Η εξέγερση που ξεκίνησε στις 28 Δεκεμβρίου 2025 ήταν η τελευταία μιας σειράς εξεγέρσεων που έχουν λάβει χώρα στο Ιράν τα τελευταία χρόνια. Αν και ξεκίνησε ως διαμαρτυρία των εμπόρων στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης, σύντομα εξελίχθηκε στην πιο σοβαρή και βίαιη εξέγερση κατά του ιρανικού καθεστώτος τα τελευταία χρόνια. Η συσσώρευση και η επιδείνωση των οικονομικών και κοινωνικών κρίσεων, σε συνδυασμό με τις συνεχιζόμενες κυρώσεις και τον 12ήμερο πόλεμο με τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό και το Ισραήλ, οδήγησαν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στους δρόμους των πόλεων και των κωμοπόλεων και στις 31 επαρχίες του Ιράν.
Οι τελευταίες πληροφορίες σχετικά με τον αριθμό των θυμάτων αναφέρουν ότι μεταξύ 16.500 και 18.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί και 330.000 έως 360.000 έχουν τραυματιστεί (Sunday Times, 18/1/26). Συχνά ζητείται από τις οικογένειες των νεκρών να πληρώσουν για τις σφαίρες πριν τους παραδοθεί η σορός του αγαπημένου τους προσώπου, ή να συμφωνήσουν ότι ήταν μέλος των δυνάμεων ασφαλείας, ή να θάψουν το σώμα του σε κάποιο απομακρυσμένο μέρος, μέσα στη νύχτα. Το καθεστώς του Ιράν, μετά από σχεδόν τρεις δεκαετίες κατά τις οποίες προσποιείται ότι είναι ανοιχτό σε «μεταρρυθμίσεις» και υπέρ της «μετριοπάθειας», αναγκάστηκε να καταφύγει στις ίδιες μεθόδους με τις οποίες ανέβηκε στην εξουσία!
***
Η Ιρανική Επαναστατική Μαρξιστική Τάση (IRMT) είναι η μόνη τροτσκιστική οργάνωση στο Ιράν. Έχει τις ρίζες της στο Ιρανικό Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα (HKS) που ιδρύθηκε κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1979. Ο προσανατολισμός της IRMT είναι να βοηθήσει τους πρωτοπόρους εργάτες στο Ιράν να χτίσουν το δικό τους επαναστατικό κόμμα.
Ακολουθεί συνέντευξη με τον Μοράντ Σιρίν, από το IRMT, το τμήμα του Internationalist Standpoint στο Ιράν تدارک حزب پیشتاز کارگری و انقلاب سوسیالیستی
- Μετά τα πρόσφατα γεγονότα, τα βλέμματα όλου του κόσμου είναι στραμμένα προς το Ιράν. Ποια θεωρείς ότι είναι τα κύρια χαρακτηριστικά/γεγονότα της τελευταίας εξέγερσης με βάση τις πληροφορίες που έχεις από το εσωτερικό της χώρας;
Για 13 ημέρες το διαδίκτυο έπαψε να λειτουργεί ολοκληρωτικά. Αυτή η διακοπή –η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις περιλάμβανε και το δίκτυο κινητής τηλεφωνίας και ακόμη και τις σταθερές γραμμές– σημαίνει ότι έχουμε πολύ λίγες πληροφορίες από το εσωτερικό του Ιράν, ιδιαίτερα από τις εργατικές οργανώσεις. Αντί για αυτές, είχαμε μια πλημμύρα ανεύθυνης αυτοπροβολής από τους μοναρχικούς (εκπροσώπους του παλιού καθεστώτος του Σάχη που ανατράπηκε το 1979) και άλλες δεξιές αστικές ομάδες της αντιπολίτευσης.
Από τον Ιούνιο του 2025, όταν το ιρανικό καθεστώς ενεπλάκη σε πολεμικές συγκρούσεις με τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό και το Ισραήλ, το ιρανικό ριάλ έχει καταρρεύσει. Οι επιπτώσεις αυτής της κατάστασης έχουν πλήξει όλα τα στρώματα της κοινωνίας, και ακόμη και τα μεσαία οικονομικά στρώματα δεν μπορούν να αγοράσουν βασικά είδη πρώτης ανάγκης, όπως κρέας και φρούτα. Οι πρόσφατες διαμαρτυρίες ξεκίνησαν από εμπόρους, των οποίων τα κέρδη (κυρίως από εισαγόμενα ηλεκτρικά είδη) συρρικνώθηκαν. Ενώ τον Δεκέμβριο του 2025 ο επίσημος πληθωρισμός ήταν στο 42%, ο πληθωρισμός στα τρόφιμα ήταν στο 72% και η αύξηση της τιμής του ψωμιού έφτασε το 113%. Αυτό που έφτασε να αποτυπωθεί στα μέσα ενημέρωσης, ήταν τα παράπονα και οι διαμαρτυρίες της μεσαίας τάξης, μπορούμε όμως να είμαστε σίγουροι ότι οι επιπτώσεις που υπέστησαν οι οικογένειες των πιο φτωχών, εργατικών στρωμάτων, θα ήταν πολύ χειρότερες.
- Η αντίδραση του καθεστώτος ήταν βίαιη. Απάντησε καταστέλλοντας άγρια τις διαμαρτυρίες, όπως κάνει πάντα. Μπορείς να μας περιγράψεις τον χαρακτήρα του καθεστώτος και τον κατασταλτικό μηχανισμό που έχει δημιουργήσει όλα αυτά τα χρόνια;
Πρόκειται για ένα καθεστώς που επιβιώνει καταστέλλοντας τις εξεγέρσεις με βία και αίμα. Έχει συντρίψει τις ανεξάρτητες οργανώσεις των εργαζομένων, των γυναικών και των εθνικών μειονοτήτων. Για να το πετύχει αυτό, έπρεπε να δημιουργήσει νέες κατασταλτικές οργανώσεις, ιδίως τις εγκληματικές ομάδες των λεγόμενων «Φρουρών της Επανάστασης» και των Basiji (παραστρατιωτική οργάνωση) για να συμπληρώσει τον τακτικό στρατό και την αστυνομία που διαθέτει κάθε καπιταλιστικό κράτος. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο δεκαετιών περίπου, καθώς η κοινωνική του βάση έχει διαβρωθεί, έχει δημιουργήσει νέες αστυνομικές μονάδες για την καταστολή διαδηλώσεων (αντίστοιχες με τα ΜΑΤ), αλλά και μια ομάδα του Υπουργείου Πληροφοριών που ουσιαστικά αποτελείται από κακοποιούς χωρίς στολή.
Αναπόφευκτα, καθώς η καπιταλιστική ολιγαρχία εξαρτάται όλο και περισσότερο από τους «Φρουρούς της Επανάστασης» για να συντηρήσει την εξουσία της, ο ρόλος τους στην οικονομία συνεχίζει να αυξάνεται. Επίσης, από ιδεολογική άποψη, το καθεστώς έχει καταφύγει σε έναν πιο «τυπικό» εθνικισμό -μαζί με τη θρησκεία- για να δικαιολογήσει τη συνεχιζόμενη κυριαρχία του.
- Υπάρχουν πολλές συζητήσεις σχετικά με το θέμα της ξένης παρέμβασης και του ρόλου της Μοσάντ και των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών κατά τη διάρκεια των τελευταίων γεγονότων. Ποια είναι η εκτίμησή σου για αυτό;
Αν και πιστεύεται ότι η Μοσάντ βρίσκεται πίσω από τη δολοφονία Ιρανών πυρηνικών επιστημόνων από το 2007, με πιο σημαντική αυτή του Μοχσέν Φακριζάντε το 2020, δεν νομίζω ότι είχε σημαντικό ρόλο σε αυτή την εξέγερση. Η συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού θέλει να απαλλαγεί από αυτό το καθεστώς και γι’ αυτό βρίσκονται κάθε βράδυ στους δρόμους, σε πολύ μεγάλους αριθμούς και παρά τη σκληρή καταστολή. Το κίνημα αυτό ανάγκασε το καθεστώς να καταφύγει σε επίπεδα βαρβαρότητας που δεν είχε χρησιμοποιήσει από όταν κατάφερε να συντρίψει την ιρανική επανάσταση και να ανέβει το ίδιο στην εξουσία. Επομένως, δεν πιστεύω ότι μερικές εκατοντάδες κατάσκοποι ή προβοκάτορες θα μπορούσαν να αλλάξουν σημαντικά τα γεγονότα.
Αντίθετα, υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι η Hashd al-Shaabi (ισλαμική παραστρατιωτική οργάνωση από το Ιράκ) και άλλοι σύμμαχοι του καθεστώτος έπαιξαν ρόλο στη μαζική σφαγή διαδηλωτών στους δρόμους.
- Ο Τραμπ απείλησε με στρατιωτική δράση κατά του Ιράν, λέγοντας ότι «η βοήθεια είναι καθ’ οδόν», για να δηλώσει αργότερα ότι οι εκτελέσεις στο Ιράν έχουν σταματήσει και ότι επανεξετάζει την απόφασή του. Πιστεύεις ότι υπάρχει πιθανότητα στρατιωτικής δράσης κατά του Ιράν και ποιος θα μπορούσε να είναι ο χαρακτήρας της;
Αν και η στρατιωτική δράση δεν μπορεί να αποκλειστεί, δεν είναι η πιθανότερη εξέλιξη. Το σημαντικό είναι να θυμόμαστε πάντα ότι ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός δεν έχει καμία πρόθεση να ανατρέψει ή να αλλάξει αυτό το καθεστώς. Αυτή τη στιγμή, δεν υπάρχει εναλλακτική λύση που να μπορεί να εγγυηθεί το καπιταλιστικό status quo στο Ιράν και πέρα από αυτό. Αν ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός ήθελε να ανατρέψει αυτό το καθεστώς, τότε η καλύτερη στιγμή θα ήταν κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου. Μόνο μερικοί πύραυλοι στο Beit-Rahbari, το γραφείο του Ανώτατου Ηγέτη (που είναι το σπίτι του Χαμενεΐ, καθώς και η έδρα όλων των σημαντικών στρατιωτικών, γραφειοκρατικών, οικονομικών και πολιτικών γραφείων του καθεστώτος) θα έβαζαν τέλος στο αιματοβαμμένο καθεστώς.
Οποιαδήποτε στρατιωτική δράση θα έχει ως στόχο να αποσπάσει περισσότερες παραχωρήσεις από το καθεστώς (σχετικά με τον εμπλουτισμό ουρανίου, τα πυρηνικά αποθέματα, τους πυραύλους και τους αντιπροσώπους) στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
- Ο γιος του πρώην Σάχη φαίνεται να επενδύει πολλά στην πτώση του καθεστώτος. Ποιο είναι το πολιτικό του πρόγραμμα και ποια πιστεύεις ότι είναι η απήχησή του στο εσωτερικό της χώρας;
Ο Ρεζά Παχλάβι είναι απλώς μια μαριονέτα του αμερικανικού ιμπεριαλισμού και, από πολιτική άποψη, γελοίος. Έφυγε από το Ιράν ως έφηβος για να εκπαιδευτεί ως πιλότος μαχητικών αεροσκαφών στο Τέξας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο Ντόναλντ Τραμπ δεν τον έχει υποστηρίξει, και πολλοί αξιωματούχοι από την πρώτη θητεία του ως προέδρου, όπως ο Μάικ Πενς, ο Μάικ Πομπέο, ο Τζον Μπόλτον και ο Ρούντι Τζουλιάνι, υποστηρίζουν στην πραγματικότητα τους «Μουτζαχεντίν του Λαού» (η μεγαλύτερη οργάνωση της αντιπολίτευσης στο σημερινό καθεστώς).
Ωστόσο, ο Ρεζά Παχλάβι είναι πολύ χρήσιμος ως φιγούρα που αντιπροσωπεύει μια εναλλακτική λύση στο σημερινό αιματοβαμμένο καθεστώς. Πολλοί άνθρωποι με χαμηλό επίπεδο πολιτικής συνείδησης, ιδιαίτερα έφηβοι που δεν έχουν ζήσει ποτέ υπό τη δικτατορία του Σάχη, προβάλλουν τις δικές τους ασαφείς ιδέες για «ελευθερία» και «δημοκρατία» σε αυτόν τον πλέιμποϊ.
Αντίθετα, ενώ η ακροδεξιά φαίνεται να έχει μια ενωτική φιγούρα, η λεγόμενη «αριστερά» του Ιράν -δηλαδή, ό,τι έχει απομείνει από τις διάφορες σταλινικές και αντάρτικες οργανώσεις- δεν μπορεί καν να οργανώσει ένα συνέδριο και να προχωρήσει σε μια δημοκρατική συζήτηση σχετικά με τις διαφορές στο εσωτερικό της και τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν αυτές οι οργανώσεις να δημιουργήσουν ένα μέτωπο που να υποστηρίζει τους αγώνες των εργαζομένων στο Ιράν. Η διάσκεψη της 10ης Ιανουαρίου στη Στοκχόλμη, όπου η οργάνωση που εκπροσωπώ, η IRMT, αποκλείστηκε ακόμη και από το να μιλήσει, δείχνει τη βαθιά παρακμή αυτών των σταλινικών οργανώσεων.
Έτσι, ελλείψει οποιασδήποτε εναλλακτικής, έστω και ελάχιστα αξιόπιστης από την πλευρά της «αριστεράς», ο Ρεζά Παχλάβι μπορεί να φαίνεται ελκυστικός σε κομμάτια της ιρανικής κοινωνίας (όχι όμως και στα πιο πρωτοπόρα στρώματα των απεργών και των εργαζομένων που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των κινητοποιήσεων). Παράλληλα, ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός μπορεί εύκολα να χρηματοδοτήσει τους δορυφορικούς τηλεοπτικούς σταθμούς των μοναρχικών και άλλων δεξιών και ακροδεξιών ομάδων, τους οποίους θέλει να έχει ως «χαρτιά» στα χέρια του, προκειμένου να ενισχυθεί περαιτέρω η διαπραγματευτική του θέση όταν θα παζαρεύει μια νέα συμφωνία με το καθεστώς.
- Το καθεστώς έχει οργανώσει μαζικές διαδηλώσεις στην Τεχεράνη. Τι γνώμη έχεις για αυτές; Αντιπροσωπεύουν μια αλλαγή στη διάθεση του κόσμου, ή είναι μια επίδειξη δύναμης ανάλογη με τη γενική επιρροή και υποστήριξη του καθεστώτος από κομμάτια του πληθυσμού;
Η κοινωνική βάση του καθεστώτος δεν είναι τόσο μεγάλη και σταθερή όσο όταν συνέτριψε την επανάσταση του 1979, ή κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράκ. Ωστόσο, τα τελευταία 15 χρόνια περίπου, η κοινωνική βάση του παραμένει σταθερή (κοντά στο 10% στις πόλεις και στο15% στην ύπαιθρο). Πρόκειται για κόσμο που συνδέεται με κάποιο τρόπο με το καθεστώς, είναι κατά κύριο λόγο οι μισθωτοί υπάλληλοί του και οι συγγενείς τους. Επομένως, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι το καθεστώς μπορεί να κινητοποιήσει δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους για να διαδηλώσουν υπέρ του στους δρόμους. Το να είσαι διαδηλωτής όταν ξέρεις ότι όλοι οι μπράβοι του καθεστώτος (συμπεριλαμβανομένων των φίλων και των συγγενών σου) σε προστατεύουν, είναι πολύ διαφορετικό από το να συμμετέχεις σε διαδηλώσεις όπου οι δυνάμεις καταστολής πυροβολούν και σκοτώνουν μαζικά! Οι υποστηρικτές του καθεστώτος γιόρτασαν τη νίκη τους για να δείξουν ότι έχουν τον έλεγχο – γνωρίζοντας ότι κανείς δεν πρόκειται να τους πειράξει.
- Πως αντέδρασαν οι εργαζόμενοι και οι οργανώσεις τους σε αυτά τα γεγονότα; Τι θα χρειαζόταν για να καταφέρει αυτή η εξέγερση να αμφισβητήσει το καθεστώς και παράλληλα να αποκρούσει μια πιθανή ιμπεριαλιστική επέμβαση;
Με τα διαρκή μπλοκαρίσματα στο διαδίκτυο, δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τι ακριβώς συμβαίνει στο Ιράν, ειδικά στις εργατικές περιοχές. Στις περισσότερες περιοχές έχει επιβληθεί στρατιωτικός νόμος, όπου, παρόλο που οι δολοφονίες έχουν σε μεγάλο βαθμό σταματήσει, οι μπράβοι του καθεστώτος σταματούν τους ανθρώπους στον δρόμο για να ελέγξουν ότι δεν έχουν τραυματιστεί από σφαίρες ή σκάγια που χρησιμοποιήθηκαν ευρέως, ή για να ελέγξουν τις εικόνες και τα βίντεο στα τηλέφωνά τους και ούτω καθεξής.
Για τους μαρξιστές, πρέπει να είναι απολύτως σαφές ότι οι διαδηλώσεις στους δρόμους, ανεξάρτητα από το πόσο εκτεταμένες ή μαχητικές είναι, δεν μπορούν να ανατρέψουν αυτό το καθεστώς. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι χρειάστηκε μια γενική απεργία και μάλιστα η απεργία των εργαζομένων στον τομέα της πετρελαϊκής βιομηχανίας, η οποία συνδυάστηκε με μια σειρά πολιτικά αιτήματα και μια ένοπλη εξέγερση, προκειμένου να ανατραπεί η δικτατορία του Σάχη το 1979.
Μέχρι η εργατική τάξη να καταφέρει να οργανώσει γενικές απεργίες, ιδίως οι εργαζόμενοι στις βιομηχανίες πετρελαίου, φυσικού αερίου και πετροχημικών, το καθεστώς θα καταφέρει να επιβιώνει. Θα συνεχίσουμε να βλέπουμε τα κινήματα διαμαρτυρίας να συνθλίβονται από τον στρατιωτικό μηχανισμό της καπιταλιστικής ολιγαρχίας.
Οι πρωτοπόροι εργάτες της αριστεράς στο Ιράν πρέπει να συνεχίσουν να χτίζουν και να αναπτύσσουν τις παράνομες τους ομάδες δράσης, ώστε να είναι έτοιμοι για μια αναπόφευκτη επαναστατική κατάσταση που θα προκύψει κάποια στιγμή. Όταν προκύψει αυτή η ευκαιρία, και αν έχουν κάνει συστηματική δουλειά παρά τις δύσκολες συνθήκες παρανομίας, θα είναι έτοιμοι να ανατρέψουν όχι μόνο αυτό το καθεστώς, αλλά και το καπιταλιστικό σύστημα. Θα είναι σε θέση να λύσουν όλα τα προβλήματα δημοκρατίας που η καπιταλιστική τάξη δεν μπόρεσε να αντιμετωπίσει. Και αυτό μπορεί να είναι το πρώτο βήμα προς μια εργατική επανάσταση που θα εξαπλωθεί σε όλη την περιοχή (η οποία σίγουρα θα προκαλέσει μια ιμπεριαλιστική επίθεση κατά της εργατικής δημοκρατίας, όπως συνέβη στη Ρωσία).
Μέσω του εξοπλισμού της εργατικής τάξης και της διεθνούς εργατικής αλληλεγγύης, τα σχέδια του ιμπεριαλισμού στην περιοχή μπορούν να νικηθούν.
