Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή και ιδιαίτερα στο Ιράν είναι εφιαλτική από κάθε άποψη και αυτό δεν αφορά μόνο τις μεγάλες ανθρώπινες απώλειες και τη μαζική καταστροφή υποδομών. Τα χτυπήματα του Ισραήλ και των ΗΠΑ σε αποθήκες πετρελαίου κοντά στην Τεχεράνη – συγκεκριμένα στην πετρελαϊκή αποθήκη Shahran και στην αποθήκη καυσίμων Shahr-e οδήγησαν στη διασπορά ενός μεγάλου όγκου τοξικών ουσιών στην ατμόσφαιρά. Ανάμεσα σε αυτές περιλαμβάνονται: αιθάλη (σωματίδια άνθρακα και πετρελαίου), ενώσεις του θείου, βαρέα μέταλλα, κα.
Η εισπνοή τέτοιων ουσιών έχει άμεσες επιπτώσεις στην υγεία, κάτι που βιώνουν έντονα όλο το τελευταίο διάστημα οι κάτοικοι της Τεχεράνης και των κοντινών περιοχών: πονοκέφαλοι, ερεθισμός των ματιών και του δέρματος, δυσκολία στην αναπνοή. Όσοι και όσες μπορούν, αποφεύγουν να βγαίνουν από τα σπίτια τους, προκειμένου να αποφύγουν την αποπνικτική ατμόσφαιρα. Δεν είναι όμως μόνο ο αέρας. Πολλές από αυτές τις ενώσεις, αν διαλυθούν στο νερό της βροχής σχηματίζουν οξέα και άλλες επιβλαβείς ουσίες. Έτσι δημιουργείται το φαινόμενο της «όξινης βροχής», το οποίο οδηγεί τα τοξικά συστατικά στο έδαφος και το νερό και από εκεί στην τροφική αλυσίδα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η λεγόμενη «μαύρη βροχή» που έπεσε στην Τεχεράνη λίγες ώρες μετά τους βομβαρδισμούς. Σύμφωνα με τον Δρ. Akshay Deoras, ερευνητή στο Πανεπιστήμιο του Reading, ήταν ένα μείγμα αιθάλης και λεπτών σωματιδίων από τις εκρήξεις που συνδυάστηκε με τη βροχή μιας καταιγίδας που ήδη κινούνταν στην περιοχή. Τις ημέρες που ακολούθησαν την έκρηξη στην αποθήκη πετρελαίου, αναφέρθηκαν μαζικά στον κόσμο της περιοχής, συμπτώματα σαν αυτά που περιγράφηκαν παραπάνω.
Σύμφωνα με την καθηγήτρια ανόργανης χημείας Andrea Sella, αυτά τα συμπτώματα μπορεί να αποτελούν μόνο την αρχή. Σε δεύτερο χρόνο είναι πιθανό να δούμε στην περιοχή αύξηση των καρκίνων, λόγω των καρκινογόνων ενώσεων που περιέχει το «κοκτέιλ» των τοξικών ουσιών που απελευθερώθηκαν.
Παράλληλα, υπάρχει και ο κίνδυνος δευτερογενών καταστροφών. Οι ζημιές στις εγκαταστάσεις και οι διακοπές ρεύματος μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα στα συστήματα ασφαλείας των δεξαμενών και των αγωγών. Σε μια τέτοια περίπτωση είναι πιθανό να προκύψουν νέες διαρροές τοξικών υλικών, στον αέρα, το έδαφος και ενδεχομένως τα αποθέματα πόσιμου νερού.
Στρατιωτικές εγκαταστάσεις και θάλασσα
Πέρα από τις επιθέσεις σε εγκαταστάσεις ορυκτών καυσίμων και άλλες κρίσιμες υποδομές, εκατοντάδες χτυπήματα έχουν πραγματοποιηθεί και σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις: βάσεις πυραύλων, αεροδρόμια, ναυτικές εγκαταστάσεις και πλοία, αποθήκες όπλων κοκ. Οι επιπτώσεις τους μπορεί να μην είναι τόσο εντυπωσιακές, όμως δεν είναι καθόλου αμελητέες.
Τα χτυπήματα σε βάσεις πυραύλων προκαλούν μεγάλα νέφη καπνού που περιέχουν τοξικές ουσίες που προέρχονται από τα καύσιμα των πυραύλων και από άλλες επικίνδυνες χημικές ενώσεις που χρησιμοποιούνται σε τέτοια συστήματα. Παράλληλα, η καταστροφή αποθηκών όπλων οδηγεί σε ρύπανση με βαρέα μέταλλα, προωστικές ύλες και εκρηκτικές ουσίες, πολλές από τις οποίες είναι ιδιαίτερα τοξικές. Επιπλέον, οι πυρκαγιές που ακολουθούν τέτοιες εκρήξεις απελευθερώνουν στην ατμόσφαιρα μεγάλες ποσότητες αιωρούμενων σωματιδίων, διοξινών και φουρανίων. Αν στα παραπάνω προσθέσει κανείς τις πετρελαιοκηλίδες που προκαλούνται στη θάλασσα από την καταστροφή πλοίων και στρατιωτικών βάσεων, παίρνει μια αρκετά καλή εικόνα της περιβαλλοντικής καταστροφής.
Πυρηνικές εγκαταστάσεις
Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε ισχυριστεί μετά την επίθεση του 2025 ότι τα πυρηνικά του Ιράν είχαν καταστραφεί. Παρ’ όλα αυτά, οι πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας αποτέλεσαν ξανά ένα από τα βασικά προσχήματα για τις επιθέσεις των ΗΠΑ. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, τα πλήγματα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις μέχρι στιγμής φαίνεται να είναι σχετικά περιορισμένα. Έχουν καταγραφεί ζημιές κυρίως σε κτίρια εισόδου του υπόγειου εργοστασίου εμπλουτισμού ουρανίου στο Ναντάνζ, χωρίς να υπάρχουν ενδείξεις για απελευθέρωση ραδιενεργού υλικού.
Ωστόσο, η εικόνα παραμένει εξαιρετικά ασαφής. Δεν υπάρχει συγκεκριμένη πληροφόρηση για την πραγματική κατάσταση των εγκαταστάσεων και την κλίμακα των καταστροφών.
Η αβεβαιότητα αυτή δεν αφορά μόνο τις πυρηνικές εγκαταστάσεις, αλλά συνολικά τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις του πολέμου. Η αξιολόγηση της καταστροφής είναι προς το παρόν εξαιρετικά δύσκολη, καθώς τα διαθέσιμα δεδομένα είναι περιορισμένα και οι συγκρούσεις συνεχίζονται.
Η κατάσταση θυμίζει αλλά ξεπερνάει κατά πολύ τις επιθέσεις που πραγματοποιήθηκαν στο Ιράν το καλοκαίρι του 2025 από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, οι οποίες διήρκεσαν μόλις δώδεκα ημέρες αλλά εκτιμάται ότι οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις τους θα διαρκέσουν για δεκαετίες. Αν τόσο σοβαρές συνέπειες μπορούν να προκύψουν μέσα σε μόλις δώδεκα ημέρες περιορισμένων χτυπημάτων, γίνεται εύκολα αντιληπτή η σοβαρότητα της σημερινής κατάστασης.
Λάδι στη φωτιά που καίει τον πλανήτη
Όλα αυτά συμβαίνουν την ώρα που η η επιταχυνόμενη κλιματικη κρίση βάζουν ήδη σε κίνδυνο τη ζωή στον πλανήτη όπως την ξέρουμε σήμερα. Οι πολιτικές εμμονής στα ορυκτά καύσιμα για τα κέρδη των πολυεθνικών ενέργειας, συμπληρώνονται από τον παραλογισμό του πολέμου, δείχνοντας για άλλη μια φορά με ξεκάθαρο τρόπο, ότι ο καπιταλισμός είναι ένα σύστημα καταστροφής και ολέθρου.
