Διαβάστε το 1ο μέρος εδώ και το 2ο εδώ
Δεν «προσγείωσε» την Κίνα…
Η πολιτική του Τραμπ από την πρώτη του θητεία, το 2017 (την οποία συνέχισε και κλιμάκωσε ο Μπάιντεν στη δική του θητεία – 2021-2024), έχει σαν κύριο στόχο τις κινεζικές επιχειρήσεις και την κινέζικη οικονομία. Ας δούμε τι κατάφερε.
- Το μεγάλο εμπορικό πλεόνασμα (η διαφορά στην αξία των εξαγωγών και των εισαγωγών) της Κίνας με τον υπόλοιπο πλανήτη αποτελεί κεντρικό στόχο της αμερικανικής πολιτικής. Στο τέλος του 2024 το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας είχε πλησιάσει το 1 τρισ. δολάρια (κατ’ ακρίβεια $992 δισ.) ένα ιστορικό ρεκόρ, κι αυτό μεγάλωσε την ανησυχία της Δύσης. Στο τέλος του 2025, μετά τις νέες επιθετικές ενέργειες του Τραμπ, το εμπορικό πλεόνασμα όχι μόνο δεν μειώθηκε, αλλά αυξήθηκε στο 1,2 τρις δολάρια (κατ’ ακρίβεια $1,19 δισ.) – νέο ιστορικό ρεκόρ. Για λόγους σύγκρισης, στο τέλος του 2017 το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας ήταν 422,5 δισεκατομμύρια δολάρια (2,87 τρισεκατομμύρια γουάν).
- Η οικονομική ανάπτυξη (μεγέθυνση) του κινεζικού ΑΕΠ κινήθηκε στο 5% περίπου για το 2025 και εκτιμάται (από τους Δυτικούς οργανισμούς) γύρω στο 4,2% με 4,5% για το 2026. Είναι σχεδόν 3 φορές πιο πάνω από την ανάπτυξη των ΗΠΑ και 4 φορές πιο πάνω από αυτή της ΕΕ.
- Για το 2026 προβλέπεται, (με βάση τις εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου – ΔΝΤ) ότι το παγκόσμιο ΑΕΠ θα αυξηθεί κατά 3,1%. Σ’ αυτή την αύξηση η Κίνα θα συμβάλει το 26,6% και η Ινδία το 17% (οι δυο μαζί το 43,6%), οι ΗΠΑ το 9,9% και η Ευρώπη (ΕΕ μαζί με Βρετανία) το 9,5%. Με άλλα λόγια η τάση υποχώρησης της Δύσης απέναντι και στην Κίνα και στην Ινδία δεν δείχνει να αναχαιτίζεται.
- Στο ερώτημα αν ο εμπορικός πόλεμος των ΗΠΑ (και της Ευρώπης) κατάφερε να αποκόψει την Κίνα από την τεχνολογική ανάπτυξη, ας ακούσουμε τα λόγια αυτών που ξέρουν (πραγματικά) καλύτερα. Ο διευθύνων σύμβουλος της Google Deep Mind (που έχει εξελίξει το Gemini, που κατά πολλούς είναι το καλύτερο εργαλείο Τεχνητής Νοημοσύνης σήμερα), και νομπελίστας Ντέμης Χασάμπης, δήλωσε πρόσφατα ότι τα κινεζικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης βρίσκονται πιο κοντά στις δυνατότητες των ΗΠΑ και της Δύσης «απ’ όσο ίσως νομίζαμε πριν από ένα ή δύο χρόνια. Ίσως αυτή τη στιγμή να απέχουν μόνο μερικούς μήνες». Στο ίδιο μήκος κύματος ο διευθύνων σύμβουλος της Nvidia (η εταιρεία με τη μεγαλύτερη κεφαλαιοποίηση στον πλανήτη, με αξία $4,6 τρισ.) Γιένσεν Χουάνγκ, έκανε δηλώσεις όπως: «όπως λέω εδώ και πολύ καιρό, η Κίνα βρίσκεται νανο-δευτερόλεπτα πίσω από τις ΗΠΑ στην Τεχνητή Νοημοσύνη», «είμαστε πολύ, πολύ κοντά… η Κίνα είναι ακριβώς πίσω μας…» και «η Κίνα θα κερδίσει τις ΗΠΑ στην κούρσα της ΤΝ».
- Αν δούμε τη συνολική εικόνα της αντιπαράθεσης ΗΠΑ-Κίνας, μάλλον συνοψίζεται με τον καλύτερο τρόπο από τους τίτλους σε δύο από τα σημαντικότερα καπιταλιστικά ΜΜΕ στις ΗΠΑ. «Η Κίνα στο επίκεντρο, εν μέσω αμερικανικού χάους», έγραφε το Μπλούμπεργκ στις 15 Γενάρη ενώ οι Τάιμς της Νέας Υόρκης γράφανε στις 31 Γενάρη, «Οι σύμμαχοι των ΗΠΑ προσεγγίζουν την Κίνα, αλλά με τους όρους που θέτει το Πεκίνο».
Εν κατακλείδι, κοιτώντας την πολιτική των ΗΠΑ προς την Κίνα… δεν την λες κι επιτυχία.
Όλα τα παραπάνω, βέβαια, δεν αναιρούν τις σοβαρές αντιθέσεις και προβλήματα που ενυπάρχουν στην κινεζική οικονομία, που παρά την πολύ ισχυρή παρέμβαση του κράτους, λειτουργεί με βάση τις δυνάμεις της καπιταλιστικής αγοράς.
Ούτε αναιρούν το γεγονός ότι ο εμπορικός πόλεμος του Τραμπ, παρότι πολύ πιο ήπιος από τις πολεμικές ιαχές με τις οποίες ξεκίνησε στις αρχές του 2025, λειτουργεί αρνητικά για όλες τις καπιταλιστικές χώρες και ασφαλώς θα επηρεάσει και την Κίνα, συμβάλλοντας στη μείωση των ρυθμών ανάπτυξής της. Αυτά όμως είναι διαφορετικά θέματα, μια άλλη, σημαντική, συζήτηση, με την οποία δεν μπορούμε να καταπιαστούμε εδώ.
… και δεν «απογείωσε» την Αμερική
Η οικονομία είναι το κλειδί. Αν θεωρήσουμε, σαν υπόθεση εργασίας, ότι ο Τραμπ καταφέρνει να φέρει σε πέρας του στόχους του, αυτό θα οφείλεται βασικά στην οικονομία. Αν αυτή πάει καλά, και προσφέρει και κάποια ψίχουλα για τους εργαζόμενους και τα φτωχά νοικοκυριά στις ΗΠΑ όταν οι δισεκατομμυριούχοι θα γίνονται τρισεκατομμυριούχοι, τότε θα έχει εδραιώσει για ένα διάστημα τη θέση του. Και οι Ευρωπαίοι και ΝΑΤΟϊκοί «σύμμαχοι» των ΗΠΑ, που αυτή τη στιγμή στα παρασκήνια ρίχνουν Χριστο-Παναγίες αλλά μπροστά του επιδεικνύουν το μήκος της γλώσσας τους, θα καταπιούν το χάπι και τις προσβολές και θα προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα.
Ο Τραμπ, βέβαια, ότι και να συμβαίνει το παρουσιάζει σαν επιτυχία και σαν δική του νίκη, με τους συνηθισμένους διθυραμβικούς του τόνους. Όπως ο ίδιος επαναλαμβάνει διαρκώς, επιμένοντας να γίνεται περίγελος, «ο Τραμπ έχει πάντα δίκαιο». Οι αριθμοί όμως διηγούνται μια άλλη ιστορία.
- Στην βάση της αμερικανικής οικονομίας υπάρχει μια ωρολογιακή βόμβα που ονομάζεται δημoσιονομικό έλλειμμα (έλλειμμα στον ετήσιο ομοσπονδιακό προϋπολογισμό) και δημόσιο χρέος (αποτελείται από τη συνολική συσσώρευση όλων των ελλειμάτων από το παρελθόν). Οι πολιτικές του Τραμπ βρίσκονται πολύ μακριά από το να δώσουν οποιαδήποτε λύση σ’ αυτά τα προβλήματα.
- Στην τελευταία δεκαετία, το έλλειμμα του ετήσιου προϋπολογισμού από 585 δισ. δολάρια το 2016 ανέβηκε στα $1,8 τρισ. περίπου, στο τέλος του 2025 (υπερ-τριπλασιάστηκε σε απόλυτους όρους). Σαν ποσοστό του ΑΕΠ διπλασιάστηκε, από ~3,1% το 2016, έφτασε στο ~6%. Το ΔΝΤ και οι άλλοι διεθνείς οικονομικοί οργανισμοί θεωρούν πως για να υπάρχει σταθερότητα στην οικονομία, το έλλειμμα δεν πρέπει να ξεπερνά το 3%.
- Το δημόσιο χρέος διπλασιάστηκε μέσα σε μια δεκαετία – από 19,5 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2016, είναι σήμερα στα $38,5 δισ. Αυτό αντιπροσωπεύει πάνω από το 124% του ΑΕΠ. Για λόγους σύγκρισης, στις δεκαετίες από το 1940 μέχρι το 2024 ο μέσος όρος του δημόσιου χρέους ήταν 66,38%. Αυτό που οι διεθνείς οργανισμοί θεωρούν απαραίτητο (για οικονομική σταθερότητα) είναι να μην ξεπερνά το 60% του ΑΕΠ.
- Η εξυπηρέτηση του αμερικανικού δημόσιου χρέους έχει φτάσει στο χωρίς ιστορικό προηγούμενο του 1 τρισ. δολαρίων το χρόνο. Αυτό αντιστοιχεί στο 15% περίπου των δαπανών του προϋπολογισμού, είναι στο ίδιο επίπεδο με τις δαπάνες για την Υγεία (15%) και ξεπερνά τις δαπάνες για την «άμυνα» (13%).
- Σε στόχο πληθωρισμού 2%, η αρχική πρόβλεψη ήταν για 2,1% για το 2025. Οι εκτιμήσεις τώρα είναι ότι μάλλον θα κυμανθεί στο 2,7% ενώ για 2026 προβλέπεται άνοδος στο 3%. Σαν αποτέλεσμα η Κεντρική Τραπεζα των ΗΠΑ (Federal Reserve) εμφανίζεται πολύ διστακτική να μειώσει κι άλλο τα επιτόκια (παρά τις διαμαρτυρίες του Τραμπ). Τα ψηλά επιτόκια κρατάνε πιο ψηλά τις δαπάνες για την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους, και διατηρούν σε πιο ψηλά επίπεδα και το έλλειμμα και το χρέος.
- Στις αρχές του 2025 ο ΟΟΣΑ προέβλεπε ετήσια ανάπτυξη για τις ΗΠΑ στο 2,4%. Τώρα εκτιμά ότι η οικονομία αναπτύχθηκε (το 2025) μόνο κατά 2%. Και υπολογίζει ότι για το 2026 θα αναπτυχθεί κατά 1,7%. Ρυθμοί που είναι πολύ μακριά από τα θαύματα που υποσχέθηκε ο Τραμπ.
- Οι ΗΠΑ εμφανίζουν έλλειμμα στο εμπόριό τους με τον υπόλοιπο πλανήτη από τη δεκαετία του 1970. Οι δασμοί που επέβαλε ο Τραμπ στις εισαγωγές από τρίτες χώρες έχουν σαν στόχο να μειώσουν, υποτίθεται, (και μάλιστα να αντιστρέψουν) το έλλειμμα. Αντί γι’ αυτό όμως είχαμε αύξηση του ελλείμματος στο ισοζύγιο των συναλλαγών με το εξωτερικό από περίπου $903 δισ. το 2024, σε $936 δισ. μέχρι τον Νοέμβρη του 2025.
Ό,τι και να λέει ο Τραμπ, τα νέα από την αμερικανική οικονομία κάθε άλλο παρά καλά είναι.
Τα παραπάνω στοιχεία δεν επιδιώκουν μια ολοκληρωμένη αποτίμηση της αμερικανικής οικονομίας. Δίνουν μια εικόνα των προβλημάτων τα οποία οι πολιτικές του Τραμπ δεν μπορούν με κανένα τρόπο να λύσουν.
Όλη η έμφαση των πολιτικών του Τραμπ αφορούσε και αφορά την επιβολή δασμών από τους οποίους θα εισέπραττε, υποτίθεται, τεράστια κεφάλαια, με τα οποία θα έλυνε τα διάφορα προβλήματα της οικονομίας και θα της έδινε μια τεράστια ώθηση.
Θεωρούσε πως επιβάλλοντας δασμούς θα έφερνε πίσω στις ΗΠΑ βιομηχανίες που εγκατέλειψαν τη χώρα εδώ και πολύ καιρό, δημιουργώντας πολλές και καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Τίποτα τέτοιο δεν έχει συμβεί. Το αντίθετο μάλιστα, υπάρχει απώλεια θέσεων εργασίας. Όπως χαρακτηριστικά γράφει το Bloomberg για τον Γενάρη που μόλις πέρασε:
- Οι αμερικανικές επιχειρήσεις ανακοίνωσαν τον μεγαλύτερο αριθμό περικοπών σε θέσεις εργασίας τον Γενάρη σε σχέση με οποιονδήποτε αντίστοιχο μήνα από την εποχή της μεγάλης κρίσης του 2009… Τον προηγούμενο μήνα, οι εταιρείες ανακοίνωσαν την απώλεια 108,435 θέσεων εργασίας, που αποτελεί αύξηση 118% σε σχέση τον Γενάρη του προηγούμενου χρόνου.
Υπάρχει μια αύξηση των εσόδων από δασμούς που υπολογίζεται να φτάσει για το 2025 τα $200 δισ. αλλά αυτό δεν θα λύσει κανένα από τα προαναφερόμενα προβλήματα γιατί ο Τραμπ σχεδιάζει να αξιοποιήσει αυτά τα ποσά για να κάνει φοροαπαλλαγές (απ’ τις οποίες ωφελούνται πάντα οι πλούσιοι).
Με ελλείμματα και φούσκες η οικονομία δεν μπορεί να πάει μακριά
Η ανάπτυξη της αμερικανικής οικονομίας αυτή την περίοδο στηρίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό σε δύο παράγοντες. Πρώτο, τα μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα που αναφέρθηκαν και δεύτερο την φούσκα της Τεχνητής Νοημοσύνης στην οποία επενδύονται εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια.
Το πρόβλημα με τα ελλείμματα και το χρέος είναι ότι κάποια στιγμή προκαλούν απότομη προσγείωση (ύφεση) της οικονομίας. Το δε πρόβλημα με τις φούσκες είναι ότι κάποια στιγμή σκάνε.
Για να μειωθεί το χρέος και το έλλειμμα με ομαλό τρόπο σε μια καπιταλιστική οικονομία χρειάζεται, (σαν απαραίτητη παρότι όχι επαρκής προϋπόθεση) να έχει πολύ ψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Η Αμερική δεν έχει ψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, κι έτσι ο μόνος τρόπος να μειωθούν τα ελλείμματα είναι με πολιτικές λιτότητας. Αυτό ο Τραμπ δεν έχει καμία διάθεση να το κάνει, γιατί ισοδυναμεί με πολιτική αυτοκτονία.
Οι αντιθέσεις της αμερικανικής οικονομίας οδηγούν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο σε ύφεση. Αυτό που δεν μπορεί να προσδιοριστεί είναι ο χρόνος και το βάθος αυτής της ύφεσης. Και είναι πολύ πιθανό ο Τραμπ να πληρώσει το κόστος. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως θα τελειώσει το Τραμπισμός – ένα πραγματικά επικίνδυνο φαινόμενο.
Το 4ο μέρος θα ακολουθήσει στις επόμενες μέρες.
