Διαβάστε τα προηγούμενα μέρη εδώ:
1ο μέρος
2ο μέρος
3ο μέρος
Οι πολιτικές του Τραμπ δεν μπορούν να περάσουν χωρίς μια μεγάλη όξυνση της ταξικής πάλης στις ΗΠΑ. Δεν λέμε τίποτα που δεν είναι προφανές, μια απλή ματιά στο τι συμβαίνει σήμερα στην Αμερική πιστοποιεί αυτή την πραγματικότητα.
Ταξική πάλη
Πριν μερικούς μήνες, τον Οκτώβρη του 2025 είχαμε μια από τις μεγαλύτερες κινητοποιήσεις στην ιστορία της Αμερικής, με 7.000.000 στους δρόμους σε 2.700 διαφορετικές συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας σε όλη τη χώρα, με κεντρικό σύνθημα «Νο Κινγκς» (δεν θέλουμε επιστροφή των βασιλιάδων).
Πιο πρόσφατα, στις 23 Γενάρη, είχαμε τη μερική γενική απεργία στη Μιννεάπολη και τη συγκέντρωση διαμαρτυρίας στην οποία συμμετείχαν 100.000 άτομα, σαν απάντηση στην εν ψυχρώ δολοφονία της Ρενέ Γκουντ.
Η Αμερική είναι αυτή την περίοδο γενικά στο πόδι λόγω της βαρβαρότητας των τραμπούκων της ICE στην προσπάθεια τους να συλλαμβάνουν και να απελαύνουν μετανάστες χωρίς χαρτιά, ακόμα και αν ζουν δεκαετίες στις ΗΠΑ.
Κάθε πόλη την οποία επισκέπτεται η ICE μετατρέπεται σε πεδίο συγκρούσεων, καθώς οι κάτοικοι συγκροτούν δίκτυα επικοινωνίας και κινητοποίησης μόλις εμφανιστεί η ICE, χρησιμοποιούν σφυρίχτρες για να κινητοποιούν κόσμο που βρίσκεται κοντά, κρύβουν μετανάστες, πηγαίνουν παιδιά στο σχολείο όταν οι γονείς είναι χωρίς χαρτιά, κοκ.
Μετά την απεργία πολλών κλάδων στη Μιννεάπολη, έχει ανοίξει η συζήτηση για την ανάγκη μιας γενικής απεργίας στις ΗΠΑ. Είναι μια εξέλιξη πρωτόγνωρη στη μεταπολεμική ιστορία της χώρας.
‘Όμως και όλη η προηγούμενη δεκαετία είναι γεμάτη με μεγάλες κινητοποιήσεις, πολλές από αυτές ιστορικής σημασίας, όπως: οι μεγάλες απεργιακές κινητοποιήσεις στην αυτοκινητοβιομηχανία καθώς και άλλες, όπως οι πρόσφατες απεργίες των εργαζομένων στα Στάρμπακς και στον χώρο της Υγείας· τα εκατομμύρια που συμμετείχαν στις φεμινιστικές κινητοποιήσεις ενάντια στις σεξιστικές/μισογύνικες αντιλήψεις του Τραμπ· το κίνημα Black Lives Matter ενάντια στις δολοφονίες μαύρων από την αστυνομία· και αν θέλουμε να πάμε πιο πίσω, στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, το κίνημα της κατάληψης πλατειών (Occupy movement) που είχε παγκόσμιο αντίκτυπο.
Πολιτική αντανάκλαση
Η ταξική πάλη με τον ένα ή τον άλλο τρόπο αντανακλάται στο πολιτικό επίπεδο.
Στις ΗΠΑ είχαμε πρόσφατα την εκλογή του Ζόρανν Μαμντάνι στη δημαρχία της Νέας Υόρκης, παρά τον πόλεμο λάσπης εναντίον του. Ο Μαμντάνι δηλώνει σοσιαλιστής και υποστηρικτής των δικαιωμάτων των Παλαιστινίων, κάτι που βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με τις πολιτικές του κατεστημένου.
Ο Μαμντάνι είναι μέλος της DSA (Δημοκράτες Σοσιαλιστές Αμερικής), μια οργάνωση που σχετίζεται με την αριστερή πτέρυγα του Δημοκρατικού Κόμματος, που μέχρι πριν λίγα χρόνια ήταν ασήμαντη αλλά σήμερα αριθμεί 100.000 μέλη.
Και ο Μαμντάνι και η DSA ανήκουν στον χώρο του ρεφορμισμού κι όχι του επαναστατικού σοσιαλισμού – επιδιώκουν δηλαδή κοινωνικές αλλαγές μέσα από μεταρρυθμίσεις, κι όχι μέσα από σύγκρουση με το κατεστημένο και ανατροπή της εξουσίας του μεγάλου κεφαλαίου. Αυτό είναι κάτι μη ρεαλιστικό και γι’ αυτό δεν πρέπει να υπάρχουν αυταπάτες ότι θα μπορέσουν να ολοκληρώσουν την πάλη για τις μεγάλες κοινωνικές ανατροπές που απαιτούνται στις ΗΠΑ, ακόμα και αν έχουν τις καλύτερες προθέσεις. Αυτό που έχει σημασία να σημειωθεί όμως αυτή τη στιγμή είναι ότι αυτές οι εξελίξεις αντανακλούν μια στροφή μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας προς τα αριστερά.
Ο Τραμπ έχει όρια – όμως δεν χωρά εφησυχασμός
Δεν είναι μόνο η εργατική τάξη που αντιδρά απέναντι στον Τραμπ. Όπως έχει ήδη εκτενώς αναφερθεί στα προηγούμενα μέρη αυτού του άρθρου (Αχαρτογράφητα Νερά Ι, ΙΙ και ΙΙΙ) ο κύριος όγκος της άρχουσας τάξης στις ΗΠΑ αλλά και των καπιταλιστών διεθνώς δεν είναι καθόλου χαρούμενοι.
Τα καπιταλιστικά επιτελεία, οι «στρατηγοί του κεφαλαίου» που κοιτάνε τα συμφέροντα του αμερικανικού (και διεθνούς) καπιταλισμού συνολικά, είναι εξαιρετικά ανήσυχοι: δεν θέλουν οι τύχες του συστήματός τους να είναι στα χέρια ατόμων που συμπεριφέρονται εντελώς ανεξέλεγκτα και απρόβλεπτα. Ούτε αδιαφορούν για τις βαθιές ρωγμές που προκαλεί ο Τράμπ στο μέχρι χτες κοινό συμμαχικό τους μπλοκ (με την Ευρώπη) ούτε και για την έξαρση της ταξικής πάλης και τη ριζοσπαστικοποίηση που μπορεί να επιφέρουν οι πολιτικές αυτές.
Ο Τραμπ έχει αποκτήσει το προσωνύμιο TACO (Trump Always Chickens Out – Ο Τραμπ πάντα κιοτεύει). Έχει αξία να σημειώσουμε πως αυτό του το προσδώσανε, κοροϊδευτικά, οι χρηματιστές της Νέας Υόρκης! Και του το προσδώσανε γιατί παρά τα μεγάλα λόγια και τα νταϊλίκια, όταν βρει αντίσταση κάνει πίσω. Μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα ακόλουθα: όταν απείλησε την Κίνα με δασμούς 145% η Κίνα απάντησε με δασμούς 125% και ο Τραμπ υποχώρησε ολοταχώς (σήμερα οι αμερικανικοί και οι κινεζικοί δασμοί είναι στο 47,5% και το 31,9% αντίστοιχα)· όταν το πράγμα με την Γροιλανδία έφτασε στο απροχώρητο και οι οσφυοκάμπτες Ευρωπαίοι άρχισαν για πρώτη φορά να συζητάνε (παρασκηνιακά, πάντα) σοβαρές αντιδράσεις, έκανε πίσω (στο θέμα της στρατιωτικής κατάληψης, επιμένοντας βέβαια ότι την θέλει)· ξεκίνησε τον νέο εμπορικό του πόλεμο τον περασμένο Απρίλη «πετώντας» τεράστιους δασμούς προς κάθε κατεύθυνση, για να καταλήξει όμως τελικά σε δασμούς στο ύψος του 10-12% κατά μέσο όρο (κάτι που εξηγεί και γιατί η διεθνής οικονομία δεν μπήκε σε ύφεση), κοκ…
Ασφαλώς υπάρχει ο προβληματισμός μήπως ο Τραμπ απλά ζητά περισσότερα, για να ασκήσει πιέσεις και να πετύχει περισσότερα στα παζάρια του με τις διάφορες πλευρές και χώρες. Αυτό ισχύει, αλλά δεν αναιρεί τα παραπάνω. Αν δεν βρει αντίσταση ο Τραμπ κάνει το δικό του, αν βρει κάνει πίσω. Αν ο αντίπαλος είναι ισχυρός, υποχωρεί. Αν ο αντίπαλος είναι σε θέση αδυναμίας ο Τραμπ συνεχίζει ακάθεκτος. Ίσως το τρόπος που αντιμετώπισε τους Ευρωπαίους «συμμάχους» του είναι ο πιο χαρακτηριστικός: αύξησε μονομερώς τους δασμούς στην ΕΕ, τους χλεύασε δημοσίως, τους υποχρέωσε να αυξήσουν τις πολεμικές τους δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ των χωρών τους – ενώ οι Ευρωπαίοι προσπαθούσαν να τον καλοπιάσουν, μέχρι που απείλησε να πάρει την Γροιλανδία. Επίσης, το γεγονός ότι μπορεί να ζητά πολλά για να κάνει πιο επιθετικά παζαρέματα, δεν μειώνει καθόλου τους κινδύνους που προκύπτουν από τις πολιτικές του, είτε στο εσωτερικό είτε στο εξωτερικό.
Η ουσία είναι πως όποιες και αν είναι οι επιδιώξεις, οι ελπίδες ή οι φαντασιώσεις του, ο Τραμπ δεν είναι και δεν μπορεί να γίνει ο ανεξέλεγκτος δικτάτορας, ο «αυτοκράτορας» που θα κυβερνά τον πλανήτη χωρίς έλεγχο και με σιδερένια πυγμή, όπως θα ήθελε.
Την ίδια στιγμή όμως η διακυβέρνηση Τραμπ είναι κάτι πολύ διαφορετικό από οτιδήποτε στο παρελθόν. Προσωποποιεί εντελώς την πολιτική (ανάλογα με τα γούστα, τα τερτίπια, τις συμπάθειες ή αντιπάθειές του) είναι αλλοπρόσαλλος, ασυνάρτητος και απρόβλεπτος.
Το φαινόμενο Τραμπ έχει χαρακτηριστικά στοιχεία βοναπαρτισμού – μιας εξουσίας που θέτει τον εαυτό της πάνω από την κοινωνία και τις τάξεις, παρότι υπηρετεί την άρχουσα τάξη, στο όνομα, υποτίθεται, του έθνους και επιδιώκει απεριόριστη και ανεξέλεγκτη ισχύ. Ένα πολιτικό φαινόμενο που αντανακλά την κρίση στην κοινωνία, η οποία με τη σειρά της ξεκινά από την κρίση της οικονομίας. Αποτελεί στοιχείο της κρίσης της άρχουσας τάξης, η οποία δεν είναι σε θέση να διατηρεί την εξουσία και τον έλεγχο της μέσα από τους συνήθεις παραδοσιακούς δρόμους της «κοινοβουλευτικής δημοκρατίας».
Αυτό δεν είναι καθόλου άσχετο με το γεγονός πως η Αριστερά είναι τόσο αδύναμη και περιθωριοποιημένη, σε διεθνές επίπεδο, όσο είναι σήμερα.
Όταν δεκάδες εκατομμύρια Αμερικανών καταλαβαίνουν πως το περίφημο «Αμερικανικό Όνειρο» δεν υπάρχει πια και ψάχνουν για κάποιο «σωτήρα», κι όταν τμήματα της άρχουσας τάξης ελπίζουν πως μια ισχυρή φυσιογνωμία μπορεί να τους επαναφέρει τις χαμένες δόξες τους, τότε έχεις φαινόμενα όπως ο Τραμπ.
Παρόμοιες συνθήκες στο παρελθόν οδήγησαν στους δύο παγκόσμιους πολέμους. Αν αυτό δεν συμβαίνει σήμερα, είναι γιατί όλοι οι μεγάλοι πρωταγωνιστές κατέχουν πυρηνικά όπλα και μπορούν να χτυπήσουν τον αντίπαλο προκαλώντας αμοιβαία καταστροφή (ακόμα και αν χτυπηθούν πρώτοι). Ελάχιστοι (ανόητοι) θα αμφιβάλλανε πως αν ο Τραμπ ζούσε σε μια ιστορική εποχή στην οποία δεν υπήρχαν πυρηνικά, θα μας είχε οδηγήσει με μαθηματική ακρίβεια σε παγκόσμιο πόλεμο.
Όλα όσα προαναφέρθηκαν και σ’ αυτό και στα προηγούμενα άρθρα αυτής της σειράς δείχνουν τα όρια που έχει ο Τραμπ – ο οποίος ασφαλώς πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν φαινόμενο κι όχι απλά σαν άτομο. Όμως δεν τον καθιστούν ακίνδυνο ούτε αστείο. Κάθε άλλο. Δημιουργεί πολύ επικίνδυνα δεδομένα που δεν πρόκειται να εξαλειφθούν ακόμη και αν αυτός φύγει από το πολιτικό προσκήνιο. Και που ενισχύουν την άνοδο όχι μόνο της Ακροδεξιάς αλλά και του Νεοφασισμού στις ΗΠΑ στα χρόνια που έρχονται.
Δεν μπορούμε να μιλάμε για φασισμό στις ΗΠΑ, αλλά…
Υπάρχει μια συζήτηση για «φασισμό στις ΗΠΑ» με την οποία έχουμε ασχοληθεί αρκετά αναλυτικά σε προηγούμενα άρθρα. Επαναλαμβάνουμε εδώ πως είναι ένα πράγμα οι προσωπικές αντιλήψεις ή η σημερινή και μελλοντική πορεία του Τραμπ και της κλίκας που τον περιστοιχίζει κι είναι άλλο πράγμα ο φασισμός σαν καθεστώς στην κοινωνία.
Ο Τραμπ, οι υπουργοί του, ο Ίλον Μασκ, τα στελέχη του MAGA, όλοι αυτοί μπορεί να έχουν κάποια φασιστικά χαρακτηριστικά ή και να γίνουν συνειδητοί φασίστες στο μέλλον, αν μερικοί απ’ αυτούς δεν είναι ήδη. Και μπορεί όντως, δυνάμεις που ανήκουν στο κίνημα MAGA, ειδικά αυτές που έχουν συμμετοχή στις συμμορίες της ICE, να εξελιχθούν στην κατεύθυνση φασιστικών ταγμάτων εφόδου στο μέλλον. Αλλά αυτό αφορά το μέλλον, σήμερα δεν έχουμε ένα φασιστικό καθεστώς.
Βασικό χαρακτηριστικό ενός φασιστικού καθεστώτος είναι η κατάργηση κάθε έννοιας ελευθερίας καθώς και των οργανώσεων, συνδικαλιστικών και πολιτικών, του εργατικού κινήματος και της κοινωνίας. Είμαστε πολύ μακριά από κάτι τέτοιο! Και για να υπάρξει ένα τέτοιο μέλλον, θα πρέπει πρώτα να ηττηθεί το εργατικό και μαζικό κίνημα των ΗΠΑ, σε τεράστιες συγκρούσεις, πολύ πιο μεγάλες απ’ οτιδήποτε έχουμε δει μέχρι τώρα.
Επίσης δεν είναι σωστό να μιλάμε για εκφασισμό της κοινωνίας, όπως κάνουν κομμάτια της Αριστεράς. Μπορούμε να μιλάμε για την ύπαρξη φασιστικών χαρακτηριστικών, στοιχείων, μεθόδων, κλπ στις πολιτικές που εφαρμόζει ο Τραμπ και στις δυνάμεις που τον στηρίζουν, μπορούμε να μιλάμε για στοιχεία εκφασισμού της Τραμπικής διακυβέρνησης, αλλά αυτό είναι διαφορετικό όταν αναφερόμαστε στην κοινωνία.
Γιατί, αυτό που συμβαίνει σήμερα είναι ότι, ενώ κάποια κομμάτια κινούνται προς τα δεξιά και κάποια φασιστικά στοιχεία βρίσκουν την ευκαιρία να αναδειχθούν και να δράσουν (φορώντας πχ αστυνομικές στολές και έχοντας ασυλία από το κράτος), κάποια άλλα κομμάτια εξεγείρονται, αναζητούν διεξόδους προς τα αριστερά, ψάχνουν δρόμους να παλέψουν ενάντια στο σύστημα.
Μαζί με τη δεξιά στροφή και ριζοσπαστικοποίηση, δηλαδή, υπάρχει και αριστερή στροφή και ριζοσπαστικοποίηση. Αυτά είναι σημαντικό να ξεκαθαριστούν για να ξέρει η Αριστερά που βρίσκεται και τι πρέπει να κάνει.
Η απάντηση βρίσκεται στ’ αριστερά
Για τα κινήματα και την Αριστερά τα μηνύματα είναι σαφή – το ίδιο και τα καθήκοντα.
Ο Τραμπ, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο ακροδεξιό στον πλανήτη μας δείχνει που οδηγεί ο καπιταλισμός την ανθρωπότητα. Πόλεμοι, επεμβάσεις, απαγωγές επικεφαλής άλλων κρατών (βλέπε Βενεζουέλα), δολοφονίες πολιτικών αντιπάλων (από το Ισραήλ με τη στήριξη των ΗΠΑ), άγρια καταστολή, δολοφονίες απλών πολιτών από μανιασμένους τραμπούκους-αστυνομικούς… κοκ.
Ο Τραμπ μπορεί να ηττηθεί στις επόμενες εκλογές και το κίνημα του να δεχτεί ένα σοβαρό πλήγμα. Όμως δεν θα σβήσει. Γιατί η αμερικανική κοινωνία περνά εποχή κρίσης. Ο Τραμπισμός σαν φαινόμενο και σαν ρεύμα θα συνεχίσει να υπάρχει – μάλιστα επικεφαλής του μπορεί να βρεθούν άτομα ακόμα πιο επικίνδυνα κι από τον Τραμπ, όπως πχ φημολογείται για τον σημερινό αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς.
Αυτό το ρεύμα θα αναζητά την ευκαιρία να επιτεθεί ξανά. Αυτή τη δυνατότητα θα του την προσφέρει από τη μια η γενική κρίση του καπιταλιστικού συστήματος κι από την άλλη διακυβερνήσεις τύπου Δημοκρατικών στις ΗΠΑ, που το μόνο που καταφέρνουν με τις εγκληματικές αντιλαϊκές πολιτικές τους είναι να ενισχύουν τους κάθε είδους Τραμπ.
Η απάντηση βρίσκεται στα αριστερά, αλλά αυτή η γενική τοποθέτηση δεν είναι από μόνη της επαρκής. Το θέμα είναι ποια Αριστερά μπορεί να απαντήσει στη βαρβαρότητα στην οποία μας οδηγεί το σύστημα.
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η Αριστερά στις ΗΠΑ θα ενισχύει τις δυνάμεις της την επόμενη περίοδο. Η αντίδραση στον Τραμπισμό θα ωθεί κόσμο σε αριστερή αναζήτηση και οργάνωση.
Το παράδειγμα της DSA της εκλογής του Μαμντάμι στην δημαρχία της Νέας Υόρκης είναι χαρακτηριστικά. Συνολικά η DSA έχει εκλέξει κάποιες εκατοντάδες μέλη της σε διάφορα πόστα, από το Κογκρέσο μέχρι Δήμους και Δημοτικά Συμβούλια. Έχουμε κάθε λόγο να χαιρόμαστε με τις επιτυχίες της Αριστεράς διεθνώς, όπως τις προαναφερόμενες. Όμως την ίδια στιγμή δεν πρέπει να μας διαφεύγουν τα όρια αυτής της «νέας Αριστεράς», που εμφανίζεται στη μια χώρα μετά την άλλη στις τελευταίες δεκαετίες και αποτυγχάνει παντού. Από τα κορυφαία παραδείγματα είναι βέβαια ο ΣΥΡΙΖΑ – όχι μόνο απέτυχε παταγωδώς να κλείσει τον κύκλο των Μνημονίων, αλλά έγινε ο ίδιος Μνημονικό κόμμα. Και τελικά κατάρρευσε, αφήνοντας τον Μητσοτάκη να παίζει μονότερμα και την Ακροδεξιά να αλωνίζει.
Δεν υπάρχει κανένα παράδειγμα ρεφορμιστικού σχηματισμού στην ιστορία που να καταφέρει να λύσει τα αδιέξοδα του καπιταλισμού, με σταδιακές, κοινοβουλευτικές μεταρρυθμίσεις.
Οι Μαρξιστές αποτελούν μικρές αλλά καθόλου αμελητέες δυνάμεις στις ΗΠΑ. Υπάρχουν και σε ανεξάρτητα σχήματα, υπάρχουν και μέσα στην DSA, υπάρχουν μέσα στα κινήματα. Παίζουν ρόλο σε κινήματα όπως αυτό ενάντια στην ICE το οποίο είναι ένα κίνημα της βάσης της κοινωνίας χωρίς κάποια οργανωμένη δύναμη από πίσω, παίζουν ρόλο σε απεργιακές κινητοποιήσεις και σε δίκτυα αλληλεγγύης.
Χρειάζεται μια πολύ συνειδητή προσέγγιση πως όσο σημαντική κι αν είναι η νέα ανάταση της αμερικανικής Αριστεράς και των κινημάτων την περίοδο αυτή, δεν πρέπει να υπάρχουν αυταπάτες στον ρεφορμισμό. Πρέπει μέσα από όλες αυτές τις διεργασίες οι Μαρξιστές να επιδιώξουν την ενίσχυση των δυνάμεων τους, με στόχο το χτίσιμο μαζικών σοσιαλιστικών επαναστατικών οργανώσεων. Εκεί βρίσκεται η απάντηση στην κρίση που γεννά την Ακροδεξιά, τα νέο-φασιστικά ρεύματα, τον αυταρχισμό, τους νέους επίδοξους βασιλιάδες κι αυτοκράτορες.
Όσο και να κοκορεύονται οι απολογητές του συστήματος, η κρίση και η σαπίλα που κατακλύζουν τον πλανήτη αποτελούν, για μια ακόμη φορά, μια πραγματική, μεγάλη, ιστορική επιβεβαίωση του Μαρξισμού. Η ανάγκη χτισίματος μιας μαζικής μαρξιστικής Αριστεράς είναι κραυγαλέα. Γιατί, όπως είχε πει και η μεγάλη επαναστάτρια Ρόζα Λούξεμπουργκ εδώ και πάνω από ένα αιώνα, οι επιλογές μπροστά στην ανθρωπότητα είναι δύο: σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα.
