεταμένη αναστάτωση στη λειτουργία της χώρας και ένταση στους δρόμους μέχρι αργά το βράδυ.
Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι κατέβηκαν στους δρόμους, με τους «επίσημους» αριθμούς της αστυνομίας να υποτιμούν κατά πολύ το μέγεθος των κινητοποιήσεων. Για άλλη μια φορά, η αστυνομία χρησιμοποίησε πλαστικές σφαίρες (plastic foam bullets) και δακρυγόνα, ενώ οι αρχές ανακοίνωσαν δεκάδες συλλήψεις.
Την απεργία στήριξαν οι δύο μεγαλύτερες συνδικαλιστικές συνομοσπονδίες της χώρας, UGT και CCOO, καθώς και οι ενώσεις ενοικιαστών, που αντιδρούν στην εκτίναξη των ενοικίων, τα οποία έχουν σχεδόν διπλασιαστεί μέσα σε μία δεκαετία.
Η απεργία ήρθε έπειτα από εβδομάδες κινητοποιήσεων, μετά την έξωση και τον θάνατο της 87χρονης Μαρικάρμεν Αμπασκάλ, αλλά και την απόρριψη από το κοινοβούλιο, τον προηγούμενο μήνα, κυβερνητικών διαταγμάτων για τις εξώσεις και τα ενοίκια. Οι εξελίξεις αυτές οδήγησαν τον πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ να προκηρύξει εκλογές για τις 29 Νοεμβρίου.
«Μισθοί, στέγαση και τιμές»
Πρόκειται για μια διαφορετική κατάσταση από τη συνηθισμένη, όπου τα συνδικάτα οργανώνουν την απεργία και τα κοινωνικά κινήματα έρχονται στη συνέχεια να την πλαισιώσουν. Ήταν η πρώτη 24ωρη γενική απεργία που στηρίχθηκε από τις CCOO και UGT από το 2012, με σύνθημα «Μισθοί, στέγαση και τιμές».
Αντί για μια κλασική απεργία που σχεδιάζεται από τα πάνω, αποκλειστικά από τις συνδικαλιστικές ηγεσίες, με τα κοινωνικά κινήματα να ακολουθούν, η συγκεκριμένη κινητοποίηση προωθήθηκε σε μεγάλο βαθμό από το κίνημα για τη στέγαση. Κεντρικό ρόλο έπαιξαν η Ένωση Ενοικιαστών (Sindicato de Inquilinas) και ευρύτερα οι οργανώσεις ενοικιαστών και τα κινήματα για το δικαίωμα στη στέγη. Για πρώτη φορά, το ζήτημα της στέγασης βρέθηκε στο επίκεντρο μιας γενικής απεργίας.
Μαζικές διαδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν σε όλη τη χώρα:
- Μαδρίτη: 120.000 διαδηλωτές, σύμφωνα με την κυβέρνηση. Η Ένωση Ενοικιαστών έδωσε αριθμούς που αυξάνονταν όσο περνούσε η ώρα: από 400.000 σε 600.000 και στη συνέχεια σε 750.000.
- Βαρκελώνη: 400.000, σύμφωνα με την Ένωση Ενοικιαστών της Καταλονίας, ενώ 55.000 ανέφεραν οι επίσημες αρχές (Sky News, El Correo).
- Μπιλμπάο: περίπου 50.000, σύμφωνα με τη δημοτική αστυνομία. Για μια πόλη περίπου 350.000 κατοίκων, πρόκειται για ιδιαίτερα μαζική συμμετοχή.
Σε αρκετές πόλεις σημειώθηκαν συγκρούσεις. Στη Μαδρίτη, η CCOO ανακοίνωσε ότι 13 άτομα χρειάστηκαν ιατρική περίθαλψη, αφού η αστυνομία έκανε χρήση δακρυγόνων εναντίον απεργιακών περιφρουρήσεων στην αγορά Mercamadrid. Τα συνδικάτα ανέφεραν επίσης τουλάχιστον οκτώ τραυματίες από αστυνομική επίθεση στις αμαξοστάσια των λεωφορείων.
Στη Βαρκελώνη, διαδηλωτές απέκλεισαν τον σταθμό Sants και τον αυτοκινητόδρομο AP-7 κοντά στη Χιρόνα. Στη Χώρα των Βάσκων έγιναν 16 συλλήψεις και τραυματίστηκαν εννέα αστυνομικοί της Ertzaintza, ενώ στην παλιά πόλη του Μπιλμπάο περίπου 100 απεργοί επιτέθηκαν σε καταστήματα που παρέμεναν ανοιχτά.
Αστυνομικές επιθέσεις και συλλήψεις αναφέρθηκαν επίσης σε Βαγιαδολίδ, Μάλαγα, Γρανάδα και Τολέδο. Το βράδυ, η διαδήλωση στη Μαδρίτη διακόπηκε πρόωρα έπειτα από αστυνομικές επιθέσεις και χρήση δακρυγόνων κοντά στην πλατεία Plaza de España. Στη Βαρκελώνη, μετά το τέλος της πορείας, ομάδες με καλυμμένα πρόσωπα έβαλαν φωτιά σε κάδους και προκάλεσαν ζημιές σε καταστήματα στην Passeig de Gràcia. Στο Βίγο, κατά τη διάρκεια της πορείας, έγινε επίθεση με εκρηκτικό μηχανισμό στα γραφεία της UGT.
Οι συλλήψεις αυξάνονταν όσο περνούσε η ημέρα: από τουλάχιστον 27 το μεσημέρι σε περισσότερες από 50 σύμφωνα με τις βραδινές αναφορές. Ο δήμαρχος της Βαρκελώνης ανακοίνωσε αργότερα ότι στην πόλη έγιναν περίπου 50 συλλήψεις.
Η ώθηση ήρθε από τα κάτω
Η ώθηση για την απεργία ήρθε από τα κάτω. Στις αρχές Οκτωβρίου, περίπου 500.000 άνθρωποι διαδήλωσαν στη Μαδρίτη για το δικαίωμα στη στέγαση. Όπως αναγκάστηκε να παραδεχτεί ακόμη και ο Τύπος, η μαζικότητα των κινητοποιήσεων ασκούσε πίεση στα συνδικάτα να προκηρύξουν απεργία.
Η έξωση και ο θάνατος της 87χρονης Μαρίκαρμεν Αμπασκάλ έγιναν σύμβολο αυτού του αγώνα. Η Ένωση Ενοικιαστών και άλλες κοινωνικές οργανώσεις κάλεσαν στη συνέχεια σε απεργία, αναγκάζοντας τις CCOO και UGT να συμμετάσχουν.
Η Ένωση Ενοικιαστών περιέγραψε την απεργία ως μια κινητοποίηση ενάντια στους ιδιοκτήτες ακινήτων, τους εργοδότες και όλες τις κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένης της σημερινής.
Η κυβέρνηση αναγνώρισε δημόσια τη νομιμότητα της απεργίας και εξέφρασε τη στήριξή της στα αιτήματα. Παρ’ όλα αυτά, απεργοί και συνδικαλιστές αντιμετώπισαν αστυνομική βία, με ξύλο, δακρυγόνα και άλλα μέσα διάλυσης των συγκεντρώσεων.
Η σημασία των συνδικάτων
Τα συνδικάτα έφεραν την απεργία μέσα στους χώρους εργασίας. Εκεί βρίσκεται η σημασία τους. Μια ένωση ενοικιαστών δεν μπορεί να σταματήσει τη λειτουργία ενός λιμανιού. Οι εργαζόμενοι που απεργούν μπορούν.
Σύμφωνα με τα στοιχεία των ίδιων των συνδικάτων, η συμμετοχή στην απεργία έφτασε το 70% στη Μαδρίτη, την Ανδαλουσία και την Αραγονία και το 84% στην Καταλονία, σύμφωνα με την CCOO. Στα λιμάνια η συμμετοχή έφτασε περίπου το 90%, στη βιομηχανία επεξεργασίας κρέατος το 85%, στην αποκομιδή απορριμμάτων το 82% και στον ενεργειακό τομέα το 75%. Στα εργοστάσια της Volkswagen Navarra και της Seat η παραγωγή σταμάτησε πλήρως.
Η βιομηχανική ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας μειώθηκε κατά περίπου 25%, ενώ το μετρό και τα λεωφορεία της Βαρκελώνης παρέμειναν εκτός λειτουργίας μέχρι το απόγευμα. Από την άλλη, οι εργοδότες ανέφεραν χαμηλή συμμετοχή στον κλάδο της εστίασης και της φιλοξενίας.
Στη Χώρα των Βάσκων, τα συνδικάτα ELA, LAB, ESK και Steilas προκήρυξαν τη δική τους απεργία και πραγματοποίησαν ξεχωριστές πορείες από τις CCOO και UGT. Η LAB ανέφερε ότι η επίδραση της απεργίας ήταν μικρότερη στις επιχειρήσεις Mercedes και Michelin.
Οι αριστερές εφημερίδες που τάσσονται υπέρ της ανεξαρτησίας της χώρας των Βάσκων στήριξαν ανοιχτά την απεργία. Η NAIZ, η ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας GARA, δεν κυκλοφόρησε την έντυπη έκδοσή της την Τετάρτη και έκανε εκτενή κάλυψη της κινητοποίησης. Περιέγραψε μια κινητοποίηση που παρέλυσε εργοστάσια, σχολεία και καταστήματα στις τέσσερις πρωτεύουσες της Χώρας των Βάσκων. Στο Μπιλμπάο κατέγραψε απεργιακές περιφρουρήσεις, κλειστά καταστήματα και μια μεγάλη πορεία στη λεωφόρο Gran Vía, με σύνθημα ότι η στέγαση είναι δικαίωμα και όχι εμπόρευμα.
Οι εργοδότες χαρακτηρίζουν την απεργία αποτυχημένη. Τα συνδικάτα τη θεωρούν επιτυχημένη.
Τα αιτήματα
Τα βασικά αιτήματα της απεργίας ήταν:
- Στέγαση: Έλεγχος των ενοικίων και των τιμών, τερματισμός της κερδοσκοπίας στην αγορά ακινήτων και περισσότερες προσιτές κατοικίες. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, το έλλειμμα κατοικιών ανέρχεται σε περίπου 750.000, ενώ η εργοδοτική οργάνωση Cepyme το υπολογίζει στις 700.000.
- Μισθοί: Μισθοί που να επιτρέπουν στους εργαζόμενους να ζουν στην περιοχή όπου εργάζονται. Σύμφωνα με στοιχεία του Συμβουλίου Νεολαίας, όπως αναφέρθηκαν στον Τύπο, το μέσο ενοίκιο των 1.176 ευρώ αντιστοιχεί στο 98,7% του μισθού ενός νέου ανθρώπου.
- Τιμές και δημόσιες υπηρεσίες: Αντιμετώπιση της ακρίβειας και υπεράσπιση των δημόσιων υπηρεσιών, με μήνυμα προς κάθε κυβέρνηση, ανεξάρτητα από το κόμμα που βρίσκεται στην εξουσία. Στη Χώρα των Βάσκων, η ELA ζητά επίσης να απαγορευτούν οι εξώσεις χωρίς να εξασφαλίζεται εναλλακτική στέγη και να επιβληθούν ανώτατα όρια στα ενοίκια.
Το επόμενο βήμα: οι εκλογές της 29ης Νοεμβρίου
Η απεργία σηματοδοτεί ουσιαστικά την έναρξη της προεκλογικής εκστρατείας. Η μαζική παρουσία νέων ανθρώπων στις απεργιακές περιφρουρήσεις αντανακλά μια αυξανόμενη δυσαρέσκεια, η οποία μπορεί να οδηγήσει πολλούς ψηφοφόρους να επανεξετάσουν τις πολιτικές τους επιλογές.
Η απεργία, που πραγματοποιήθηκε λίγες μόλις ώρες πριν από την έναρξη της προεκλογικής περιόδου, θα παίξει ρόλο στο ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο των επικείμενων εκλογών.
Στόχος του PSOE (Σοσιαλιστικό Κόμμα) είναι να τερματίσει πρώτο, μπροστά από το PP (Λαϊκό Κόμμα), και να αναδειχθεί ως η μόνη πολιτική δύναμη σε πανισπανικό επίπεδο που μπορεί να αντιπαρατεθεί στη Δεξιά. Την ίδια στιγμή, μια πιθανή κοινοβουλευτική πλειοψηφία του συνασπισμού PP-Vox (δεξιάς-ακροδεξιάς) θα μπορούσε να φτάσει τις 180-200 έδρες, σε σύνολο 350 της κάτω Βουλής.
Στην ισπανική Αριστερά, η συζήτηση περιστρέφεται όλο και περισσότερο γύρω από το ερώτημα αν οι ψηφοφόροι θα πρέπει για άλλη μια φορά να επιλέξουν το λεγόμενο «μικρότερο κακό» ή να στηρίξουν μια πολιτική εναλλακτική που να εκφράζει πιο ουσιαστικά τις δικές τους πεποιθήσεις και διεκδικήσεις.
Η έκκληση του PSOE προς τους προοδευτικούς ψηφοφόρους να συσπειρωθούν πίσω από την υποψηφιότητά του κινδυνεύει να ενισχύσει την αντίληψη ότι η Αριστερά πρέπει πάντα να συσπειρώνεται γύρω από τους Σοσιαλιστές, προκειμένου να αποτρέψει μια κυβέρνηση του PP και του Vox.
Αυτή η προσέγγιση, όμως, γεννά ένα σημαντικό ερώτημα: για πόσο ακόμη μπορεί να ζητείται από τους αριστερούς ψηφοφόρους να βάζουν την εκλογική στρατηγική πάνω από πολιτικά αιτήματα που παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανικανοποίητα;
Η απάντηση είναι ότι η Αριστερά, και ιδιαίτερα η αντικαπιταλιστική Αριστερά, πρέπει να επιδιώξει να συγκροτήσει τη δική της ανεξάρτητη εναλλακτική, τόσο μέσα στην κοινωνία όσο και στις εκλογές. Δεν πρέπει να σέρνεται πίσω από το PSOE, παρά τις πιέσεις που ενδεχομένως δέχεται.
Τα συνδικάτα χαρακτηρίζουν την 11η Νοεμβρίου «πρώτο βήμα», χωρίς ωστόσο να έχει οριστεί ημερομηνία για νέα απεργία.
Η UGT Καταλονίας δηλώνει ότι θέλει να επηρεάσει το εκλογικό αποτέλεσμα, ενώ η CCOO της Χώρας των Βάσκων αναφέρει ότι, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα των εκλογών, θα συνεχίσει τις κινητοποιήσεις.
Οι πολιτικοί αντίπαλοι χαρακτηρίζουν την απεργία «εκλογική» (ο Αθκόν του PP) ή «προληπτική» (ο Γκαραμέντι της εργοδοτικής συνομοσπονδίας CEOE). Ο επικεφαλής του Vox, Σαντιάγο Αμπασκάλ, χαρακτήρισε τις CCOO και UGT «συνδικάτα του εγκλήματος και της επιδότησης». Από την άλλη, η υπουργός Εργασίας Γιολάντα Ντίαθ χαρακτήρισε την απεργία «επιτυχία», ενώ η Ειρένε Μοντέρο των Podemos ζήτησε την παραίτηση του υπουργού Εσωτερικών Μαρλάσκα, καταγγέλλοντας την αστυνομική καταστολή.
Η κυβέρνηση κράτησε σχετικά χαμηλούς τόνους κατά τη διάρκεια της απεργίας. Στο εσωτερικό του Σοσιαλιστικού Κόμματος, ωστόσο, υπάρχει η εκτίμηση ότι η επιθετικότητα που επιδεικνύει η Δεξιά μπορεί τελικά να συσπειρώσει τους αριστερούς ψηφοφόρους και να αυξήσει τη συμμετοχή στις εκλογές.
Αυτή η εκτίμηση αντανακλά την εκλογική στρατηγική του PSOE, που αντιμετωπίζει την απεργία και το πολιτικό κλίμα που τη συνοδεύει ως πιθανούς παράγοντες κινητοποίησης των προοδευτικών ψηφοφόρων. Από την άλλη πλευρά, η απεργία μπορεί να ιδωθεί και ως μέρος της ευρύτερης μάχης για την πολιτική επιρροή στην ισπανική Αριστερά, όπου το PSOE, οι Podemos και το αναδυόμενο Frente Amplio καλούνται να προσδιορίσουν τον ρόλο τους ενόψει των εκλογών.
Πέρα από τα άμεσα κοινωνικά αιτήματα, η απεργία έχει έτσι γίνει μέρος μιας ευρύτερης συζήτησης για την εκλογική στρατηγική, την πολιτική εκπροσώπηση και την κατεύθυνση που πρέπει να πάρει η Αριστερά στην Ισπανία.
