Tης σύνταξης του «Ξ»
Το τελευταίο διάστημα μια σειρά γεγονότων υπενθύμισαν ότι, παρά την καταδίκη της Χρυσής Αυγής ως εγκληματικής οργάνωσης, ο φασισμός δεν έχει εξαφανιστεί. Οι οργανωμένες νεοναζιστικές ομάδες είναι σήμερα πολύ πιο αδύναμες από ό,τι πριν από μια δεκαετία, ωστόσο εξακολουθούν να αναζητούν τρόπους να αποκτήσουν παρουσία στη νεολαία, στις γειτονιές και στους δημόσιους χώρους.
Ας αναφερθούμε σε μερικά πρόσφατα γεγονότα.
Η πρόσφατη απόφαση του δικαστηρίου για τα μέλη της Εθνικιστικής Νεολαίας Θεσσαλονίκης (ΕΝΕΘ), τα οποία έπεσαν στα μαλακά, έδειξε για άλλη μια φορά τα όρια της δικαστικής αντιμετώπισης του φασισμού. Παρότι τα μέλη της ΕΝΕΘ κρίθηκαν ένοχα για σειρά αδικημάτων, αθωώθηκαν για τις βαρύτερες κατηγορίες και οι ποινές που επιβλήθηκαν είχαν ανασταλτικό χαρακτήρα, με αποτέλεσμα να αφεθούν ελεύθεροι.
Την ίδια περίοδο, η φασιστική επίθεση στον «Ελεύθερο Κοινωνικό Χώρο Βοτανικό Κήπο» Πετρούπολης, με συνθήματα, ναζιστικά σύμβολα και βανδαλισμούς, επιβεβαίωσε ότι οι ακροδεξιές ομάδες εξακολουθούν να να τρομοκρατούν όσους αγωνίζονται. Η επίθεση αποτελεί συνέχεια των προσπαθειών των φασιστών να κάνουν προπύργιό τους την Πετρούπολη, με την προσπάθεια ακύρωσης της γιορτής του Πολυτεχνείου στο 1ο ΕΠΑΛ και την επίθεση σε μέλη του Antinazi Zone έξω από το 1ο ΓΕΛ Ιλίου.
Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται και στον Βόλο, όπου φαίνεται να καταγράφεται προσπάθεια επανεμφάνισης δυνάμεων που συνδέονται με τη νεοναζιστική Χρυσή Αυγή. Στην παρέλαση της 25ης Μαρτίου ακούστηκαν συνθήματα υπέρ της Χρυσής Αυγής από μαθητές, ενώ στις αρχές Ιουνίου γράφτηκαν φασιστικά συνθήματα στο Μουσικό Σχολείο και στη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Σχεδόν ταυτόχρονα, ομάδα μαυροντυμένων νεαρών πραγματοποίησε πορεία σε γειτονιά της πόλης φωνάζοντας συνθήματα της Χρυσής Αυγής. Παράλληλα, βανδαλίστηκαν το γκράφιτι για τον Βασίλη Μάγγο και η Λέσχη Εργαζομένων και Νεολαίας Βόλου, ενώ αντιφασίστες και αντιφασίστριες έγιναν στόχος απειλητικών μηνυμάτων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Το Αντιφασιστικό Δίκτυο Παιδείας τους μήνες Νοέμβρη και Δεκέμβρη 2025 κατέγραψε οργανωμένες φασιστικές δράσεις σε 33 σχολεία 20 περιοχών της Αττικής, με στόχο τη ματαίωση εκδηλώσεων για το Πολυτεχνείο και τη στοχοποίηση προοδευτικών εκπαιδευτικών και μαθητών.
***
Η Χρυσή Αυγή του 2026 δεν είναι η Χρυσή Αυγή του 2012. Θα ήταν όμως σοβαρό λάθος να υποτιμήσουμε τα πιο πάνω περιστατικά, και πολλά άλλα παρόμοια. Η ιστορία δείχνει ότι οι φασιστικές ομάδες επιχειρούν πάντα να αξιοποιήσουν περιόδους κοινωνικής δυσαρέσκειας και πολιτικής απογοήτευσης για να αποκτήσουν πρόσβαση στη νεολαία. Γι’ αυτό απαιτείται άμεση και οργανωμένη απάντηση από το κίνημα. Η αντίδραση μας πρέπει να γίνει τώρα, που είναι σχετικά αδύναμοι, πριν καταφέρουν να μαζικοποιηθούν.
Η απάντηση αυτή άρχισε ήδη να δίνεται. Στην Πετρούπολη, εκεί όπου οι φασίστες επιχείρησαν να εμφανιστούν και να τρομοκρατήσουν, αναπτύχθηκαν ταυτόχρονα σημαντικές αντιφασιστικές πρωτοβουλίες που συσπείρωσαν εκατοντάδες ανθρώπους της περιοχής.
Η μεγάλη επιτυχία του Antifa Fest που πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 25 Απρίλη στην πλατεία Ηρώ από τον Αντιφασιστικό Συντονισμό Αθήνας – Πειραιά, απέδειξε ότι ο αντιφασισμός μπορεί να δώσει μια μαζική και ενωτική απάντηση απέναντι στις προκλήσεις και τις επιθέσεις των φασιστών της περιοχής.
Αντίστοιχα, το Art Against Fascism που οργανώθηκε από το Antinazi Zone την Κυριακή 14 Ιούνη, ανέδειξε τη σημασία της τέχνης και της συλλογικής δημιουργίας ως μέσο έκφρασης και αντίστασης της νεολαίας ενάντια στο φασισμό. Η συμμετοχή πάνω από 300 ατόμων (μαθητές/τριες και κάτοικοι της περιοχής) που συμμετείχαν στην εκδήλωση, μετά από πολύμηνη καμπάνια στις γειτονιές της Πετρούπολης και γειτονικών δήμων, ανέδειξε ότι η τέχνη μπορεί να γίνει όπλο απέναντι στον ρατσισμό, τον σεξισμό και τον εθνικισμό, δημιουργώντας χώρους ελευθερίας και συμμετοχής.
Οι δράσεις αυτές έφεραν ήδη εμφανή αποτελέσματα με τις φασιστικές ομάδες να εμφανίζουν υποχώρηση ενώ πολλοί νέοι/ες που προηγουμένως δεν μιλούσαν να αρχίζουν να ορθώνουν ανάστημα. Αυτές οι δράσεις δεν ήταν το τέλος, αλλά η αρχή μιας προσπάθειας παρέμβασης στην περιοχή που χρειάζεται να συνεχιστεί.
***
Η ιστορία και η πρόσφατη εμπειρία επιβεβαιώνουν ένα βασικό συμπέρασμα. Ο φασισμός δεν αντιμετωπίζεται κυρίως στις δικαστικές αίθουσες. Οι δικαστικές αποφάσεις έχουν τη σημασία τους και μπορούν να συμβάλουν στην αποδυνάμωση φασιστικών οργανώσεων. Όμως η καταδίκη της Χρυσής Αυγής το 2020 ήταν αποτέλεσμα της επίμονης δράσης του αντιφασιστικού κινήματος, των κινητοποιήσεων που ακολούθησαν τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα και της μαζικής κοινωνικής πίεσης που απομόνωσε πολιτικά τους νεοναζί.
Αυτό παραμένει επίκαιρο και σήμερα. Ο φασισμός τρέφεται από την κρίση του συστήματος, από τη φτώχεια, την ακρίβεια, την λιτότητα, την ανασφάλεια και την έλλειψη προοπτικής που βιώνουν πλατιά στρώματα της κοινωνίας. Οι φασίστες εκμεταλλεύονται αυτή την κατάσταση, στρέφοντας την οργή απέναντι στους πιο αδύναμους και όχι απέναντι στις πολιτικές που γεννούν τα προβλήματα.
Γι’ αυτό η απάντηση δεν περιορίζεται στην καταγγελία των φασιστικών επιθέσεων. Χρειάζεται ένα μαζικό αντιφασιστικό κίνημα στις γειτονιές, στα σχολεία, στις σχολές και στους χώρους δουλειάς. Χρειάζεται σύνδεση με μαχητικά συνδικάτα, μαθητικές και φοιτητικές συλλογικότητες, τοπικές πρωτοβουλίες και κινήματα αλληλεγγύης. Ταυτόχρονα, χρειάζεται μια ανατρεπτική πολιτική εναλλακτική, δηλαδή μια άλλη Αριστερά, που να δίνει πραγματικές λύσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι και η νεολαία.
