Από τα τέλη Δεκεμβρίου 2025 ένα νέο κύμα μαζικών διαδηλώσεων συγκλονίζει το Ιράν. Οι κινητοποιήσεις αυτές ξεκίνησαν από οικονομικά αιτήματα και γρήγορα απέκτησαν ευρύτερο πολιτικό χαρακτήρα. Το ιρανικό καθεστώς απαντάει με σκληρή καταστολή, με πυρά και συλλήψεις. Μέχρι στιγμής τουλάχιστον 36 άνθρωποι έχουν δολοφονηθεί και πάνω από 2.000 έχουν συλληφθεί.
Οι διαδηλώσεις του τελευταίου διαστήματος έρχονται λίγα χρόνια μετά τους μεγάλους αγώνες της νεολαίας και των γυναικών που ξέσπασαν μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμίνι στα χέρια της θρησκευτικής αστυνομίας το 2022. Ενώνουν την οργή που σιγοβράζει ενάντια στο καταπιεστικό ιρανικό καθεστώς με αυτή για τη φτώχεια και την πτώση του βιοτικού επιπέδου.
Νομισματική κατάρρευση και ακρίβεια
Κεντρικός καταλύτης ήταν η δραματική υποτίμηση του ιρανικού νομίσματος μετά τον 12ήμερο πόλεμο με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Το ριάλ έπεσε στα 1,42 εκατομμύρια ανά δολάριο ΗΠΑ, σημειώνοντας πτώση άνω του 56% σε μόλις έξι μήνες – μια υποχώρηση άνευ προηγουμένου που έπληξε άμεσα την αγοραστική δύναμη των λαϊκών στρωμάτων. Η υποτίμηση του νομίσματος είχε άμεση συνέπεια την έκρηξη του πληθωρισμού, με τις τιμές των τροφίμων να αυξάνονται κατά 72% και των ειδών υγιεινής και ιατρικής περίθαλψης κατά 50% σε σύγκριση με πέρυσι.
Αυτή η κατάσταση συνδέεται άμεσα και με τις ευρύτερες πολιτικές πιέσεις στο Ιράν, καθώς η χώρα έχει δεχτεί αυστηρές κυρώσεις από την ΕΕ και άλλους διεθνείς φορείς, που περιλαμβάνουν το πάγωμα των περιουσιακών στοιχείων της Ιρανικής Κεντρικής Τράπεζας και άλλων ιρανικών τραπεζών, καθώς και απαγόρευση αγοράς και μεταφοράς πετρελαίου, λόγω της στρατιωτικής στήριξης της Ρωσίας στον πόλεμο στην Ουκρανία και λόγω παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Αυτή η εξωτερική πίεση σε συνδυασμό με τη γενική κατάσταση της οικονομίας, έχει οδηγήσει σε οικονομική ασφυξία που πλήττει τα εργατικά στρώματα, με αποτέλεσμα να ενισχύεται η κοινωνική οργή.
Μαζικές κινητοποιήσεις
Μετά την κατάρρευση του ριάλ ξέσπασαν οι πρώτες κινητοποιήσεις. Έμποροι στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης και άλλων μεγάλων πόλεων κατέβασαν ρολά διαμαρτυρόμενοι για την αδυναμία εισαγωγών, την εκτόξευση των τιμών και τη συνολική παράλυση της αγοράς.
Μέσα σε λίγες ημέρες, οι κινητοποιήσεις μεταφέρθηκαν στους δρόμους και στα πανεπιστήμια. Σε πόλεις όπως η Τεχεράνη, το Ισφαχάν, το Σιράζ και η Ταμπρίζ, φοιτητές βγήκαν σε συγκεντρώσεις εντός και εκτός των πανεπιστημιακών χώρων, φωνάζοντας συνθήματα ενάντια στην ακρίβεια, αλλά και ενάντια στο ίδιο το καθεστώς.
Καθώς το κίνημα εξαπλωνόταν, η φύση των συνθημάτων άλλαζε. Δίπλα σε αιτήματα για μείωση των τιμών και την αύξηση των μισθών, άρχισαν να ακούγονται μαζικά αντικαθεστωτικά συνθήματα όπως «Κάτω ο δικτάτορας» και «Θάνατος στο καθεστώς». Ιδιαίτερα σημαντική είναι η επανεμφάνιση του συνθήματος «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», που είχε σημαδέψει την εξέγερση του 2022. Η επιστροφή του δείχνει ότι η κοινωνική οργή για την οικονομική κατάρρευση συνδέεται άμεσα με την καταστολή, την έμφυλη βία και την έλλειψη στοιχειωδών δημοκρατικών δικαιωμάτων.
Έτσι, η αρχική διαμαρτυρία απέναντι στη φτώχεια και την ακρίβεια μετατράπηκε γρήγορα σε γενικευμένη πολιτική αμφισβήτηση. Το καθεστώς βρέθηκε αντιμέτωπο όχι μόνο με αιτήματα «διόρθωσης» της οικονομικής πολιτικής, αλλά με μια κοινωνία που, έχοντας ήδη βιώσει την εμπειρία του 2022, θέλει να δώσει μια συνολική μάχη ενάντια στο καθεστώς.
Όλα αυτά διαδραματίστηκαν λίγες μέρες αφότου πραγματοποιήθηκαν μαζικές απεργίες εργαζομένων στη βιομηχανία του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, οι οποίοι διαμαρτύρονταν για τους μισθούς και την επισφάλεια των θέσεων εργασίας τους.
Το Μεγάλο Παζάρι: βασικός οικονομικός και πολιτικός πυλώνας
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι οι πρώτες μαζικές κινητοποιήσεις προήλθαν από το Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης και άλλων πόλεων. Το παζάρι δεν είναι μόνο ένας εμπορικός χώρος. Αποτελεί βασικό κόμβο της εσωτερικής αγοράς και διανομής αγαθών, χώρο συγκέντρωσης χιλιάδων μικρομεσαίων εμπόρων, εισαγωγέων και χονδρεμπόρων, αλλά και κρίσιμο κρίκο σε μια οικονομία που εξαρτάται έντονα από εισαγόμενα προϊόντα.
Ιστορικά, οι έμποροι του παζαριού υπήρξαν παραδοσιακό στήριγμα του καθεστώτος. Από την Επανάσταση του 1979 και μετά, διατηρούσαν στενούς δεσμούς με το ισλαμικό κράτος, επωφελούμενοι από προστατευτικές ρυθμίσεις και προνομιακή πρόσβαση στην αγορά. Για δεκαετίες, το παζάρι λειτουργούσε ως παράγοντας κοινωνικής σταθερότητας.
Το σημερινό κλείσιμο των καταστημάτων και η συμμετοχή των εμπόρων στις κινητοποιήσεις σηματοδοτούν μια ποιοτική αλλαγή. Η κατάρρευση του νομίσματος και η έλλειψη συναλλάγματος καθιστούν αδύνατη τη συνέχιση της εμπορικής δραστηριότητας καθώς τα αποθέματα δεν ανανεώνονται, τα κεφάλαια εξαϋλώνονται και η αγορά νεκρώνει.
Η κινητοποίηση του παζαριού αποκαλύπτει ότι το καθεστώς δεν μπορεί πλέον να εγγυηθεί ούτε τα συμφέροντα των παραδοσιακών συμμάχων του και αυτό αποτελεί σαφή ένδειξη βαθιάς κρίσης του συστήματος.
Καταστολή και στρατιωτικές απειλές
Η κυβέρνηση από την πλευρά της δηλώνει πρόθυμη να «ακούσει νόμιμα αιτήματα», αλλά είναι προφανές ότι αυτός «ο διάλογος» είναι προσπάθεια αφομοίωσης και εκτόνωσης, όχι πραγματικής ικανοποίησης των κοινωνικών αιτημάτων.
Σε διεθνές επίπεδο, το Ιράν βρίσκεται επίσης υπό την απειλή στρατιωτικών πιέσεων από μεγάλες δυνάμεις, ενώ ο Τραμπ απειλεί ότι μπορεί να επέμβει στρατιωτικά, σαν απάντηση υποτίθεται στην καταστολή και τους νεκρούς διαδηλωτές.
Ανάγκη κλιμάκωσης
Η ένταση των κινητοποιήσεων στο Ιράν επιβεβαιώνει ότι το καθεστώς βρίσκεται σε βαθιά κρίση. Το γεγονός ότι νέοι γύροι διαδηλώσεων ξεσπούν λίγα μόλις χρόνια μετά την εξέγερση του 2022 δείχνει ότι καμία από τις βαθύτερες αιτίες της κρίσης δεν έχει αντιμετωπιστεί.
Οι σημερινοί αγώνες παρά τη μαζικότητα και το θάρρος των διαδηλωτών αναδεικνύουν και τα όριά τους. Η έλλειψη συντονισμού και μιας πολιτικής ηγεσίας που να εκφράζει τα συμφέροντα της εργατικής τάξης αφήνει περιθώρια στο καθεστώς να απαντά με καταστολή, ενώ ταυτόχρονα προσπαθεί να μπερδέψει κομμάτια του κινήματος, αναγνωρίζοντας τα δίκαια αιτήματά του και εξαγγέλλοντας μερικές παραχωρήσεις.
Η συμμετοχή των εργαζομένων με απεργιακές δράσεις αποτελεί κρίσιμο βήμα για τη συνέχιση του αγώνα. Για να μπορέσει ο αγώνας αυτός να έχει αποτέλεσμα, το στοιχείο του συντονισμού των αγώνων σε πανεθνικό επίπεδο είναι επίσης κομβικό.
