Η ραγδαία ταχύτητα των πολιτικών εξελίξεων είναι χαρακτηριστικό της νέας εποχής που ζούμε. Μετά τη Βενεζουέλα και την γκαγκστερική απαγωγή του προέδρου της Ν. Μαδούρο, η εξέγερση στο Ιράν και η πιθανή επέμβαση των ΗΠΑ κυριαρχεί στις διεθνείς εξελίξεις.
Την ώρα που δημοσιεύεται αυτό το άρθρο, η εξέγερση που ξεκίνησε στις 28 Δεκέμβρη με επίκεντρο τους εμπόρους της κεντρικής αγοράς (Μπαζάρ) της Τεχεράνης έχει επεκταθεί σε όλες τις περιφέρειες της χώρας με πολύ μαζικές και δυναμικές διαδηλώσεις. Το καθεστώς απάντησε όπως πάντα με βίαιη καταστολή και με μπλοκάρισμα του ίντερνετ. Ο ακριβής αριθμός των νεκρών και των συλληφθέντων παραμένει άγνωστος, αλλά με βάση όλες τις πληροφορίες που μπορούν να βγουν από τη χώρα, είναι τεράστιος. Οι εικόνες και τα βίντεο από τα νεκροτομεία και τα νοσοκομεία όπου νεκροί διαδηλωτές στοιβάζονται δίνουν μια εικόνα της φρικαλεότητας της κρατικής καταστολής.
Τώρα ο Τραμπ απειλεί με στρατιωτική επέμβαση που μπορεί να οδηγήσει σε νέο κύμα βίας και αποσταθεροποίησης.
Η οικονομική κατάσταση στο Ιράν
Το Ιράν είναι μια χώρα 90 εκατομμυρίων, με σημαντική ιστορία και κρίσιμη γεωγραφική θέση. Η Ιρανική επανάσταση του 1978-9, ξεκίνησε σαν μια γνήσια λαϊκή εξέγερση ενάντια στην αμερικανοκίνητη δικτατορία του σάχη (βασιλιά) του Ιράν, Μοχαμάντ Ρεζά Παχλαβί. Τα εγκληματικά λάθη της Αριστεράς της εποχής συνέβαλαν στο να καταλήξει μια μεγαλειώδης επανάσταση στα χέρια των φανατικών ισλαμιστών. Από τότε ξεκινάει μια αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τις χώρες της Δύσης που κρατάει μέχρι σήμερα.
Το Ιράν είναι η χώρα που έχει υποστεί τις περισσότερες κυρώσεις σε όλη την παγκόσμια ιστορία. Ο οικονομικός αυτός πόλεμος (που πέρασε διάφορες φάσεις) έχει γονατίσει την οικονομία του Ιράν και έχει προκαλέσει ανείπωτη εξαθλίωση στους κατοίκους του. Η νέα διακυβέρνηση Τραμπ έχει εντείνει αυτή την πολιτική, συμπληρωματικά με την στρατιωτική πίεση που οδήγησε και στον πρόσφατο «πόλεμο των 12 ημερών» τον περασμένο Ιούνη με βομβαρδισμούς στόχων στο έδαφος του Ιράν.
Για να αναφέρουμε μόνο λίγα από τα πρόσφατα στοιχεία για την οικονομική κατάσταση που αποτέλεσε το υπόβαθρο της εξέγερσης,
- η αξία του ριάλ (του νομίσματος του Ιράν) έπεσε 84% μέσα σε ένα χρόνο,
- ο πληθωρισμός είναι πάνω από 40% (και για τα τρόφιμα πάνω από 70%)
- η πρόταση προϋπολογισμού που κατέθεσε ο πρωθυπουργός προέβλεπε σημαντικές αυξήσεις σε φόρους και αυξήσεις στους μισθούς μόνο στο μισό του πληθωρισμού.
Πολιτική κατάσταση
Οι διαμαρτυρίες που ξεκίνησαν από τα οικονομικά αιτήματα γρήγορα πήραν πολιτικό χαρακτήρα. Εδώ και δεκαετίες η κοινωνία του Ιράν στενάζει κάτω από το σκληρό καταπιεστικό καθεστώς και προσπαθεί να βρει διόδους να εκφράσει την οργή της. Την τελευταία δεκαετία, κάθε 2-3 χρόνια ξεσπάνε μαζικά κινήματα, είτε για το βιοτικό επίπεδο, είτε για θέματα δημοκρατίας (όπως το πρόσφατο κίνημα που ξέσπασε μετά την δολοφονία της Μάσα Αμίνι το 2022).
Οι αιτίες πίσω από τις κοινωνικές αυτές εκρήξεις είναι εύκολα κατανοητές, καθώς η μαζική φτώχεια συνδυάζεται με την σκληρή καταστολή των δημοκρατικών και συνδικαλιστικών ελευθεριών. Ενδεικτικά:
- Το καθεστώς απαγορεύει την ίδρυση ανεξάρτητων συνδικάτων και επιτρέπει μόνο ελεγχόμενα «ισλαμικά» συνδικάτα, ενώ αντιμετωπίζει τις απεργίες με σκληρή καταστολή, φυλάκιση απεργών, κτλ.
- Οι εθνικές μειονότητες (Κούρδοι, Άραβες, Μπαλούχοι, Αζέροι, Τουρκμένοι και πολλοί άλλοι), παρότι αναγνωρίζονται από το σύνταγμα, αντιμετωπίζουν διακρίσεις από το κράτος, ενώ δημιουργείται κλίμα για ρατσιστικές εκστρατείες ενάντια σε μετανάστες (όπως έγινε πρόσφατα με στοχοποίηση Αφγανών προσφύγων).
- Γίνονται εκλογές, αλλά οι υποψήφιοι πρέπει να εγκριθούν από το καθεστώς, και οι συντριπτική πλειοψηφία των ανεξάρτητων απλά απορρίπτεται. Πολιτικά κόμματα μπορούν θεωρητικά να ιδρυθούν αλλά πρέπει να αποδέχονται τις αρχές της «Ισλαμικής Δημοκρατίας», δηλαδή του θεοκρατικού καθεστώτος.
- Οι γυναίκες δεν έχουν τα ίδια δικαιώματα με τους άντρες όσον αφορά τον νόμο, ενώ μέχρι πρόσφατα υποχρεωνόταν να φοράνε το χιτζάμπ από την «αστυνομία ηθικής». Μετά την τελευταία εξέγερση (του 2022) το καθεστώς αναγκάστηκε να χαλαρώσει την εφαρμογή αυτού του νόμου. Η ομοφυλοφιλία θεωρείται έγκλημα και τιμωρείται σκληρά.
Είναι κατανοητό από τα παραπάνω ότι το ιρανικό καθεστώς δεν έχει κανένα προοδευτικό στοιχείο.
Τι εναλλακτικές υπάρχουν
Η εξέγερση που βρίσκεται σε εξέλιξη αυτή τη στιγμή φαίνεται να είναι από τις πιο μεγάλες των τελευταίων χρόνων, και έχει ανοίξει τη συζήτηση για το αν μπορεί να οδηγήσει στην ανατροπή του καθεστώτος. Έχοντας πολύ περιορισμένες πληροφορίες από το εσωτερικό, είναι δύσκολο να σχηματίσουμε μια ξεκάθαρη εικόνα για τις πιθανότητες ενός τέτοιου σεναρίου.
Πρέπει όμως να πούμε ότι το καθεστώς έχει δημιουργήσει έναν πολύ ισχυρό μηχανισμό καταστολής και στήριξης που είναι αδίστακτος και έχει εκπαιδευτεί στην βίαιη καταστολή λαϊκών εξεγέρσεων. Οι «Φρουροί της Επανάστασης» (στρατιωτικό σώμα του Ιράν) και οι μισητοί παραστρατιωτικοί των Basij (οι πιο πιστοί ένοπλοι πραιτωριανοί του καθεστώτος- με βάση κάποιες εκτιμήσεις σχεδόν 1 εκατομμύριο άτομα) χρησιμοποιούν όπλα κατά του πληθυσμού χτυπώντας στο ψαχνό. Ένα κατά βάση άοπλο πλήθος διαδηλωτών είναι πολύ δύσκολο να αντιπαρατεθεί με αυτό τον μηχανισμό.
Το ιρανικό καθεστώς παραδοσιακά χωρίζεται σε «σκληροπυρηνικούς» και «μεταρρυθμιστές». Για τις αμερικάνικες μυστικές υπηρεσίες το σενάριο να προκαλέσουν μια εσωτερική αλλαγή στο καθεστώς με μια πιο φιλική για αυτούς κυβέρνηση θα ήταν ίσως το καλύτερο. Όμως, απ’ ότι φαίνεται η σημερινή κρίση έχει φέρει πιο κοντά τις δύο ομάδες, που συμφωνούν στη σκληρή καταστολή των κινητοποιήσεων λόγω του ριζοσπαστικού τους χαρακτήρα.
Διεθνώς συζητιούνται και άλλα σενάρια. Εμφανίστηκε ο γιος του τελευταίου Σάχη, Ρεζά Παχλαβί, που ισχυρίζεται ότι θέλει να φέρει την δημοκρατία στη χώρα. Προωθείται από το Ισραήλ και προσπαθεί να πάρει τη στήριξη του Τραμπ.
Παρομοίως, προωθούνται από δυτικά συμφέροντα οι «Μουτζαχεντίν του λαού», μια ομάδα που είχε πολεμήσει μαζί με τις ΗΠΑ κατά του Ιράν στον πόλεμο με το Ιράκ.
Καμία από αυτές τις φθαρμένες επιλογές δεν έχει σοβαρή στήριξη μέσα στο Ιράν, τουλάχιστον τέτοια που να μπορεί να συσπειρώσει σημαντικό μέρος του πληθυσμού πίσω της.
Οι Ιρανοί εργαζόμενοι μπορεί να μισούν το καθεστώς, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα γίνουν εύκολα υποχείρια ξένων συμφερόντων.
Οι βόμβες θα φέρουν την ειρήνη;
Ο Τραμπ προσπαθεί να μας πείσει ότι έχει αγανακτήσει με τη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων για τη δημοκρατία στο Ιράν και γι’ αυτό θα παρέμβει στρατιωτικά και με επιπλέον δασμούς και κυρώσεις.
Τι υποκρισία! Ο Τραμπ υποστήριξε τη γενοκτονία των Παλαιστινίων στην ίδια περιοχή της Μέσης Ανατολής, στηρίζει το (επίσης θεοκρατικό και ακόμα πιο αντιδημοκρατικό) καθεστώς της Σαουδικής Αραβίας και έχει καταλύσει πολλά δημοκρατικά δικαιώματα στο εσωτερικό των ΗΠΑ, ενώ διεθνώς γράφει στα παλιά του τα παπούτσια ακόμα και την κουτσή «διεθνή νομιμότητα» που οι ίδιοι οι Δυτικοί δημιούργησαν.
Μια πιθανή αμερικάνικη επέμβαση δεν θα φέρει τη δημοκρατία στο Ιράν. Ο Τραμπ δεν δίνει δεκάρα τι θα συμβαίνει στους Ιρανούς, μάλιστα είναι προς το συμφέρον των ΗΠΑ να υπάρχει ένα σκληρό καταπιεστικό καθεστώς που να κρατάει τον πληθυσμό υπό έλεγχο. Αυτό που θέλει ο Τραμπ είναι να περιορίσει την προσπάθεια του Ιράν να παίξει περιφερειακό ρόλο στη Μέση Ανατολή και να αμφισβητήσει την ύπαρξη του Ισραήλ και την κυριαρχία των ΗΠΑ και των συμμάχων της. Αν καταφέρει κάτι τέτοιο, ό,τι έχει πει περί δημοκρατικών δικαιωμάτων στο Ιράν θα ξεχαστεί σε χρόνο μηδέν.
Η γεωπολιτική πτυχή
Σε κάποιες αναλύσεις οργανώσεων της Αριστεράς υπάρχει η αντίληψη ότι πρέπει να στηρίξουμε το καθεστώς του Ιράν γιατί στρέφεται εναντίον των ΗΠΑ που είναι «ο μεγαλύτερος εχθρός».
Διαφωνούμε με αυτή την αντίληψη. Πρώτον, δεν μπορεί η Αριστερά να ταυτίζεται με ένα καθεστώς που στρέφεται τόσο άγρια ενάντια στην εργατική τάξη και τους καταπιεσμένους της χώρας του. Ο «αντι-ιμπεριαλισμός» του Ιράν δεν έχει κάποια προοδευτικά χαρακτηριστικά – έχει στόχο να εφαρμόσει ένα παρόμοιο καταπιεστικό, ισλαμικό φονταμενταλιστικό μοντέλο σε γειτονικές χώρες και την ευρύτερη περιοχή. Ακόμα, γιατί μια τέτοια προσέγγιση δεν έχει καμία ελπίδα να φέρει κάποιο πρακτικό αποτέλεσμα. Είναι αδιανόητο αριστεροί/μαρξιστές που δραστηριοποιούνται σε ιμπεριαλιστικές χώρες να λένε στους Ιρανούς αγωνιστές «πρέπει να υπομείνετε τον ζυγό του καταπιεστικού καθεστώτος για να χτυπήσουμε τον ιμπεριαλισμό διεθνώς (τον οποίο εμείς δεν έχουμε καταφέρει να ανατρέψουμε) ».
Αξίζει να αναφέρουμε την εμπειρία των Μπολσεβίκων το 1917. Οι Μπολσεβίκοι δεν υποστήριξαν τον Τσάρο γιατί ήταν σε πόλεμο με τον (μεγαλύτερο και πιο επιθετικό) γερμανικό ιμπεριαλισμό. Κράτησαν μια ταξική θέση, στηριγμένη στην εργατική τάξη, ενάντια και στον Τσάρο και στον γερμανικό ιμπεριαλισμό, και ανέτρεψαν τον Τσάρο.
Πολλοί βέβαια ανησυχούν ότι το κίνημα στο Ιράν είναι χειραγωγημένο από τις μυστικές υπηρεσίες του Ισραήλ και των ΗΠΑ. Είναι λάθος να πιστεύουμε ότι οι ιμπεριαλιστές μπορούν να «δημιουργήσουν» ένα τέτοιο κίνημα από το πουθενά. Μια τέτοια μαζική εξέγερση μπορεί να δημιουργηθεί μόνο με βάση τα πραγματικά προβλήματα του κόσμου. Είναι βέβαια φυσικό ότι οι μυστικές υπηρεσίες των ιμπεριαλιστών θα παρέμβουν για να επηρεάσουν την πορεία της εξέγερσης υπέρ των συμφερόντων τους.
Το θέμα είναι τι στάση πρέπει να έχει η Αριστερά. Υποστηρίζοντας το καθεστώς, ουσιαστικά σπρώχνει τον κόσμο στην αγκαλιά των ιμπεριαλιστών, μια και αυτοί εμφανίζονται ως οι μόνοι που «ενδιαφέρονται» για τα ζητήματα που έχουν βγάλει τον κόσμο στον δρόμο.
Ταξική θέση
Ο ιρανικός λαός έχει πληρώσει βαρύ τίμημα για τη στάση της Αριστεράς στο Ιράν την περίοδο της επανάστασης του 1979. Το Τουντέχ (το Κομμουνιστικό Κόμμα του Ιράν), που είχε σημαντική δύναμη την περίοδο της Ιρανικής Επανάστασης, στήριξε τους Μουλάδες στο πλαίσιο μιας τέτοιας «αντι-ιμπεριαλιστικής» πολιτικής. Το αποτέλεσμα ήταν ότι μόλις το ισλαμικό καθεστώς σταθεροποίησε την εξουσία του, στράφηκε κατά όλης της Αριστεράς και του εργατικού κινήματος – με συνέπεια δεκάδες χιλιάδες νεκρούς, εκατοντάδες χιλιάδες φυλακισμένους και εκατομμύρια εξόριστους. Είναι απαραίτητο να βγει η ιστορική εμπειρία από αυτά τα λάθη για να μην επαναληφθούν.
Συμπερασματικά, υποστηρίζουμε:
- Νίκη στην εξέγερση στο Ιράν – Να σταματήσει η καταστολή – Κάτω το αιματοβαμμένο καθεστώς των Μουλάδων
- Όχι στην ιμπεριαλιστική επέμβαση ΗΠΑ/Ισραήλ όποια μορφή και αν έχει. Η απελευθέρωση του λαού του Ιράν μπορεί να προέλθει μόνο από τον ίδιο
- Μάχη κατά των οικονομικών κυρώσεων που επιβάλλει η Δύση στο Ιράν που πλήττουν τον λαό και όχι την ελίτ του καθεστώτος
- Στηρίζουμε τις ριζοσπαστικές φωνές μέσα στο κίνημα που παλεύουν να δημιουργήσουν δημοκρατικές δομές και να δώσουν την πρωτοβουλία στην εργατική τάξη με απεργίες και οργάνωση της ένοπλης αυτοάμυνας
- Χτίσιμο ενός αντιπολεμικού/διεθνιστικού κινήματος στις χώρες του ΝΑΤΟ που θα σταθεί εμπόδιο στην στρατιωτικοποίηση, την κούρσα των εξοπλισμών και τις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις
- Προσπάθεια για τη δημιουργία πολιτικών φορέων της Αριστεράς με σοσιαλιστικό πρόγραμμα, ενωτική προσέγγιση και ταξικό πρόσημο που θα μπορέσουν να προσφέρουν εναλλακτική πρόταση στη σαπίλα του καπιταλισμού
